İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Sümerler: Yazıyı Bulan, İlk Şehirleri Kuran Mezopotamya Halkı

Sümerler, Güney Mezopotamya’da Dicle ve Fırat nehirleri arasındaki bölgede yaşayan ve dünyanın bilinen ilk şehir uygarlıklarından birini kuran halktır. MÖ 4. binyılın sonunda çivi yazısını geliştirdiler. Uruk, Ur ve Lagaş gibi şehir devletleri kurdular; ilk yazılı kanunlar, zigguratlar ve 60 tabanlı sayı sistemi Sümer mirasıdır.

Sümerler: Yazıyı Bulan, İlk Şehirleri Kuran Mezopotamya Halkı
Fotoğraf: Daderot / Wikimedia Commons (Public domain)

Sümerler, MÖ 5. binyıldan itibaren Güney Mezopotamya’daki bataklık ve ovalarda sulama kanallarıyla tarım yaparak gelişti. Dilleri bilinen hiçbir dil ailesine bağlanamayan, “yalnız” bir dildir. MÖ 4. binyılın sonunda Uruk, on binlerce nüfusuyla dünyanın ilk büyük şehirlerinden biri haline geldi.

Yazının icadı

MÖ 3200 civarında Uruk’ta tapınak ekonomisinin kayıtlarını tutmak için resim işaretleri kullanılmaya başlandı. Bu işaretler zamanla kil tabletlere kamışla bastırılan kama biçimli çivi yazısına dönüştü. Çivi yazısı daha sonra Akadlar, Babilliler, Asurlular ve Hititler gibi birçok halk tarafından kullanıldı.

Şehir devletleri

Sümer, her biri kendi kralı ve koruyucu tanrısı olan şehir devletlerinden oluşuyordu. Şehirlerin merkezinde, basamaklı tapınak kuleleri olan zigguratlar yükseliyordu. Destanlarda Uruk kralı olarak anılan Gılgamış, dünya edebiyatının en eski kahramanlarından biridir. Ur’daki kraliyet mezarlarında bulunan altın eserler, Sümer zanaatkârlığının düzeyini gösterir.

Bilim ve hukuk

Sümerlerin kullandığı 60 tabanlı sayı sistemi, bugün saati 60 dakikaya ve daireyi 360 dereceye bölmemizin kökenidir. Tekerlek, saban ve gelişmiş sulama teknikleri de Sümer dünyasında yaygınlaştı. Ur Kralı Ur-Nammu döneminde yazılan kanunlar, bilinen en eski yazılı kanunlar arasındadır.

Sona eriş

MÖ 2334 civarında Akadlı Sargon Sümer şehirlerini fethetti. Akad döneminden sonra Sümer kültürü III. Ur Hanedanı ile yeniden canlandı; ancak bu hanedan MÖ 2004’te Elamlıların saldırısıyla yıkıldı. Sümerce bir süre sonra konuşma dili olmaktan çıktı, ama yüzyıllarca din ve bilim dili olarak kullanılmaya devam etti. Türkiye’de Sümeroloji çalışmalarının önde gelen isimlerinden biri Muazzez İlmiye Çığ’dır.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Samuel Noah Kramer, Tarih Sümer’de Başlar.
  2. UNESCO Dünya Mirası, “The Ahwar of Southern Iraq: Refuge of Biodiversity and the Relict Landscape of the Mesopotamian Cities”.
  3. Encyclopaedia Britannica, “Sumer” maddesi.

Merak edilenler

Sümerler nedir? Sümerler, Güney Mezopotamya’da Dicle ve Fırat nehirleri arasındaki bölgede yaşayan ve dünyanın bilinen ilk şehir uygarlıklarından birini kuran halktır.

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir