Οι Ομεϋάδες ήταν η ισλαμική δυναστεία που ξεκίνησε με το χαλιφάτο του Μουαβίγια ιμπν Αμπι Σουφιάν μετά τον θάνατο του Αλί το 661 και διήρκεσε περίπου ενενήντα χρόνια. Με πρωτεύουσα τη Δαμασκό, οι Ομεϋάδες μετέτρεψαν το χαλιφάτο από αιρετικό αξίωμα σε κληρονομική μοναρχία. Σε αυτή την περίοδο το ισλαμικό κράτος έφτασε στη μέγιστη επέκτασή του και απέκτησε μια αληθινή αυτοκρατορική διοίκηση.
Οι μεγάλες κατακτήσεις
- Βόρεια Αφρική και αλ-Ανταλούς: Μετά την κατάκτηση του Μαγhρέμπ, ένας στρατός με επικεφαλής τον Ταρίκ ιμπν Ζιγιάντ διέσχισε το Στενό του Γιβραλτάρ το 711. Μεγάλο μέρος της Ιβηρικής Χερσονήσου έγινε σύντομα μέρος του ισλαμικού κόσμου. Το όνομα Γιβραλτάρ (Jabal Tariq, «Βουνός του Ταρίκ») τον θυμίζει ακόμα.
- Υπερωξειανή: Ο Κουταΐπα ιμπν Μουσλίμ προχώρησε στην Κεντρική Ασία, συμπεριλαμβανομένης της Μπουχάρα και της Σαμαρκάνδης. Αυτή η περιοχή έγινε αργότερα μια σημαντική γέφυρα μέσω της οποίας οι Τούρκοι ήρθαν σε επαφή με το Ισλάμ.
- Σινδ: Υπό τον Μουχάμμαντ ιμπν αλ-Κασίμ, επιτεύχθηκε η λεκάνη του Ινδού.
Στα δυτικά, η προέλαση ανακόπηκε στη Μάχη της Τουρ (Πουατιέ) στη Γαλλία το 732.
Οικοδόμηση του κράτους
Υπό τον χαλίφη Αμπντ αλ-Μαλίκ ιμπν Μαρβάν (685–705), τα κρατικά αρχεία μεταφράστηκαν από τα ελληνικά και τα περσικά στα αραβικά, και κόπηκαν τα πρώτα ισλαμικά χρυσά και ασημένια νομίσματα. Αναπτύχθηκε η ταχυδρομική υπηρεσία. Ο Θόλος του Βράχου στην Ιερουσαλήμ, που ολοκληρώθηκε το 691–692, θεωρείται το αρχαιότερο σωζόμενο αριστούργημα της ισλαμικής αρχιτεκτονικής. Το Μεγάλο Τέμενος της Δαμασκού, που χτίστηκε επί αλ-Βαλίντ Α', είναι διάσημο για τα ψηφιδωτά του.
Η τραγωδία της Κερμπενλά
Η δολοφονία το 680 του Χουσεΐν, εγγονού του Προφήτη, και μελών της οικογένειάς του στην Κερμπενλά από τον στρατό του Γιαζίντ είναι ένα από τα πιο οδυνηρά γεγονότα στην ισλαμική ιστορία. Άφησε μια βαθιά πληγή στη μνήμη όλων των Μουσουλμάνων και έγινε κ3εντρική ανάμνηση που τιμάται κατά τον μήνα Μουχαράμ, ειδικά στην παράδοση των Σιιτών.
Ομάρ ιμπν Αμπντ αλ-Αζίζ: σύμβολο δικαιοσύνης
Οι διακριτικές μεταχειρίσεις και οι βαριíες φορολογίες που επιβάλλονταν στους μη Άραβες Μουσουλμάνους (μαβάλι) υπό τους Ομεϋάδες προκάλεσαν μεγάλη δυσαρέσκεια. Στη σύντομη βασιλεία του, ο χαλίφης Ομάρ ιμπν Αμπντ αλ-Αζίζ (717–720) επεδίωξε να διορθώσει αυτές τις αδικίες, κατήργησε τους άδικους φόρους στους νεοφώτιστους και διέταξε τη συλλογή των χαντίθ. Λόγω της δικαιοσύνης του και της απλής ζωής του αποκαλείται ο «πέμπτος ορθοπράκτων χαλίφης». Η προσέγγισή του βασίστηκε στην έμφαση του Κορανίου στην ισότητα των ανθρώπων:
يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَىٰ وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا ۚ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ ﴿١٣﴾«Ω άνθρωποι! Σας πλάσαμε από έναν άντρα και μια γυναίκα και σας κάναμε έθνη και φυλές για να γνωρίζεστε μεταξύ σας. Ο πιο τιμημένος από εσάς ενώπιον του Θεού είναι ο πιο ευσεβής. Ο Θεός είναι Παντογνώστης, Παντοδύναμος.»
Το τέλος της δυναστείας και η συνέχισή της στην αλ-Ανταλούς
Η δυσαρέσκεια των μαβάλι, οι φυλετικές διαμάχες και η οργή για τις αδικίες εις βάρος της οικογένειας του Προφήτη ενίσχυσαν το κίνημα των Αββασιδών που ξεκίνησε στο Χορασάν. Με τη Μάχη του Ζαμπ το 750, η δυναστεία των Ομεϋαδών κατέρρευσε. Ο Αμπντ αλ-Ραχμάν Α', ένας πρίγκιπας των Ομεϋαδών που γλίτωσε τη σφαγή, διέσχισε την αλ-Ανταλούς και το 756 ίδρυσε το κράτος των Ομεϋαδών με επίκεντρο την Κόρδοβα, η οποία έγινε ένα από τα λαμπρότερα πολιτιστικά κέντρα της Ευρώπης.
Μουαβίγια και Δαμασκός ως πρωτεύουσα
Ο ιδρυτής του κράτους των Ομεϋαδών, ο Μουαβίγια ιμπν Αμπι Σουφιάν, ήταν κυβερνήτης της Συρίας από την εποχή του Ομάρ. Με την ανάληψη του χαλιφάτου το 661 μετέφερε την πρωτεύουσα από τη Μεδίνα στη Δαμασκό. Απασχόλησε ντόπιους Σύριους αξιωματούχους εξοικειωμένους με τις βυζαντινές διοικητικές παραδόσεις και δημιούργησε τακτικό στρατό και ναυτικό. Η ονομασία του γιου του Γιαζίντ ως διαδόχου, ωστόσο, μετέτρεψε το χαλιφάτο από αιρετικό αξίωμα σε δυναστική διακυβέρνηση — μια απόφαση που συζητήθηκε επί μακρόν στην ισλαμική ιστορία.
Οι μεταρρυθμίσεις του Αμπντ αλ-Μαλίκ: αραβικά και ισλαμικά νομίσματα
Ο χαλίφης Αμπντ αλ-Μαλίκ ιμπν Μαρβάν (685–705) αναδιοργάνωσε πλήρως το κράτος. Τα κυβερνητικά μητρώα που διατηρούνταν προηγουμένως στα ελληνικά και τα περσικά μετατράπηκαν στα αραβικά, κάνοντας τα αραβικά την επίσημη γλώσσα της αυτοκρατορίας. Το 696–697 κόπηκαν τα πρώτα αμιγώς ισλαμικά χρυσά δηνάρια και ασημένια ντιρχάμ, χωρίς απεικονίσεις αλλά μόνο με κορανικούς στίχους και θρησκευτικές φράσεις. Αυτά τα νομίσματα αποτελούν επίσης πρώιμο παράδειγμα της γραφής να κατέχει κεντρική θέση στην ισλαμική τέχνη.
Αρχιτεκτονική: από τον Θόλος του Βράχου στα παλάτια της ερήμου
Ο Θόλος του Βράχου (691–692), που χτίστηκε από τον Αμπντ αλ-Μαλίκ στην Ιερουσαλήμ, είναι το αρχαιότερο σωζόμενο μεγάλο ισλαμικό κτίριο. Με την οκταγωνική του κάτοψη, τον χρυσό τρούλο και τα ψηφιδωτά του, στέκεται ακόμα και σήμερα. Το Τέμενος των Ομεϋαδών στη Δαμασκό (705–715), που χτίστηκε από τον γιο του αλ-Βαλίντ Α', έγινε πρότυπο για πολλά μετέπειτα τζαμιά με τη μεγάλη του αυλή και τα μαγευτικά ψηφιδωτά. Οι πρίγκιπες των Ομεϋαδών έχτισαν επίσης παλάτια στις ερήμους της Ιορδανίας και της Συρίας για κυνήγι και απομόνωση. Το Κουσάιρ Αμρά, διάσημο για τις τοιχογραφίες του, βρίσκεται στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Το ζήτημα των μαβάλι
Με τις κατακτήσεις, εκατομμύρια άνθρωποι στο Ιράν, το Ιράκ, την Αίγυπτο και την Κεντρική Ασία έγιναν Μουσουλμάνοι. Υπό την κυριαρχία των Ομεϋαδών, ωστόσο, αυτοί οι μη Άραβες Μουσουλμάνοι (μαβάλι) αντιμετωπίζονταν κατά καιρούς διαφορετικά από τους Άραβες στη φορολογία και τους μισθούς του στρατού. Αυτή η κατάσταση, αντίθετη προς την ισλαμική αρχή της ισότητας, δημιούργησε ευρεία δυσαρέσκεια. Οι μεταρρυθμίσεις του Ομάρ ιμπν Αμπντ αλ-Αζίζ προσπάθησαν να διορθώσουν αυτή την αδικία, αλλά το πρόβλημα δεν λύθηκε ποτέ πλήρως και έγινε μία από τις κύριες αιτίες της επανάστασης των Αββασιδών.
Οι απαρχές της πολιτιστικής και επιστημονικής ζωής
Η εποχή των Ομεϋαδών είναι η περίοδος κατά την οποία τέθηκαν τα θεμέλια των ισλαμικών επιστημών. Στην Μπάσρα και την Κούφα μελετήθηκαν συστηματικά για πρώτη φορά οι κανόνες της αραβικής γλώσσας, και προστέθηκαν τελείες και φωνητικά σημεία στα γράμματα για να διασφαλιστεί η σωστή ανάγνωση του Κορανίου. Τα πρώτα επίσημα βήματα που ενθάρρυναν την καταγραφή των χαντίθ έγιναν επί Ομάρ ιμπν Αμπντ αλ-Αζίζ. Ο Χασάν αλ-Μπασρί (θ. 728), με τα ρητά του για τον ασκητισμό και την ηθική, συγκαταλέγεται στους προδρόμους της μετέπειτα σουφικής παράδοσης. Γύρω από την αυλή, ποιητές όπως ο Τζαρίρ, ο αλ-Φαράζντακ και ο αλ-Αχτάλ παρήγαγαν αξέχαστα έργα αραβικής λογοτεχνίας στις ποιητικές τους μονομαχίες.
Συχνές ερωτήσεις
Από πού προέρχεται το όνομα «Ομεϋάδες»;
Η δυναστεία ανήκε στη φυλή Μπανού Ομάγια της φυλής Κουραΐς· το όνομα προέρχεται από αυτόν τον πρόγονο.
Είναι ο Θόλος του Βράχου και το Τέμενος αλ-Άκσα το ίδιο κτίριο;
Όχι. Και τα δύο βρίσκονται στο Χαράμ αλ-Σαρίφ στην Ιερουσαλήμ· το οκταγωνικό κτίριο με τον χρυσό τρούλο είναι ο Θόλος του Βράχου, και το μεγάλο τζαμί στα νότια είναι το Τέμενος αλ-Άκσα.
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Emevîler”, “Ömer b. Abdülazîz”, “Kubbetüssahre”.
- αλ-Ταμπαρί, The History of al-Tabari.
- Χιου Κένεντι, The Prophet and the Age of the Caliphates.
- Encyclopaedia Britannica, “Umayyad dynasty”.
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *