Karamanoğulları, Anadolu Selçuklu Devleti’nin zayıfladığı dönemde, Toros Dağları’nın Ermenek ve Mut çevresinde yaşayan Türkmen boylarının önderi Karaman Bey tarafından kuruldu. Beylik zamanla Larende’yi (bugünkü Karaman şehri) merkez yaptı ve Konya’yı da ele geçirdi.
1277 Türkçe fermanı
Karaman Bey’in oğlu Mehmed Bey, 1277’de Selçuklu başkenti Konya’yı kısa bir süre için ele geçirdi. Kaynaklara göre burada yayımladığı fermanda divanda, dergâhta, mecliste ve meydanda Türkçeden başka dil kullanılmamasını istedi. Bu ferman, Türkiye’de her yıl 13 Mayıs’ta kutlanan Türk Dil Bayramı’nın dayanağıdır.
Osmanlılarla mücadele
Karamanoğulları, kendilerini Selçukluların mirasçısı olarak gördükleri için Anadolu’nun liderliği konusunda Osmanlılarla uzun süre rekabet etti. Alâeddin Ali Bey, I. Murad’ın kızıyla evli olmasına rağmen Osmanlılarla birkaç kez savaştı ve 1397’de Yıldırım Bayezid’e yenildi. 1402 Ankara Savaşı’ndan sonra Timur beyliği yeniden canlandırdı.
Son dönem
II. İbrahim Bey döneminde beylik bir süre güçlendi. Ancak onun ölümünden sonra çıkan taht kavgalarından yararlanan Fatih Sultan Mehmed, 1468–1474 yılları arasında Karaman topraklarını büyük ölçüde ele geçirdi. Karaman beylerinin son direnişi 1480’lerde sona erdi ve bölge Osmanlı’nın Karaman eyaleti oldu.
Mirası
Karamanoğulları dönemi; Karaman’daki Hatuniye Medresesi, Ermenek ve Konya’daki camiler gibi eserlerle Anadolu Türk mimarisinde önemli izler bıraktı. Şair Yunus Emre’nin de bu bölgede yaşadığına dair rivayetler vardır.
Nure Sûfî ve Karaman Bey: beyliğin kökleri
Kaynaklar beyliğin atası olarak Nure Sûfî adlı bir Türkmen önderini gösterir. Onun oğlu Karaman Bey, 13. yüzyılın ortalarında Toros Dağları'nın Ermenek ve Mut çevresindeki boyların başına geçti; Anadolu Selçuklu sultanları bu güçlü Türkmen grubunu Kilikya Ermeni Krallığı sınırında bir uç kuvveti olarak kullandı. Dağlık ve korunaklı bir bölgede kurulmuş olması, beyliğin Moğol baskısına ve Osmanlı saldırılarına karşı uzun süre dayanabilmesinin nedenlerinden biridir.
Karaman ve Ermenek'teki eserler
Karamanoğulları dönemi, Selçuklu mimarisinin beylikler çağında sürdüğü yapılarla tanınır. Ermenek Ulu Camii 1302'de Mahmud Bey döneminde yaptırıldı. Karaman'daki İbrahim Bey İmareti (1432) cami, medrese ve türbeyi bir araya getiren bir külliyedir. Mevlânâ'nın ailesi Konya'ya yerleşmeden önce birkaç yıl Larende'de yaşamış, annesi Mümine Hatun da burada vefat etmiştir; mezarı bugün Karaman'daki Aktekke (Mâder-i Mevlânâ) Camii'ndedir.
Venedik ve Akkoyunlu ile kurulan ittifaklar
Beyliğin son yıllarında Karamanoğlu şehzadeleri, Fatih Sultan Mehmed'e karşı dış destek aradı. Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan ve Osmanlılarla savaş hâlindeki Venedik Cumhuriyeti bu ittifakın başlıca ortaklarıydı. 1472'de Venedik donanması Kilikya kıyılarına gelerek bazı kalelerin Karamanlılara geri verilmesine yardım etti. Ancak 1473'te Uzun Hasan'ın Otlukbeli'nde yenilmesiyle ittifak dağıldı ve beyliğin kıyı bölgeleri de kısa sürede Osmanlı yönetimine geçti.
"Karamanlı" adının sonraki hayatı
Beyliğin adı, yıkılışından sonra da bölgenin adı olarak yaşadı: Osmanlı döneminde Orta Anadolu'nun güneyi "Karaman Eyaleti" diye anıldı. "Karamanlı" adı ayrıca Türkçe konuşan Ortodoks Hristiyanlar için kullanıldı; bu topluluk Türkçeyi Yunan harfleriyle yazıyordu ve bu yazıya Karamanlıca denir. 1923 nüfus mübadelesiyle Yunanistan'a gönderilen Karamanlıların basılı kitapları bugün dil tarihçileri için önemli bir kaynaktır. Karaman, 1989'da il oldu.
Sık sorulan sorular
Türk Dil Bayramı neden 13 Mayıs’ta? Karamanoğlu Mehmed Bey’in Türkçe fermanının tarihi olarak kabul edildiği için.
Karaman adı nereden gelir? Beyliğin kurucusu Karaman Bey’den; Larende şehri zamanla onun adıyla anılmaya başlamıştır.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Şikârî, Karamannâme.
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Karamanoğulları” maddesi.
- Kültür ve Turizm Bakanlığı / Türk Dil Kurumu, Türk Dil Bayramı açıklamaları.
- Encyclopaedia Britannica, “Karaman” maddesi.
- TDV İslâm Ansiklopedisi – "Karamanoğulları" maddesi
- Şehabeddin Tekindağ – "Karamanlılar", İslâm Ansiklopedisi (MEB)
- Evangelia Balta – Karamanlıca kitaplar üzerine çalışmalar (Karamanlidika bibliyografyası)
Merak edilenler
Karamanoğulları Beyliği nedir? Karamanoğulları, 13. yüzyılın ortasında Ermenek ve Larende (Karaman) çevresinde kurulan bir Türkmen beyliğidir.
Karamanoğulları Beyliği ne zaman kuruldu? Kuruluş: 13. yüzyıl ortası (yaklaşık 1256), Karaman Bey.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir