Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Οι Σταυροφορίες και οι Τούρκοι: Από τον Κιλίτς Αρσλάν έως τον Νουρεντίν Ζενγκί, από το Χαττίν στην Άκρα (1096–1291)

Οι Τούρκοι που εγκαταστάθηκαν στην Ανατολία μετά το Ματζικέρτ αποτέλεσαν την πρώτη δύναμη που αντιμετώπισε τα στρατεύματα των Σταυροφόρων. Οι Σελτζούκοι της Ανατολής, οι Ζενγκίδες, οι Αγιουβίδες και οι Μαμελούκοι υπερασπίστηκαν τον ισλαμικό κόσμο σε έναν αγώνα που διήρκεσε δύο αιώνες. Η ιστορία των Σταυροφοριών όπως φαίνεται από την Ανατολή.

Οι Σταυροφορίες και οι Τούρκοι: Από τον Κιλίτς Αρσλάν έως τον Νουρεντίν Ζενγκί, από το Χαττίν στην Άκρα (1096–1291)

Αυτό το άρθρο είναι το μέρος 8 της σειράς «Πώς διαμόρφωσαν οι Τούρκοι την παγκόσμια ιστορία;».

Οι Σταυροφορίες συνήθως αφηγούνται στην ευρωπαϊκή ιστορία από την οπτική γωνία της Δύσης. Ωστόσο, στην άλλη πλευρά αυτού του αγώνα των δύο αιώνων βρίσκονταν οι Τούρκοι και άλλοι μουσουλμανικοί λαοί. Οι Τούρκοι που εγκαταστάθηκαν στην Ανατολία μετά τη νίκη στο Ματζικέρτ (1071) ήταν η πρώτη και πιο αποφασιστική δύναμη που συνάντησαν τα στρατεύματα των Σταυροφόρων, ενώ Τούρκοι διοικητές στη Συρία και την Αίγυπτο ηγήθηκαν της επανένωσης του ισλαμικού κόσμου.

Το υπόβαθρο των εκστρατειών

Μετά το Ματζικέρτ, το μεγαλύτερο μέρος της Ανατολής είχε περάσει στους Σελτζούκους, και η Νίκαια (İznik) είχε γίνει η πρωτεύουσα του Σελτζουκικού Σουλτανάτου της Ανατολίας. Ο Βυζαντινός Αυτοκράτορας Αλέξιος Α΄ Κομνηνός ζήτησε από τη Δύση βοήθεια σε μισθοφόρους. Σε μια ομιλία στο Κλερμόν της Γαλλίας το 1095, ο Πάπας Ουρβανούς Β΄ μετέτρεψε αυτό το αίτημα σε μια μεγάλη θρησκευτική εκστρατεία με στόχο την κατάληψη της Ιερουσαλήμ, και δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι από όλη την Ευρώπη ξεκίνησαν για την Ανατολή.

Η Πρώτη Σταυροφορία και η Ανατολία

Το 1096, το πλήθος που είναι γνωστό ως «Σταυροφορία των Φτωχών», το οποίο ξεκίνησε πριν από τα οργανωμένα στρατεύματα, διασκορπίστηκε κοντά στη Νίκαια από τις δυνάμεις του Σελτζούκου Σουλτάνου της Ανατολίας, Κιλίτς Αρσλάν Α΄. Όμως τα στρατεύματα των ιπποτών που ακολούθησαν πολιόρκησαν τη Νίκαια το 1097· η πόλη παραδόθηκε στο Βυζάντιο και οι Σελτζούκοι αργότερα μετέφεραν την πρωτεύουσά τους στο Ικόνιο. Την ίδια χρονιά, ο Κιλίτς Αρσλάν έδωσε μια μεγάλη μάχη εναντίον του στρατού των Σταυροφόρων στο Δορύλαιο, κοντά στο σημερινό Εσκισεχίρ· οι Σταυροφόροι κατάφεραν να διασχίσουν την Ανατολία, αν και με βαρύ τίμημα.

Οι Σταυροφόροι κατέλαβαν την Αντιόχεια το 1098 και την Ιερουσαλήμ στις 15 Ιουλίου 1099. Η σφαγή που ακολούθησε την κατάληψη της πόλης περιγράφεται με φρίκη τόσο σε μουσουλμανικές όσο και σε χριστιανικές πηγές. Στην περιοχή, οι Σταυροφόροι ίδρυσαν τέσσερα κράτη: την Κομητεία της Έδεσσας, το Πριγκιπάτο της Αντιόχειας, την Κομητεία της Τρίπολης και το Βασίλειο της Ιερουσαλήμ.

Οι Ζενγκίδες: η αρχή της ενότητας

Ο κατακερματισμός του μουσουλμανικού κόσμου είχε παίξει σημαντικό ρόλο στην επιτυχία των Σταυροφόρων. Η πρώτη προσωπικότητα που άλλαξε αυτή την εικόνα ήταν ο Ιμάντ αντ-Ντιν Ζενγκί, ο Τούρκος κυβερνήτης της Μοσούλης και του Χαλεπίου. Το 1144, ο Ζενγκί κατέλαβε την Έδεσσα (Ουρφά), τερματίζοντας το πρώτο σταυροφορικό κράτος. Αυτό οδήγησε την Ευρώπη στο να κηρύξει τη Δεύτερη Σταυροφορία (1147–1149). Αλλά ο στρατός του Γερμανού Βασιλιά Κορράδου Γ΄ υπέστη βαριά ήττα από τους Σελτζούκους στην Ανατολία, και η πολιορκία της Δαμασκού το 1148 κατέληξε σε αποτυχία.

Ο γιος του Ζενγκί, ο Νουρ αντ-Ντιν Μαχμούντ Ζενγκί (1146–1174), μνημονεύεται στον ισλαμικό κόσμο ως δίκαιος και ευσεβής ηγέτης. Ενώσε τη Συρία υπό μια ενιαία κυβέρνηση με κέντρο τη Δαμασκό και έχτισε μεντρεσέδες, σχολές χαντίθ, καραβάν-σαράια και, το 1154, ένα μεγάλο νοσοκομείο στη Δαμασκό (το Μπιμαριστάν αντ-Νουρί). Θέτοντας ως στόχο την ανακατάληψη της Ιερουσαλήμ, ο Νουρ αντ-Ντιν παρήγγειλε ένα ειδικό μινμπάρ για το τέμενος Αλ-Άκσα· θα ήταν ένας από τους διοικητές του, ο Σαλαχαντίν, εκείνος που θα το τοποθετούσε στην Ιερουσαλήμ.

Ο Σαλαχαντίν και το Χαττίν

Ο Σαλαχαντίν (Σαλάχ αντ-Ντιν), κουρδικής καταγωγής, ανελχθεί στην υπηρεσία του Νουρ αντ-Ντιν Ζενγκί και ανέλαβε τον έλεγχο της Αιγύπτου. Μετά τον θάνατο του Νουρ αντ-Ντιν, ένωσε την Αίγυπτο και τη Συρία. Στις 4 Ιουλίου 1187, στο Χαττίν κοντά στη Θάλασσα της Γαλιλαίας, επέφερε συντριπτική ήττα στον στρατό των Σταυροφόρων, και στις 2 Οκτωβρίου 1187 δέχτηκε την παράδοση της Ιερουσαλήμ. Ο Σαλαχαντίν κατέλαβε την πόλη χωρίς σφαγή, επέτρεψε σε όσους μπορούσαν να πληρώσουν λύτρα να φύγουν και ελευθέρωσε πολλούς από τους φτωχούς χωρίς λύτρα. Αυτή η συμπεριφορά οδήγησε στο να μνημονεύεται ακόμη και στην Ευρώπη ως «ιπποτικός» ηγέτης.

Η πτώση της Ιερουσαλήμ πυροδότησε την Τρίτη Σταυροφορία (1189–1192). Ο Γερμανός Αυτοκράτορας Φρειδερίκος Α΄ Βαρβαρόσσα κατέλαβε για λίγο το Ικόνιο το 1190 καθώς διέσχιζε την Ανατολία, αλλά λίγες εβδομάδες αργότερα πνίγηκε στον ποταμό Γκιοκσού (Σάλεφ) κοντά στη Σελεύκεια. Ο αγώνας μεταξύ του Βασιλιά Ριχάρδου του Lencœur (Λεοντόκαρδου) της Αγγλίας και του Σαλαχαντίν τελείωσε με τη Συνθήκη της Γιάφας το 1192: η Ιερουσαλήμ παρέμεινε σε μουσουλμανικά χέρια και επετράπη στους Χριστιανούς προσκυνητές να την επισκέπτονται.

Οι Μαμελούκοι και η πτώση της Άκρας

Τον 13ο αιώνα οι Σταυροφορίες στράφηκαν προς την Αίγυπτο. Η Τέταρτη Σταυροφορία του 1204, αντίθετα, ξέφυγε από τον στόχο της και λεηλάτησε την Κωνσταντινούπολη, την πρωτεύουσα του χριστιανικού Βυζαντίου. Οι Μαμελούκοι, που ανήλθαν στην εξουσία στην Αίγυπτο το 1250 και ήταν κυρίως Κιπτσάκοι Τούρκοι, έγιναν η δύναμη που σταμάτησε τόσο τους Μογγόλους όσο και τους Σταυροφόρους. Ο Σουλτάνος Μπαϊμπάρς κατέλαβε τα κάστρα των Σταυροφόρων το ένα μετά το άλλο, και με την κατάκτηση της Άκρας από τον Σουλτάνο αλ-Άσραφ Χαλίλ το 1291, έπεσε το τελευταίο μεγάλο προπύργιο των Σταυροφόρων στις ακτές της Συρίας, τερματίζοντας τη σταυροφορική παρουσία στην περιοχή.

Μεταγενέστερες Σταυροφορίες και Οθωμανοί

Τον 14ο και 15ο αιώνα, καθώς οι Οθωμανοί προχωρούσαν στα Βαλκάνια, οργανώθηκαν νέες Σταυροφορίες στην Ευρώπη. Ο Σουλτάνος Βαγιαζήτ Α΄ νίκησε έναν στρατό Σταυροφόρων στη Νικόπολη το 1396, και ο Σουλτάνος Μουράτ Β΄ στη Βάρνα το 1444. Αυτές οι νίκες έκαναν μόνιμη την οθωμανική παρουσία στα Βαλκάνια.

Συνέπειες των Σταυροφοριών

  • Πολιτικές: Τα σταυροφορικά κράτη εξαφανίστηκαν μέσα σε δύο αιώνες, ενώ το Βυζάντιο αποδυναμώθηκε σχεχετικά ανεπανόρθωτα, ειδικά από τη λεηλασία του 1204.
  • Οικονομικές: Ιταλικές πόλεις όπως η Βενετία και η Γένοβα επωφελήθηκαν πάρα πολύ από το εμπόριο της Ανατολής· τα μπαχαρικά, η ζάχαρη και το μετάξι έγιναν πιο κοινά στην Ευρώπη.
  • Πολιτιστικές: Αν και οι μεταφράσεις στην Αλ-Άνταλους και τη Σικελία είχαν μεγαλύτερη σημασία για τη μεταφορά της γνώσης από ό,τι οι ίδιες οι εκστρατείες, η επαφή μεταξύ Ανατολής και Δύσης εντάθηκε.
  • Μνήμη: Οι Σταυροφορίες άφησαν βαθιά σημάδια για μεγάλο χρονικό διάστημα στον τρόπο με τον οποίο ο μουσουλμανικός και ο χριστιανικός κόσμος έβλεπαν ο ένας τον άλλον.

Συχνές ερωτήσεις

Ήταν ο Σαλαχαντίν Τούρκος;

Όχι, ο Σαλαχαντίν ήταν κουρδικής καταγωγής. Ωστόσο, εκπαιδεύτηκε στην υπηρεσία του τουρκικού κράτους των Ζενγκίδων· Τούρκοι και Κούρδοι στρατιώτες πολέμησαν μαζί στον στρατό του, και το κράτος των Αγιουβίδων που ίδρυσε διαδέχθηκαν οι Τούρκοι Μαμελούκοι.

Πόσες Σταυροφορίες υπήρξαν;

Παραδοσιακά μετρώνται οκτώ ή εννέα κύριες εκστρατείες μεταξύ 1096 και 1272. Ωστόσο, οι ιστορικοί θεωρούν επίσης πολλές μικρότερες εκστρατείες και τις μεταγενέστερες Σταυροφορίες του 14ου και 15ου αιώνα ως μέρος του κινήματος.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

  1. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, «Haçlılar», «Nûreddin Mahmud Zengî», «Selâhaddîn-i Eyyûbî», «Hıttîn Savaşı».
  2. Ιμπν αλ-Αθίρ, αλ-Καμίλ φι-τ-ταρίχ· Ουσάμα ιμπν Μουνκίντ, Το βιβλίο του στοχασμού.
  3. Carole Hillenbrand, The Crusades: Islamic Perspectives (1999).
  4. Thomas Asbridge, The Crusades: The War for the Holy Land (2010).
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *