Ο Κυβισμός είναι ένα κίνημα που γεννήθηκε στο Παρίσι στις αρχές του 20ου αιώνα, υπό την καθοδήγηση του Παμπλό Πικάσο και του Ζορζ Μπρακ, το οποίο άλλαξε ριζικά τη ζωγραφική. Από την Αναγέννηση και μετά, η ζωγραφική προσπαθούσε να δείξει αυτό που βλέπει το μάτι από ένα μόνο σταθερό σημείο. Οι Κυβιστές απέρριψαν αυτόν τον κανόνα: ανέλυσαν τα αντικείμενα σε γεωμετρικά επίπεδα και τα παρουσίασαν από πολλές γωνίες ταυτόχρονα. Το αποτέλεσμα ήταν εικόνες που στην πρώτη ματιά φαίνονται κατακερματισμένες, αλλά επιχειρούν να περιγράψουν ένα αντικείμενο πιο «πληρώς».
Το κίνημα αναπτύχθηκε περίπου μεταξύ 1907 και 1914, αλλά η επίδρασή του επεκτάθηκε στη γλυπτική, την αρχιτεκτονική, τον γραφικό σχεδιασμό και τη λογοτεχνία. Σήμερα αναγνωρίζεται ως ένα από τα σημαντικότερα κινήματα που άνοιξαν την πόρτα στη μοντέρνα τέχνη.
Πώς ξεκίνησε ο Κυβισμός;
Ο Κυβισμός είχε δύο βασικές πηγές. Η πρώτη ήταν οι τελευταίες ζωγραφιές του Πολ Σεζάν, ο οποίος προσέγγιζε τη φύση μέσω βασικών σχημάτων όπως ο κύλινδρος, η σφαίρα και ο κώνος. Μια μνημειώδης έκθεση του έργου του Σεζάν στο Παρίσι το 1907 άφησε βαθιά εντύπωση στους νέους ζωγράφους. Η δεύτερη ήταν η αφρικανική και ιβηρική γλυπτική, η οποία προσέλκυε τους καλλιτέχνες στο Παρίσι εκείνη την εποχή· οι απλές, ισχυρές μορφές της έδειχναν προς μια νέα οπτική γλώσσα.
Ο πίνακας του Πικάσο «Οι Κοπέλες του Αβινιόν» (Les Demoiselles d’Avignon), που ολοκληρώθηκε το 1907, θεωρείται το σημείο καμπής στον δρόμο προς τον Κυβισμό. Ο μεγάλος καμβάς, που βρίσκεται πλέον στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης (MoMA) της Νέας Υόρκης, σοκάρε το καλλιτεχνικό περιβάλλον με τις έντονα γωνιώδεις φιγούρες και τα πρόσωπα που έμοιαζαν με μάσκες. Λίγο αργότερα, ο Πικάσο και ο Μπρακ ξεκίνησαν μια στενή συνεργασία.
Από πού προέρχεται το όνομα «Κυβισμός»;
Το όνομα αποδίδεται συνήθως στον Γάλλο κριτικό Λουί Βοξέλ. Το 1908 έγραψε ότι ο Μπρακ απέδιδε τα σπίτια και τις φιγούρες σε «κύβους» στους πίνακές του. Αν και χρησιμοποιήθηκε αρχικά ως ειρωνικός περιγραφικός όρος, η φράση έγινε γρήγορα το όνομα του κινήματος. Με παρόμοιο τρόπο, και το όνομα «Φωβισμός» προήλθε από σχόλια του ίδιου κριτικού.
Ποια είναι τα κύρια χαρακτηριστικά του Κυβισμού;
- Πολλαπλά οπτικά σημεία: Ένα πρόσωπο μπορεί να εμφανίζεται ταυτόχρονα και από μπροστά και σε προφίλ, ένα μπουκάλι από το πλάι και από πάνω.
- Γεωμετρικός κατακερματισμός: Τα αντικείμενα αναλύονται σε επίπεδα, γωνίες και διασταυρούμενες επιφάνειες.
- Απόρριψη της ψευδαίσθησης του βάθους: Αντί για την κλασική προοπτική, αναδεικνύεται η επίπεδη επιφάνεια του πίνακα.
- Περιορισμένο χρώμα (ειδικά στη πρώτη φάση): Καφέ, γκρι και γήινοι τόνοι διατηρούν την εστίαση στη μορφή.
- Καθημερινά θέματα: Η φύση νεκρά, τα μουσικά όργανα, τα μπουκάλια, οι εφημερίδες και οι πορτρέτα είναι τα πιο συνηθισμένα θέματα.
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ Αναλυτικού και Συνθετικού Κυβισμού;
Ο Αναλυτικός Κυβισμός (περίπου 1909–1912) είναι η φάση που «αναλύει» το αντικείμενο. Ο Πικάσο και ο Μπρακ ανέλυσαν τα αντικείμενα σε τόσες πολλές πλευρές που οι πίνακές τους έγιναν σχεδόν αφηρημένοι· τα χρώματα παρέμειναν μ and η έμφαση δόθηκε στη μορφή και τη δομή. Οι πίνακές τους από αυτά τα χρόνια είναι τόσο παρόμοιοι που ακόμη και οι ειδικοί μερικές φορές δυσκολεύονται να διακρίνουν ποιος καλλιτέχνης ζωγράφισε τον ποιον.
Ο Συνθετικός Κυβισμός (περίπου 1912–1914) είναι η φάση που «ενώνει τα κομμάτια». Τα χρώματα έγιναν πιο φωτεινά, τα σχήματα πιο απλά και άρχισαν να προστίθενται πραγματικά υλικά στον καμβά. Ο πίνακας του Πικάσο «Νατουρα Μορτ με Κανάβη Καρέκλας» του 1912 είναι γνωστός ως ένα από τα πρώτα σημαντικά έργα στα οποία ένα υλικό εκτός από το λάδι προσαρτήθηκε σε έναν πίνακα. Το ίδιο έτος, ο Μπρακ κόλλησε κομμάτια ταπετσαρίας στους πίνακές του, αναπτύσσοντας την τεχνική του papier collé. Με αυτόν τον τρόπο, το κολάζ έγινε μία από τις βασικές μεθόδους της μοντέρνας τέχνης.
Βασικοί κυβιστές καλλιτέχνες και έργα
- Παμπλό Πικάσο: «Οι Κοπέλες του Αβινιόν» (1907), «Νατουρα Μορτ με Κανάβη Καρέκλας» (1912)
- Ζορζ Μπρακ: «Σπίτια στο L’Estaque» (1908), «Ο Πορτογάλος» (1911)
- Χουάν Γκρις: Γνωστός για τις καθαρές, πολύχρωμες συνθέσεις του Συνθετικού Κυβισμού.
- Φερνάντ Λεζέ: Ανέπτυξε τον δικό του Κυβισμό με κυλινδρικές, μηχανοειδείς μορφές.
- Ρόμπερτ και Σόνια Ντελόνε: Επέκτειναν το κίνημα με τον «Ορφισμό», ο οποίος έδινε προτεραιότητα στο χρώμα και την κίνηση.
Το βιβλίο «Du ‘Cubisme’» (Περί Κυβισμού), που εκδόθηκε το 1912 από τους Albert Gleizes και Jean Metzinger, είναι ένα από τα πρώτα κείμενα που εξηγούν το κίνημα σε θεωρητικούς όρους. Η κοινή έκθεση έργων κυβιστών ζωγράφων στο Salon des Indépendants του Παρισιού το 1911 παρουσίασε επίσης το κίνημα σε ένα ευρύ κοινό.
Η επίδραση του Κυβισμού έφτασε και στη τουρκική ζωγραφική. Πολλοί Τούρκοι ζωγράφοι που εκπαιδεύτηκαν στο Παρίσι τη δεκαετία του 1920 εργάστηκαν σε εργαστήρια δασκάλων επηρεασμένων από τον Κυβισμό. Η Ομάδα D, που ιδρύθηκε το 1933 και περιλάμβανε τους Nurullah Berk, Zeki Faik İzer, Abidin Dino και Cemal Tollu, διευρέθηκε μια γεωμετρική προσέγγιση επηρεασμένη από τον Κυβισμό και τον Κονστρουκτιβισμό στην Τουρκία.
Γιατί είναι σημαντικός ο Κυβισμός;
Ο Κυβισμός απέδειξε ότι η ζωγραφική δεν χρειάζεται να αντιγράφει μόνο αυτό που είναι ορατό· μπορεί επίσης να δείξει τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε και κατανοούμε ένα αντικείμενο. Ο ιταλικός Μελλοντισμός, ο ρωσικός Κονστρουκτιβισμός και αργότερα η αφηρημένη τέχνη ακολούθησαν αυτόν τον δρόμο. Η τεχνική του κολάζ χρησιμοποιείται σήμερα παντού, από τον γραφικό σχεδιασμό έως τη διαφήμιση. Στην αρχιτεκτονική και τη γλυπτική, επίσης, η ιδέα της γεωμετρικής απλοποίησης επηρεάστηκε έντονα από τον Κυβισμό.
Όταν κοιτάζετε έναν κυβιστικό πίνακα, ο ευκολότερος τρόπος για να τον κατανοήσετε είναι να αναρωτηθείτε «Από ποιες γωνίες φαίνεται το αντικείμενο;» αντί για το «Τι είναι αυτό;». Το να βρείτε ένα γνώριμο στοιχείο, όπως μια κιθάρα, ένα μπουκάλι ή ένα πρόσωπο, και να ακολουθήσετε την υπόλοιπη εικόνα από εκεί, είναι επίσης μια καλή αρχή.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιος ίδρυσε τον Κυβισμό;
Ο Κυβισμός προέκυψε από το έργο που πραγματοποίησαν μαζί ο Παμπλό Πικάσο και ο Ζορζ Μπρακ από το 1907 και μετά· και οι δύο θεωρούνται ιδρυτές του.
Ποιο ήταν το πρώτο κυβιστικό έργο;
Ο πίνακας του Πικάσο «Οι Κοπέλες του Αβινιόν» του 1907 θεωρείται ο πρόδρομος του Κυβισμού· τα τοπία που ζωγράφισε ο Μπρακ στο L’Estaque το 1908 περιλαμβάνονται επίσης στα πρώτα παραδείγματα του κινήματος.
Είναι ο Κυβισμός το ίδιο πράγμα με την αφηρημένη τέχνη;
Όχι. Αν και τα αντικείμενα είναι κατακερματισμένα στους κυβιστικούς πίνακες, υπάρχει συνήθως ένα αναγνωρίσιμο θέμα. Η αφηρημένη τέχνη μπορεί να μην βασίζεται σε κανένα πραγματικό αντικείμενο· ο Κυβισμός έστρωσε το δρόμο για αυτήν.
Πού μπορεί κανείς να δει κυβιστικά έργα;
Σημαντικά κυβιστικά έργα εκτίθενται σε μουσεία όπως το MoMA στη Νέα Υόρκη, το Centre Pompidou και το Musée Picasso στο Παρίσι, καθώς και η Tate Modern στο Λονδίνο.
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
- Tate, “Cubism” (Art Term, tate.org.uk)
- The Museum of Modern Art (MoMA), “Pablo Picasso, Les Demoiselles d’Avignon, 1907” (moma.org)
- The Metropolitan Museum of Art, “Cubism”, Heilbrunn Timeline of Art History (metmuseum.org)
- Albert Gleizes and Jean Metzinger, “Du ‘Cubisme’”, Paris, 1912
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *