Makedonya, Olimpos Dağı’nın kuzeyindeki ovalarda kurulan bir krallıktı. Kraliyet ailesi Argeadlar, soylarını efsanevi kahraman Herakles’e dayandırırdı. İlk başkent Aigai (bugünkü Vergina) idi; MÖ 400 civarında Kral Arkhelaos başkenti Pella’ya taşıdı.
II. Filip ve Büyük İskender
MÖ 359’da tahta çıkan II. Filip, orduyu sarissalı falanks düzeniyle yeniledi ve MÖ 338’de Khaironeia’da Atina ile Thebai’yi yendi. Oğlu Büyük İskender (MÖ 336–323), Pers İmparatorluğu’nu yıkarak Yunanistan’dan Mısır’a ve Hindistan’ın kuzeybatısına kadar uzanan bir imparatorluk kurdu.
Antigonoslar dönemi
İskender’in ölümünden sonra komutanları imparatorluğu paylaştı. Makedonya’da uzun mücadelelerden sonra MÖ 277 civarında II. Antigonos Gonatas ile Antigonos hanedanı kuruldu ve krallık yeniden Yunanistan’ın en güçlü devleti oldu.
Roma ve son
Makedonya, MÖ 3. yüzyılın sonundan itibaren Roma ile bir dizi savaşa girdi. MÖ 168’de Pydna’da son kral Perseus, Romalı komutan Aemilius Paullus’a yenildi ve krallık sona erdi. Bölge MÖ 146’da Roma eyaleti oldu.
Mirası
Makedon fetihleri, Yunan dilinin ve kültürünün Doğu Akdeniz’den Orta Asya’ya kadar yayıldığı Helenistik Çağ’ı başlattı. Aigai’deki kraliyet mezarları UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndedir.
Makedonlar ve Yunan dünyası
Makedonların Yunan dünyasındaki yeri antik çağda da tartışma konusuydu. Herodotos, Makedon Kralı I. Aleksandros'un Olimpiyat Oyunları'na katılmak istediğinde soyunu Argos'a dayandırarak Yunan olduğunu kanıtlamak zorunda kaldığını anlatır. Atinalı hatip Demosthenes ise II. Filip'i "barbar" diye nitelemişti; ancak bu ifade siyasi bir saldırının parçasıydı. Pella'da bulunan MÖ 4. yüzyıla ait bir lanet tableti gibi yazılı buluntular, birçok araştırmacıya göre Makedoncanın bir Yunan lehçesi olduğunu gösterir. Konu akademide uzun süre tartışılmış olsa da Makedon saray kültürünün Yunan dili ve dinine dayandığı genel kabul görür.
Pella: saray, mozaikler ve Euripides
Kral Arkhelaos döneminde başkent olan Pella, kısa sürede Yunan dünyasının önemli kültür merkezlerinden biri hâline geldi. Arkhelaos sarayına ressam Zeuksis'i ve tragedya yazarı Euripides'i davet etti; Euripides son yıllarını Makedonya'da geçirdi ve MÖ 406 civarında orada öldü. "Bakkhalar" oyununu da bu dönemde yazdığı kabul edilir. Pella kazılarında ortaya çıkan çakıl taşı mozaikler, özellikle aslan avı ve geyik avı sahneleri, Helenistik sanatın en etkileyici örnekleri arasındadır; geyik avı mozaiği "Gnosis yaptı" imzasını taşır. Buluntuların bir kısmı bugün Pella Arkeoloji Müzesi'nde sergilenir.
Makedon ordusu: falanks ve atlı birlikler
Makedon gücünün temeli, II. Filip'in kurduğu ve İskender'in geliştirdiği ordu düzeniydi. Piyade falanksı, beş-altı metreyi aşan sarissa mızraklarıyla sık bir duvar oluşturuyor ve düşmanı cepheden tutuyordu. Kralın "yoldaşları" anlamına gelen hetairoi süvarisi ise kanatlardan hızlı ve belirleyici saldırılar yapıyordu. Hafif piyade, okçular ve kuşatma ustalarının bu düzenle birlikte kullanılması, farklı birlik türlerini aynı savaşta uyumla kullanmanın erken ve başarılı bir örneği sayılır. Bu ordu, Helenistik krallıkların da örnek aldığı bir model oldu.
Roma ile dört savaş
Makedonya ile Roma arasındaki çatışma, V. Filip'in MÖ 215'te Kartacalı Hannibal ile ittifak kurmasıyla başladı. İkinci Makedonya Savaşı MÖ 197'de Kynoskephalai'de Romalı komutan Flamininus'un zaferiyle bitti; Romalı lejyonların esnek düzeni falanksı yenmişti. MÖ 168'deki Pydna yenilgisinden sonra Roma krallığı dört ayrı bölgeye böldü. MÖ 149'da kendini Perseus'un oğlu olarak tanıtan Andriskos ayaklanınca Dördüncü Makedonya Savaşı çıktı; bu isyan bastırıldıktan sonra bölge Roma eyaleti oldu. Kısa süre sonra Adriyatik'i Ege'ye bağlayan Via Egnatia yolu Makedonya'dan geçecek biçimde inşa edildi.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Encyclopaedia Britannica, “Macedonia (ancient kingdom)” maddesi.
- Plutarkhos, Paralel Hayatlar: Aemilius Paullus.
- UNESCO Dünya Mirası, “Archaeological Site of Aigai (modern name Vergina)”.
- Herodotos, Tarih, V. kitap, 22
- Robin Lane Fox (ed.) – Brill’s Companion to Ancient Macedon (Brill, 2011)
Merak edilenler
Makedonya Krallığı nedir? Makedonya Krallığı, Kuzey Yunanistan’da kurulan ve uzun süre Yunan dünyasının kenarında kalan bir krallıktır.
Makedonya Krallığı ne zaman kuruldu? Kuruluş: Geleneksel olarak MÖ 8. yüzyıl.
Makedonya Krallığı’nın başkenti neresiydi? Başkentleri: Aigai (Vergina), sonra Pella.
Makedonya Krallığı en güçlü dönemini ne zaman yaşadı? Zirve: II. Filip ve Büyük İskender (MÖ 359 – 323).
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir