İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Cacık Tarifi: Yoğurtlu, Salatalıklı, Naneli Ferahlık

Sıcak yaz günlerinin ve pilav-kuru fasulye ikilisinin vazgeçilmez eşlikçisi cacık, 10 dakikada hazırlanan serinletici bir yoğurtlu meze.

Cacık Tarifi: Yoğurtlu, Salatalıklı, Naneli Ferahlık
Hazırlık10 dk
Porsiyon4

Cacık, hem çorba gibi kaşıkla içilen sulu hâliyle hem de koyu meze hâliyle yapılabilir. Yunan mutfağındaki tzatziki ile akrabadır.

Cacık, yoğurt, salatalık ve sarımsağın buluştuğu, yaz sofralarının ferahlatıcı eşlikçisidir. Yunan mutfağındaki tzatziki ve Hint mutfağındaki raita ile akrabadır. Türkiye’de genellikle suyla açılarak çorba kıvamında yapılır; daha koyu bir meze istenirse süzme yoğurt kullanılır ve su eklenmez.

Malzemeler

  • 500 g süzme olmayan yoğurt
  • 2 adet orta boy salatalık
  • 1-2 diş sarımsak
  • 1 tatlı kaşığı kuru nane (ya da birkaç dal taze nane / dereotu)
  • Yarım çay kaşığı tuz
  • 1 su bardağı soğuk su (sulu cacık için)
  • 2 yemek kaşığı zeytinyağı

Hazırlanışı

  1. Salatalıkları yıkayıp küçük küpler hâlinde doğrayın ya da rendeleyin.
  2. Sarımsağı ezip tuzla birlikte yoğurda ekleyin, çırparak pürüzsüz hâle getirin.
  3. Salatalıkları ve naneyi ekleyip karıştırın.
  4. Sulu cacık istiyorsanız soğuk suyu kıvam alana kadar azar azar ekleyin.
  5. Servis kasesine alıp üzerine zeytinyağı gezdirin, birkaç buz küpüyle soğuk servis edin.

Püf noktaları

  • Rendelenen salatalığın suyunu hafifçe sıkmak, meze kıvamındaki cacığın sulanmasını önler.

Doğru yoğurdu seçmek

Cacığın lezzeti büyük ölçüde yoğurda bağlıdır. Tam yağlı yoğurt daha kremamsı ve dolgun bir tat verir; yarım yağlı yoğurtla daha hafif bir cacık elde edilir. Çok ekşi yoğurt, sarımsakla birleştiğinde keskin bir tat bırakabilir; bu durumda biraz soğuk su ya da bir tutam tuz dengeyi kurmaya yardım eder. Koyu meze kıvamı için hazır süzme yoğurt kullanılabileceği gibi, evde de kolayca süzme yoğurt yapılabilir: Normal yoğurdu temiz bir tülbente ya da ince bir süzgece koyup altına bir kap yerleştirin ve buzdolabında birkaç saat bekletin. Süzülen sulu kısım yoğurt suyudur; atmak yerine çorba ve hamurlarda kullanabilirsiniz. Ev yoğurdu kullanıyorsanız mayalanmasının tamamlandığından ve buzdolabında iyice soğuduğundan emin olun.

Yoğurt nedir, nasıl oluşur?

Yoğurt, sütün belirli bakteriler tarafından mayalanmasıyla oluşan bir üründür. Uluslararası gıda standartlarını belirleyen Codex Alimentarius'un fermente süt ürünleri standardına göre yoğurt, Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus ve Streptococcus thermophilus adlı iki bakterinin birlikte çalışmasıyla elde edilir. Bu bakteriler sütteki laktozun bir kısmını laktik aside dönüştürür; asit, süt proteinlerinin pıhtılaşmasını sağlar ve yoğurda hem kıvamını hem de hafif ekşi tadını verir. Evde yoğurt yaparken süt önce kaynatılıp yaklaşık ılık hâle gelene kadar soğutulur, ardından bir miktar maya yoğurdu eklenir ve sıcak bir yerde birkaç saat bekletilir. “Yoğurt” sözcüğü Türkçeden dünyanın pek çok diline geçmiştir ve Türk mutfağının dünyaya armağanlarından biri olarak anılır.

Cacığın akrabaları: Tzatziki, raita ve tarator

Yoğurt, salatalık ve sarımsak birlikteliği pek çok mutfakta karşımıza çıkar. Yunan mutfağındaki tzatziki, süzme yoğurtla yapılan koyu bir mezedir; içine genellikle dereotu, biraz sirke ya da limon suyu ve zeytinyağı eklenir, rendelenen salatalığın suyu iyice sıkılır. Hint mutfağındaki raita ise yoğurdun salatalık, soğan, domates ya da meyveyle karıştırılıp çoğu zaman kavrulmuş kimyonla tatlandırılmasıyla yapılır ve baharatlı yemeklerin yanında serinletici bir eşlikçi olarak sunulur. Bulgar mutfağının tarator adlı soğuk çorbası ise salatalık, yoğurt, sarımsak, dereotu ve cevizle hazırlanır ve Türkiye'deki sulu cacığa çok benzer. Türkiye'nin farklı bölgelerinde de cacığa dereotu, taze nane, maydanoz ya da ceviz eklenen yerel çeşitler vardır.

Cacık hangi yemeklerle yenir?

Cacık, Türk mutfağında ana yemeğin yanında sunulan en yaygın eşlikçilerden biridir. Izgara köfte, şiş kebap, tavuk ve et döner gibi ızgara yemeklerin yanında hem ferahlık verir hem de etin ağırlığını dengeler. Pilav, kuru fasulye ve nohut yemeği gibi ev yemeklerinin yanında da sık görülür; özellikle yaz aylarında öğle yemeklerinin vazgeçilmezidir. Börek, gözleme ve sigara böreği gibi hamur işlerinin yanında da iyi gider. Sulu cacık, sıcak günlerde başlı başına hafif bir soğuk çorba gibi içilebilir. Koyu cacık ise meze tabağında közlenmiş sebzeler ve ekmekle sunulabilir. Baharatlı yemeklerin yanında cacık sunmak, ağızdaki acılık hissini yumuşatır; bu nedenle acı seven ve sevmeyen misafirlerin buluştuğu sofralarda iyi bir denge unsurudur.

Besin değeri ve serinletici etkisi

Cacık, hafif ve besleyici bir yan yemektir. Yoğurt protein, kalsiyum ve B12 vitamini kaynağıdır; mayalanma sırasında laktozun bir kısmı parçalandığı için bazı laktoz hassasiyeti olan kişiler yoğurdu sütten daha kolay tolere edebilir. Salatalık ise ABD Tarım Bakanlığı'nın besin verilerine göre yaklaşık yüzde 95 oranında sudan oluşur ve kalorisi çok düşüktür. Bu nedenle sulu cacık, sıcak havalarda hem sıvı hem de bir miktar tuz alımına katkıda bulunur. Sarımsak ve nane ise lezzet katarken kalori eklemez. Tuz miktarını kontrol etmek, özellikle tansiyonuna dikkat eden kişiler için önemlidir; sarımsak ve nane sayesinde tuzu azaltmak tadı fazla etkilemez. Belirli bir sağlık sorunu olanlar beslenme konusunda hekimlerine ya da diyetisyenlerine danışmalıdır.

Sıcak havada gıda güvenliği

Cacık, yoğurt bazlı ve soğuk servis edilen bir yemek olduğu için sıcak havada dikkat ister. ABD Tarım Bakanlığı'nın gıda güvenliği kuralına göre bozulabilir yiyecekler oda sıcaklığında iki saatten, hava 32 derecenin üzerindeyken ise bir saatten fazla dışarıda bırakılmamalıdır. Piknik ve açık hava sofralarında cacığı buz kalıpları ya da soğutucu bir kap içinde tutmak, sofraya küçük porsiyonlar halinde çıkarıp gerisini serinde bekletmek iyi bir yöntemdir. Cacığa buz küpü eklemek serinletir ama zamanla sulandırır; buzu servisten hemen önce koyun. Hazırlanan cacığı aynı gün içinde tüketmek en iyisidir; buzdolabında kapalı kapta ertesi güne kadar saklanabilir. Ekşi bir koku ya da kabarma fark ederseniz cacığı tüketmeyin.

Küçük dokunuşlarla farklı tatlar

Klasik tarifin üzerine yapılacak küçük değişiklikler cacığa yeni bir kimlik kazandırır. Kuru nane yerine taze nane ya da ince kıyılmış dereotu kullanmak daha ferah bir koku verir. Üzerine gezdirilen zeytinyağına bir tutam pul biber ya da sumak eklemek hem renk hem hafif bir ekşilik katar. Salatalığın kabuğunu soymak cacığı daha yumuşak yapar; iri salatalıkların ortasındaki tohumlu kısmı çıkarmak ise sulanmayı azaltır. Laktoz hassasiyeti olanlar laktozsuz yoğurtla, daha hafif bir tat isteyenler yarım yağlı yoğurtla aynı tarifi uygulayabilir. Sarımsağın keskinliğini azaltmak için ezilmiş sarımsağı birkaç dakika limon suyunda bekletmek ya da tuzla dövmek işe yarar. Ölçüleri kişisel zevkinize göre ayarlayarak kendi cacık tarifinizi oluşturabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Cacık ile haydari arasındaki fark nedir?

Haydari süzme yoğurt ve beyaz peynirle yapılan koyu bir mezedir; cacıkta ise salatalık vardır ve genellikle daha sulu hazırlanır.

Cacık önceden yapılabilir mi?

Birkaç saat önceden hazırlanabilir ama salatalık zamanla su bırakır. En iyisi servis öncesi karıştırıp soğuk sunmaktır.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Codex Alimentarius, "Standard for Fermented Milks" (CXS 243-2003)
  2. USDA FoodData Central, "Cucumber, with peel, raw"
  3. USDA FSIS, "Danger Zone (40°F–140°F)" gıda güvenliği bilgisi
Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir