Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Το Πτολεμαϊκό Βασίλειο: Ελληνιστική Αίγυπτος με κέντρο την Αλεξάνδρεια

Το Πτολεμαϊκό Βασίλειο ιδρύθηκε στην Αίγυπτο όταν ο Πτολεμαίος Α', ένας από τους στρατηγούς του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ανακηρύχθηκε βασιλιάς το 305 π.Χ. Η πρωτεύουσά του, η Αλεξάνδρεια, με τη διάσημη βιβλιοθήκη της, το Μουσείον και τον φάρο της Φάρος, έγινε το επιστημονικό και πολιτιστικό κέντρο της Μεσογειακής οικουμένης. Τερματίστηκε με τον θάνατο της Κλεοπάτρας Ζ' το 30 π.Χ., όταν η Αίγυπτος έγινε ρωμαϊκή επαρχία.

Το Πτολεμαϊκό Βασίλειο: Ελληνιστική Αίγυπτος με κέντρο την Αλεξάνδρεια
Εικόνα: Eubulides / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

Μετά τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου το 323 π.Χ., ο μακεδονικός στρατηγός Πτολεμαίος έγινε κυβερνήτης της Αιγύπτου. Το 305 π.Χ. ανέλαβε τον τίτλο του βασιλέα, ιδρύοντας μια δυναστεία που διέκυψε περίπου τριακόσια χρόνια. Όλοι οι άνδρες άρχοντες της φέραν το όνομα «Πτολεμαίος».

Αλεξάνδρεια

Ιδρυμένη από τον Αλέξανδρο, η Αλεξάνδρεια έγινε μια από τις μεγαλύτερες πόλεις της Μεσογείου υπό τους Πτολεμαίους. Το Μουσείον και η μεγάλη βιβλιοθήκη δημιούργησαν μια κοινότητα ερuditών συνδεδεμένη με τον Ερατοσθένη, τον Ευκλείδη και τον Αρχιμήδη. Ο φάρος της Φάρος, ένα από τα Επτά Θαύματα του Αρχαίου Κόσμου, χτίστηκε σε αυτή την περίοδο, και η Εβδομήκοντα, η ελληνική μετάφραση της Εβραϊκής Βίβλου, παραχθήκε στην Αλεξάνδρεια.

Κυβέρνηση και κοινωνία

Οι Πτολεμαίοι ήταν μια ελληνόφωνη μακεδονική δυναστεία, αλλά για να φανούν νόμιμοι στους Αιγύπτιους χρησιμοποίησαν φαραωνικούς τίτλους και υποστήριξαν τους αιγυπτιακούς ναούς. Το 196 π.Χ. ένα ιερατικό δόγμα γραμμένο στα Αιγυπτιακά και τα Ελληνικά γλύφτηκε στη Πέτρα της Ροζέττας, η οποία αργότερα έκανε δυνατή την αποκωδικοποίηση των ιερογλυφικών. Ο αδελφογαμικός γάμος ήταν συχνός εντός της δυναστείας.

Αποκλίση και τέλος

Οι Σύριοι Πόλεμοι με τους Σελεύκους και οι δυναστικές μάχες ενέβαλαν το βασίλειο, και από τον 2ο αιώνα π.Χ. η ρωμαϊκή επιρροή αυξήθηκε. Η τελευταία άρχοντας, η Κλεοπάτρα Ζ', συμμαχούσε με τον Ιούλιο Καίσαρα και τον Μάρκο Αντώνιο, αλλά ήττηθηκε από τον Οκταβιανό στην Ακτίο το 31 π.Χ. Με τον θάνατο της Κλεοπάτρας το 30 π.Χ., η Αίγυπτος έγινε ρωμαϊκή επαρχία.

Κορυφαίοι άρχοντες της δυναστείας

Ο ιδρυτής της δυναστείας, Πτολεμαίος Α' Σωτήρ, ενίσχυσε τη δική του νομιμότητα φέρνοντας το νεκρό σώμα του Αλεξάνδρου στην Αίγυπτο· η ιστορία του Αλεξάνδρου που έγραψε αργότερα έγινε μια από τις κύριες πηγές του Αρριανού. Ο γιός του Πτολεμαίος Β' Φιλάδελφος παντρεύτηκε την αδελφή του Αρσινόη Β' και συνέχισε τις επενδύσεις που μετέτρεψαν την Αλεξάνδρεια σε πολιτιστική πρωτεύουσα. Υπό τον Πτολεμαίο Γ' Ευεργέτη, το Κανωβικό Δόγμα του 238 π.Χ. πρότεινε την προσθήκη μιας επιπλέον ημέρας στο ημερολόγιο κάθε τέσσερα χρόνια. Ο Πτολεμαίος Δ' νίκησε τον σελεύκιο βασιλιά Αντίοχο Γ' στη Μάχη της Ραφίας κοντά στη Ραφάχ το 217 π.Χ.; φάλαγγες που αποτελούνταν από αιγυπτιακούς στρατιώτες πολέμησαν και σε αυτή τη μάχη.

Οικονομία και διοίκηση

Οι Πτολεμαίοι διέπρεπαν την εύφορη γη της Αιγύπτου μέσω ενός αυστηρού φορολογικού συστήματος. Η χώρα διαιρέθηκε σε διοικητικές περιφέρειες που ονομάζονταν «νόμοι», και τα χωράφια και τα θερίσματα καταγράφονταν τακτικά. Το πάπυρος των «Νόμων Εισοδήματος» του 259 π.Χ. δείχνει πώς δραστηριότητες όπως η παραγωγή λαδιού λαχανικών διαχειρίζονταν υπό κρατικό μονοπώλιο. Νέα αγροτεμάχια άνοιξαν στη κοιλιάδα του Φαγιούμ, και εκεί εγκαταστάθηκαν στρατιώτες ελληνικής καταγωγής· τα χιλιάδες πάπυροι που βρέθηκαν σε αυτή την περιοχή προσφέρουν μοναδικές πληροφορίες για την καθημερινή ζωή στον αρχαίο κόσμο.

Θρησκεία και ναοί

Ο Πτολεμαίος Α' προώθησε τον λατρεία του Σεράπιδος, η οποία συνδυάζει ελληνικές και αιγυπτιακές πεποιθήσεις· το Σεραπείον στην Αλεξάνδρεια έγινε το κέντρο αυτού του λατρευτικού. Η δυναστεία επένδυσε επίσης έντονα στους τοπικούς ναούς της Αιγύπτου. Η κατασκευή του ναού του Ώρου στην Έντφου άρχισε το 237 π.Χ. υπό τον Πτολεμαίο Γ' και ολοκληρώθηκε το 57 π.Χ.; σήμερα είναι ένας από τους καλύτερα διατηρημένους ναούς στην Αίγυπτο. Οι ναοί στη Ντέντερα, Κομ Ομπό και Φιλαέ είναι επίσης έργα αυτής της περιόδου που συνέχισαν την παραδοσιακή αιγυπτιακή αρχιτεκτονική.

Το ταξίδι της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας

Στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας ο ποιητής και ερuditός Καλλίμαχος συνθέτει έναν τεράστιο κατάλογο που ονομάζεται «Πίνακες», ταξινομώντας συγγραφείς και έργα. Ο Ερατοσθένης, ένας από τους αρχηγούς της βιβλιοθήκης, υπολόγισε την περιφέρεια της Γης με εκπληκτική ακρίβεια από τη διαφορά στις σκιές μεταξύ δύο πόλεων. Πώς εξαφανίστηκε η βιβλιοθήκη, ωστόσο, δεν είναι σίγουρο. Είναι γνωστό ότι η φωτιά κατά τον Αλεξανδρινό Πόλεμο του 48 π.Χ. βλάψει μερικά βιβλία· αλλά σύμφωνα με τους περισσότερους ιστορικούς η βιβλιοθήκη εξαφανίστηκε όχι σε μία καταστροφή αλλά σταδιακά μέσα σε αιώνες, μέσω της μειωμένου ενδιαφέροντος και υποστήριξης, των μαχών στην περιοχή του ανακτορικού κτιρίου της πόλης τον 3ο αιώνα και γεγονότων όπως η καταστροφή του Σεραπείου το 391. Η σύγχρονη Βιβλιοθήκη Αλεξανδρίνας άνοιξε στην ίδια πόλη το 2002.

Πηγές και επιπλέον ανάγνωση

  1. Encyclopaedia Britannica, “Ptolemaic dynasty”.
  2. British Museum, “Rosetta Stone” collection record.
  3. Strabo, Geography, book XVII.
  4. Günther Hölbl – A History of the Ptolemaic Empire (Routledge, 2001)
  5. J. G. Manning – The Last Pharaohs: Egypt Under the Ptolemies, 305–30 BC (Princeton University Press, 2010)
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *