İskender, Makedonya Kralı II. Filip ile Olympias’ın oğludur. Gençliğinde filozof Aristoteles’ten ders aldı. Babası MÖ 336’da öldürülünce yirmi yaşında tahta çıktı ve Yunan şehirleri üzerindeki Makedon hâkimiyetini yeniden sağladı.
Pers seferi
MÖ 334’te Çanakkale Boğazı’nı geçti ve Granikos (Biga Çayı) kıyısında Pers satraplarını yendi. MÖ 333’te İssos’ta (bugünkü Hatay–İskenderun çevresi) Pers Kralı III. Dareios’u bozguna uğrattı. MÖ 332’de Sur’u uzun bir kuşatmadan sonra aldı, ardından Mısır’a girdi ve İskenderiye’yi kurdu.
Gaugamela ve doğuya yürüyüş
MÖ 331’de Gaugamela’da Dareios’u kesin olarak yendi; Babil, Susa ve Persepolis eline geçti. Orta Asya’da Baktriya ve Soğdiana’yı fethetti, Soğdlu Roksana ile evlendi. MÖ 326’da Hindistan’ın kuzeybatısında Hydaspes Irmağı kıyısında Kral Poros’u yendi. Askerleri daha ileri gitmeyi reddedince geri döndü.
Ölümü ve mirası
İskender MÖ 323’te Babil’de 32 yaşında, birkaç gün süren ateşli bir hastalıktan sonra öldü. Ölüm nedeni kesin olarak bilinmiyor. Ardından komutanları (diadokhlar) imparatorluğu paylaştı; Mısır’da Ptolemaios, Asya’da Seleukos hanedanları kuruldu.
Anadolu'daki yolu: Milet, Halikarnas ve Gordion
Granikos zaferinden sonra İskender Batı Anadolu kıyısı boyunca ilerledi. MÖ 334'te Milet'i kuşatarak aldı; aynı yıl Rodoslu komutan Memnon'un savunduğu Halikarnas'ı (bugünkü Bodrum) uzun bir kuşatmadan sonra ele geçirdi. Kışı geçirdiği Frigya'nın eski başkenti Gordion'da, efsaneye göre çözen kişinin Asya'ya hükmedeceği söylenen "Gordion düğümü" ile karşılaştı. Arrianos, antik yazarların düğümü kılıçla mı kestiğini yoksa arabanın okunu çekerek mi çözdüğünü farklı anlattığını not eder.
Mısır ve Siwa kâhini
MÖ 332'de Mısır'a giren İskender, Perslerden kurtarıcı olarak karşılandı. Memphis'te Mısır tanrılarına kurban sundu; ardından Libya çölünü aşarak Siwa vahasındaki Ammon kâhinini ziyaret etti. Kaynaklara göre kâhin onu "Ammon'un oğlu" olarak selamladı. Bu ziyaret, İskender'in kendini yalnız Makedon kralı değil, fethettiği ülkelerin geleneklerine uygun bir hükümdar olarak sunma çabasının ilk işaretlerinden biridir.
Susa düğünleri ve Opis isyanı
Hindistan'dan dönüşte ordu MÖ 325'te Gedrosia (bugünkü Belucistan) çölünü geçerken ağır kayıplar verdi. MÖ 324'te Susa'da İskender ve yaklaşık seksen subayı Pers soylu aileleriyle toplu düğün yaptı; İskender, III. Dareios'un kızı Stateira ile evlendi. Aynı yıl Opis'te yaşlı Makedon askerlerinin terhis edilip yerlerine İranlı birliklerin alınması isyana yol açtı; İskender askerleriyle barıştıktan sonra ortak bir uzlaşma ziyafeti düzenledi. Yakın dostu Hephaistion'un aynı yılın sonunda Ekbatana'da ölümü onu derinden sarstı.
İskender'i kimden öğreniyoruz?
İskender'in yanında bulunan kişilerin yazdığı eserlerin hiçbiri bütün olarak günümüze ulaşmadı. Saray tarihçisi Kallisthenes, sonradan Mısır kralı olan Ptolemaios, mühendis Aristobulos ve donanma komutanı Nearkhos'un anlatımlarını yalnız sonraki yazarların aktarımlarından biliyoruz. Bugün elimizdeki başlıca kaynaklar, İskender'den yüzyıllar sonra yazılmış Diodoros, Curtius Rufus, Plutarkhos, Arrianos ve Iustinus'un eserleridir. Öte yandan "İskender Romansı" adı verilen efsanevi anlatılar Orta Çağ'da Avrupa'dan Asya'ya yayıldı. Fars ve Türk edebiyatında da güçlü bir İskendernâme geleneği oluştu: Firdevsî'nin Şehnâme'si ve Nizâmî'nin İskendernâme'si yanında, 14. yüzyılda Ahmedî'nin Türkçe İskendernâme'si bu geleneğin önemli örnekleridir.
Bukephalas ve kurduğu şehirler
İskender'in ünlü atı Bukephalas, Hydaspes Savaşı'ndan kısa süre sonra öldü. İskender, onun anısına Hydaspes kıyısında Bukephala adlı bir şehir kurdurdu. Bu, fetihlerini kalıcı yerleşimlerle bağlama alışkanlığının tipik bir örneğidir.
Sık sorulan sorular
İskender kaç şehir kurdu? Kaynaklar onlarca “İskenderiye” sayar; en ünlüsü Mısır’daki İskenderiye’dir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Arrianos, Anabasis Alexandri.
- Plutarkhos, Paralel Hayatlar: İskender.
- Encyclopaedia Britannica, “Alexander the Great” maddesi.
- A. B. Bosworth – Conquest and Empire: The Reign of Alexander the Great (Cambridge University Press, 1988)
- Robin Lane Fox – Alexander the Great (1973)
Merak edilenler
Büyük İskender kimdir? Makedonya Kralı III. Aleksandros, yani Büyük İskender, MÖ 336–323 yılları arasında hüküm sürdü.
Büyük İskender ne zaman ve nerede doğdu? Doğum: MÖ 356, Pella.
Büyük İskender ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: MÖ 336 – 323.
Büyük İskender ne zaman öldü? Ölüm: MÖ 323, Babil.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir