Süleyman Şah’ın babası Kutalmış, Selçuklu hanedanının bir koluna mensuptu ve Alparslan’a karşı taht mücadelesinde öldü. Süleyman ve kardeşleri bir süre Anadolu sınırlarında Türkmen beyleri arasında yaşadı.
İznik ve devletin kuruluşu
Malazgirt zaferinden sonra Bizans’taki taht kavgalarından yararlanan Süleyman Şah, Batı Anadolu’ya ilerledi ve 1075–1081 yılları arasında İznik’i merkez yaptı. Bu tarihten itibaren Anadolu Selçuklu Devleti’nin kuruluşu kabul edilir. 1081’de Bizans İmparatoru I. Aleksios Komnenos ile yaptığı antlaşma, Türklerin Marmara’ya kadar olan bölgedeki varlığını fiilen tanıdı.
Antakya
Süleyman Şah daha sonra güneydoğuya yöneldi; Çukurova’yı ele geçirdi ve Aralık 1084’te önemli bir Bizans merkezi olan Antakya’yı aldı. Bu ilerleme onu Suriye’de hâkimiyet kurmak isteyen Büyük Selçuklu şehzadesi Tutuş ile karşı karşıya getirdi.
Ölümü
1086’da Halep yakınlarında Tutuş’un ordusuyla yaptığı savaşta hayatını kaybetti. Oğlu Kılıç Arslan, 1092’de Anadolu’ya dönerek babasının devletinin başına geçti.
Bizans'taki taht kavgaları ve Türkmenler
1071 Malazgirt Savaşı'ndan sonra Türkmen toplulukları Anadolu'nun içlerine hızla yayıldı. Bu yayılma, Bizans'ın aynı yıllarda yaşadığı ağır taht kavgalarıyla iç içe geçti. Tahta göz diken Bizanslı komutanlar, rakiplerine karşı Türk birliklerinin desteğini aradı.
- Nikeforos Botaneiates: 1078'de tahta çıkarken Süleyman Şah'ın birliklerinden yararlandığı aktarılır.
- Nikeforos Melissenos: 1080–1081'deki isyanında Türk desteğine başvurdu; bu süreçte İznik gibi Batı Anadolu şehirlerinin kapıları Türklere açıldı.
- Aleksios Komnenos: 1081'de tahta çıkan Aleksios, Normanlarla savaşırken doğu sınırını güvenceye almak için Süleyman Şah ile anlaşmayı seçti.
Bu çalkantılı ortam, Süleyman Şah'ın Marmara kıyılarına kadar ulaşmasını ve İznik'i merkez yapmasını kolaylaştırdı.
Devletin adı, unvanı ve sonrası
Süleyman Şah'ın kurduğu devlete, Bizans topraklarında, yani "Rum" diyarında kurulduğu için kaynaklarda "Rum Selçukluları" da denir; Türkçe tarih yazımında ise "Türkiye Selçukluları" ya da "Anadolu Selçukluları" adı yaygındır. Süleyman'ın "sultan" unvanını ne ölçüde resmî olarak kullandığı tartışmalıdır; Büyük Selçuklu sultanı Melikşah ile ilişkisi ise zaman zaman gergin oldu.
Süleyman Şah'ın ölümünden sonra devlet bir süre başsız kaldı. Oğlu I. Kılıç Arslan 1092'de İznik'e dönerek babasının mirasını yeniden topladı. Ancak 1097'de Birinci Haçlı Seferi'nin ordusu İznik'i aldı; Anadolu Selçuklularının merkezi bundan sonra iç bölgelere, Konya'ya kaydı. Konya, devletin yaklaşık iki yüzyıl boyunca başkenti oldu.
Adaşlık nedeniyle sık karıştırılan bir noktayı da belirtmek gerekir: Suriye'de Caber Kalesi yakınında bulunan ve 2015'te Türkiye sınırına yakın Eşme köyüne taşınan Süleyman Şah Türbesi, Kutalmışoğlu Süleyman Şah'a değil, geleneksel olarak Osman Gazi'nin dedesi kabul edilen başka bir Süleyman Şah'a atfedilir.
Çağdaşı Türkmen beylikleri
Süleyman Şah, Malazgirt'ten sonra Anadolu'da toprak kazanan tek Türk lider değildi. Aynı yıllarda farklı bölgelerde, birbirinden bağımsız ya da gevşek bağlarla bağlı beylikler kuruldu; Anadolu'nun Türkleşmesi bu çok merkezli yapı içinde ilerledi.
- Danişmendliler: Sivas, Tokat ve Niksar çevresinde hüküm sürdüler; Anadolu Selçukluları ile uzun süre rekabet ettiler.
- Saltuklular ve Mengücekliler: Saltuklular Erzurum'da, Mengücekliler Erzincan ve Divriği'de kuruldu. Divriği'deki Ulu Cami ve Darüşşifa, sonraki yüzyılda Mengücekliler döneminde yapıldı.
- Çaka Bey: İzmir'i merkez edinen Çaka Bey, kurduğu donanmayla Ege adalarına seferler düzenledi ve Bizans'ı denizden zorladı.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Süleyman Şah I” maddesi.
- Osman Turan, Selçuklular Zamanında Türkiye.
- Encyclopaedia Britannica, “Sultanate of Rum” maddesi.
- Anna Komnena – Aleksiad
- Claude Cahen – The Formation of Turkey: The Seljukid Sultanate of Rūm, Eleventh to Fourteenth Century (Longman, 2001)
- Claude Cahen – The Formation of Turkey: The Seljukid Sultanate of Rūm (Routledge, 2001)
- UNESCO Dünya Mirası – "Great Mosque and Hospital of Divriği" (1985)
Merak edilenler
Kutalmışoğlu Süleyman Şah kimdir? Süleyman Şah, Selçuklu hanedanından Kutalmış’ın oğludur.
Kutalmışoğlu Süleyman Şah ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: 1077 civarı – 1086.
Kutalmışoğlu Süleyman Şah ne zaman öldü? Ölüm: 1086, Halep yakınları.
Kutalmışoğlu Süleyman Şah’ın babası kimdir? Babası: Kutalmış (Tuğrul Bey’in amcasının oğlu).
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir