İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

İkinci Dünya Savaşı: 1939–1945 Arasında Neler Oldu? Nedenler, Dönüm Noktaları ve Sonuçlar

İnsanlık tarihinin en yıkıcı savaşı, 1 Eylül 1939’da Almanya’nın Polonya’yı işgaliyle başladı ve 1945’te sona erdi. Savaşa giden yol, başlıca cepheler ve dönüm noktaları, Holokost, atom bombaları ve savaş sonrası kurulan dünya düzeni.

İkinci Dünya Savaşı: 1939–1945 Arasında Neler Oldu? Nedenler, Dönüm Noktaları ve Sonuçlar

İkinci Dünya Savaşı, altı yıl boyunca dünyanın neredeyse her bölgesini etkileyen ve en fazla insan kaybına yol açan savaştır. Askerlerin yanı sıra milyonlarca sivil bombardımanlarda, kıtlıkta, toplama ve imha kamplarında hayatını kaybetti. Savaş sona erdiğinde Avrupa’nın büyük kısmı harabeye dönmüş, dünyada yeni bir güç dengesi kurulmuştu.

Savaşa giden yol

Birinci Dünya Savaşı’nın ardından imzalanan Versay Antlaşması’nın Almanya’da yarattığı hoşnutsuzluk ve 1929’da başlayan Büyük Buhran, aşırı milliyetçi ve otoriter hareketlerin güçlenmesine zemin hazırladı. Adolf Hitler’in Nazi Partisi 1933’te Almanya’da iktidara geldi. İtalya’da Mussolini, Japonya’da militarist yönetim yayılmacı politikalar izledi. Almanya 1938’de Avusturya’yı ilhak etti ve Çekoslovakya’nın bir bölümünü aldı; Britanya ve Fransa başlangıçta savaştan kaçınmak için tavizler verdi. Ağustos 1939’da Almanya ile Sovyetler Birliği saldırmazlık paktı imzaladı.

Başlıca aşamalar

  • 1939–1940: Almanya Polonya’yı işgal etti; Britanya ve Fransa savaş ilan etti. 1940’ta Almanya Danimarka, Norveç, Hollanda, Belçika ve Fransa’yı ele geçirdi. Britanya Savaşı’nda Alman hava kuvvetleri Britanya’yı teslim almayı başaramadı.
  • 1941: Almanya Haziran’da Sovyetler Birliği’ne saldırdı. Japonya 7 Aralık’ta Pearl Harbor’a saldırınca ABD savaşa girdi.
  • 1942–1943: Midway Deniz Muharebesi Pasifik’te, Stalingrad Muharebesi Doğu Cephesi’nde ve El Alameyn Kuzey Afrika’da savaşın seyrini değiştirdi.
  • 1944: 6 Haziran’da Normandiya çıkarmasıyla Batı Avrupa’da yeni bir cephe açıldı.
  • 1945: Almanya 8 Mayıs’ta teslim oldu. ABD’nin Ağustos’ta Hiroşima ve Nagasaki’ye atom bombası atmasının ve Sovyetler Birliği’nin Japonya’ya savaş açmasının ardından Japonya teslim oldu; resmî teslim belgesi 2 Eylül’de imzalandı.

Holokost

Nazi rejimi, savaş sırasında Avrupa Yahudilerini sistematik olarak yok etmeye yönelik bir soykırım gerçekleştirdi. Yaklaşık altı milyon Yahudi öldürüldü; Romanlar, engelliler, Polonyalılar, Sovyet savaş esirleri ve siyasi muhalifler de toplu katliamların kurbanları arasındaydı. Auschwitz-Birkenau gibi kamplar bugün anma ve eğitim merkezleri olarak korunur.

Türkiye ve savaş

Türkiye savaşın büyük bölümünde tarafsızlığını korudu. Şubat 1945’te, Birleşmiş Milletler’in kurucu konferansına katılabilmek için Almanya ve Japonya’ya sembolik olarak savaş ilan etti, ancak çatışmalara katılmadı.

Sonuçlar

Savaştan sonra 24 Ekim 1945’te Birleşmiş Milletler kuruldu. Nürnberg ve Tokyo davalarında savaş suçluları yargılandı; insan hakları ve soykırım konusunda uluslararası hukuk gelişti. ABD ve Sovyetler Birliği iki süper güç olarak öne çıktı ve dünya kısa sürede Soğuk Savaş’a girdi. Avrupa’nın sömürge imparatorlukları zayıfladı ve Asya ile Afrika’da bağımsızlık süreçleri hızlandı.

Savaşın kıtalara yayılması: Pasifik cephesi

İkinci Dünya Savaşı yalnız Avrupa'da yaşanmadı. Japonya 1937'den beri Çin'le savaş hâlindeydi; 7 Aralık 1941'de Pearl Harbor'daki ABD donanma üssüne yapılan saldırı ABD'yi savaşa soktu. Japonya kısa sürede Filipinler, Malaya, Singapur ve Hollanda Doğu Hint Adaları'nı ele geçirdi.

Haziran 1942'deki Midway Muharebesi'nde Japonya dört uçak gemisini kaybetti ve Pasifik'te inisiyatif el değiştirdi. Ardından Guadalcanal, Leyte, Iwo Jima ve Okinawa gibi ağır kayıplı muharebeler geldi. Savaş, Ağustos 1945'te Hiroşima ve Nagazaki'ye atılan atom bombaları ve Sovyetler Birliği'nin Japonya'ya savaş ilan etmesinin ardından Japonya'nın teslim olmasıyla sona erdi; resmî teslim belgesi 2 Eylül 1945'te imzalandı.

Savaşın ardından kurulan düzen

Savaşın yıkımı, yeni bir uluslararası düzen kurma çabasını da beraberinde getirdi:

  • Birleşmiş Milletler: BM Şartı 26 Haziran 1945'te San Francisco'da imzalandı ve 24 Ekim 1945'te yürürlüğe girdi.
  • Nürnberg ve Tokyo davaları: Savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar ilk kez uluslararası mahkemelerde yargılandı.
  • İnsan hakları: BM Genel Kurulu 10 Aralık 1948'de İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ni kabul etti.
  • Ekonomik yeniden yapılanma: 1944 Bretton Woods Konferansı'nda IMF ve Dünya Bankası'nın temelleri atıldı; Marshall Planı Batı Avrupa'nın toparlanmasına yardım etti.

Bu kurumların birçoğu bugün de uluslararası ilişkilerin temel yapı taşlarıdır; savaşın sonu aynı zamanda Soğuk Savaş'ın başlangıcı oldu.

Sık sorulan sorular

İkinci Dünya Savaşı’nda kaç kişi öldü?

Kesin sayı bilinmemektedir. Tarihçilerin tahminleri askerî ve sivil toplam kayıpları 70 ile 85 milyon arasında gösterir; en ağır kayıpları Sovyetler Birliği ve Çin yaşamıştır.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Antony Beevor, The Second World War, Weidenfeld & Nicolson, 2012.
  2. United States Holocaust Memorial Museum, “Holocaust Encyclopedia”.
  3. The National WWII Museum (New Orleans), “Research Starters: Worldwide Deaths in World War II”.
  4. The National WWII Museum – The War in the Pacific
  5. United Nations – History of the United Nations
  6. Imperial War Museums – A Short History of the Second World War
Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir