Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Οδηγός για τα διατοπικά μυθιστορήματα: Το «Εμείς», «Ομορφός Νέος Κόσμος», «1984», «Φαρενάιτ 451» και άλλα

Οι διατοπίες αντανακλούν τους φόβους μας για την παρακολούθηση, την λογοκρισία, την τεχνολογία και την εξουσία μέσα από τον καθρέφτη της μυθοπλασίας. Η γέννηση του είδους από την ουτοπία, τα αξιοσημείωτα μυθιστορήματα, μια σειρά ανάγνωσης και το γιατί αυτά τα βιβλία εξακολουθούν να νιώθουν σύγχρονα.

Οδηγός για τα διατοπικά μυθιστορήματα: Το «Εμείς», «Ομορφός Νέος Κόσμος», «1984», «Φαρενάιτ 451» και άλλα

Η διατοπία, που σημαίνει «κακό μέρος» στα Ελληνικά, χρησιμοποιείται ως το αντίθετο της «ουτοπίας», της ιδανικής κοινωνίας. Τα διατοπικά μυθιστορήματα φαντάζονται συνήθως καταπιεστικές, τρομακτικές ή αποανθρωποποιημένες κοινωνίες, ωθώντας τις σημερινές τάσεις στα ακραία. Ο στόχος είναι συχνά όχι να προβλέψουν το μέλλον αλλά να προειδοποιήσουν για το παρόν.

Από την ουτοπία στη διατοπία

Η λέξη «ουτοπία» προέρχεται από το βιβλίο με αυτό το όνομα του αγγλικού σκέπτη Θωμά Μορ, που δημοσιεύτηκε το 1516. Στο 20ό αιώνα, οι παγκόσμιοι πόλεμοι, τα τοταλιтарικά καθεστώτα και η ταχύ ρυθμού τεχνολογική αλλαγή οδήγησαν τους συγγραφείς να απεικονίζουν εφιαλτικές κοινωνίες αντί για ιδανικές.

Ορόσημα

  • Εμείς – Ιεβγκένι Ζαμιάτιν: Γράφτηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1920 και απαγορεύτηκε στη Σοβιετική Ένωση, απεικονίζει ένα κράτος όπου τα πάντα φαίνονται πίσω από υαλοτείχια και οι άνθρωποι γνωρίζονται με αριθμούς. Επηρέασε πολλές μεταγενέστερες διατοπίες.
  • Ομορφός Νέος Κόσμος – Όλντος Χάξλι (1932): Ένας κόσμος όπου ο έλεγχος έρχεται όχι μέσω της βίας αλλά μέσω της απόλαυσης, της κατανάλωσης και της ναρκωμένης ευτυχίας, και οι άνθρωποι παράγονται σε εργαστήρια.
  • 1984 – Τζορτζ Οργουελ (1949): Συνεχής παρακολούθηση, ξαναγράφημα του παρελθόντος και έλεγχος της σκέψης μέσω της γλώσσας. Έννοιες που γεννήθηκαν από το βιβλίο, όπως ο «Μεγάλος Αδερφός» και η «Αστυνομία Σκέψης», έχουν μπει στην καθημερινή γλώσσα.
  • Φαρενάιτ 451 – Ρέι Μπράντμπερι (1953): Μια κοινωνία όπου τα βιβλία απαγορεύονται και οι πυροσβέστες καίνε βιβλία αντί να σβήνουν φωτιές. Ο τίτλος αναφέρεται στη θερμοκρασία που αναφέρεται συχνά ως σημείο ανάφλεξης του χαρτιού.
  • Το Μύθο της Υπηρέτριας – Μαργαρέτ Ατвуд (1985): Ένα θειοκρατικό καθεστώς που αφαιρεί από τις γυναίκες όλα τα δικαιώματά τους.
  • Ποτέ Μην Μου Ξεχάσεις – Καζούο Ισιγκουρό (2005): Ένα ήσυχο, μελαγχολικό μυθιστόρημα που ρωτάει για την επιστήμη, την ηθική και τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος.
  • Τα Παιχνίδια της Πείνας – Σουζάν Κόλινς (2008): Η σειρά που εκκίνησε την άνοδο των διατοπιών για νέους ενήλικες.

Σε ποια σειρά να τα διαβάσω;

Για τους αρχάριους, το Φαρενάιτ 451 είναι καλή αρχή χάρη στη σύντομη, ροή δομή του. Το να διαβάσετε το 1984 και τον Ομορφό Νέο Κόσμο μαζί σας επιτρέπει τότε να συγκρίνετε δύο διαφορετικούς εφιάλτες: μια κοινωνία που ελέγχεται από τον φόβο και την απαγόρευση, και η άλλη από την απόλαυση και την απόσπαση της προσοχής. Το Εμείς είναι ιδανικό για να δείτε τη κοινή ρίζα αυτών των βιβλίων.

Γιατί εξακολουθούν να είναι σημαντικά;

Οι συζητήσεις για την ψηφιακή παρακολούθηση, την παραπληροφορία, την κατανάλωση που καθοδηγείται από αλγορίθμους και την ιδιωτικότητα κάνουν αυτά τα μυθιστορήματα άξια ξανά-ανάγνωσης για κάθε γενιά. Οι διατοπίες συνεχίζουν να θέτουν ερωτήσεις και να μας θυμίζουν την αξία της ατομικής ελευθερίας.

Τα κοινά εργαλεία των διατοπιών

Αν και γράφτηκαν σε διαφορετικές χώρες και διαφορετικές δεκαετίες, οι κλασικές διατοπίες φαντάζονται παρόμοια εργαλεία για τον έλεγχο του ατόμου. Το να αναγνωρίζετε αυτά τα κοινά εργαλεία κάνει ευκολότερο τόσο να συγκρίνετε τα μυθιστορήματα όσο και να καταλαβαίνετε τις σημερινές συζητήσεις.

  • Παρακολούθηση: Στο «Εμείς» του Ζαμιάτιν, οι άνθρωποι ζουν σε σπίτια με υαλοτείχια· στο «1984» του Οργουελ, οι τηλεοθόνες παρακολουθούν συνεχώς το εσωτερικό του σπιτιού.
  • Έλεγχος της γλώσσας: Η ΝέαΓλώσσα στο «1984» στοχεύει να στενέψει το φάσμα των δυνατών σκέψεων μειώνοντας τον αριθμό των λέξεων.
  • Αρχή μέσω της απόλαυσης: Στον «Ομορφό Νέο Κόσμο» του Χάξλι, ο έλεγχος επιτυγχάνεται όχι μέσω του φόβου αλλά μέσω της κατανάλωσης, της διασκέδασης και ενός φαρμάκου που λέγεται «σόμα».
  • Διαγραφή της μνήμης: Στο «1984» η ιστορία ξαναγράφεται συνεχώς, ενώ στο «Φαρενάιτ 451» η σύνδεση με το παρελθόν κόβεται καίγοντας βιβλία.

Τι παρατήρησαν οι συγγραφείς;

Αυτά τα μυθιστορήματα δεν γεννήθηκαν στο κενό· καθένα αντανακλά, σε μεγεθυσμένη μορφή, τις ανησυχίες της εποχής του συγγραφέα του. Ο Ζαμιάτιν έγραψε το «Εμείς» το 1920–1921· το μυθιστόρημα απαγορεύτηκε στη Σοβιετική Ένωση και δημοσιεύτηκε πρώτη φορά σε αγγλική μετάφραση στη Νέα Υόρκη το 1924. Το 1932 ο Χάξλι έκανε τον Χένρι Φορντ, σύμβολο της αλυσίδας μαζικής παραγωγής, σχεδόν θεό της κοινωνίας του μυθιστορήματός του και άρχισε το ημερολόγιό της «Μετά τον Φορντ».

Ο Οργουελ είχε δει από κοντά προπαγάνδα και παραμόρφωση της αλήθειας κατά τον Εμφύλιο Πόλεμο στην Ισπανία· το «1984» βγήκε το 1949, μετά από αυτή την εμπειρία. Το «Φαρενάιτ 451» του Μπράντμπερι, ημερομηνίας 1953, χτίζεται στη μνήμη των καυσίμων βιβλίων της δεκαετίας του 1930 και στα νεύρα για την άνοδο της τηλεόρασης. Το να διαβάζουμε τα μυθιστορήματα σε αυτό το πλαίσιο μας επιτρέπει να τα δούμε όχι ως απλές «προβλέψεις του μέλλοντος» αλλά ως καθρέφτες που κρατώνται μπροστά στα δικά τους χρόνια.

Πηγές και επιπλέον ανάγνωση

  1. Claeys, G., “Dystopia: A Natural History”, Oxford University Press (2017).
  2. British Library, “Discovering Literature: Utopia and dystopia”.
  3. Encyclopaedia Britannica, “Dystopia”, “Nineteen Eighty-four” and “Brave New World” entries.
  4. Encyclopaedia Britannica – Dystopia
  5. The Orwell Foundation – Nineteen Eighty-Four
  6. Encyclopaedia Britannica – Yevgeny Zamyatin
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *