Ο Αλ-Μουταουάκκιλ ήταν γιος του χαλίφα al-Mu‘tasim. Μετά τον θάνατο του αδερφού του al-Wathiq το 847, επιλέχθηκε χαλίφας με την υποστήριξη τουρκικών διοικητών και αξιωματούχων της αυλής.
Το τέλος της Μιχνάς
Η Μιχνά, που ξεκίνησε υπό τον χαλίφα al-Ma’mun, ζητούσε να αναγκάσει αξιωματούχους και γνώμονες να αποδεχθούν τη ντεολογία των Μουταζιλιτών ότι ο Κοράνιος ήταν δημιουργημένος· γνώμονες όπως ο Αχμάντ ιμπν Χανμπάλ διώχθηκαν γιατί αρνούνταν. Ο Αλ-Μουταουάκκιλ έβαλε τέλος στη πολιτική καιστήριξε τους παραδοσιακούς γνώμονες του χαντίθ. Περιοριστικά μέτρα εναντίον μη Μουσουλμάνων εισήχθησαν και באותה περίοδο.
Κτίρια στη Σαμαρά
Μεταξύ 848 και 852 ο Αλ-Μουταουάκκιλ χτίσε το Μεγάλο Τζαμί της Σαμαράς. Ο ελικοειδής μιναρές Malwiya είναι ένα από τα πιο γνωστά κτίρια της ισλαμικής αρχιτεκτονικής και αποτελεί μέρος ενός τόπου Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Ίδρυσε επίσης μια νέα πόλη βόρεια της Σαμαράς που πήρε το όνομά του, την al-Ja‘fariyya (al-Mutawakkiliyya).
Θάνατος
Ο Αλ-Μουταουάκκιλ προσπάθησε να περιορίσει τη δύναμη των τουρκικών διοικητών. Τον Δεκέμβριο του 861 σκοτώθηκε στο παλάτιό του από τουρκικούς διοικητές της φρουράς που ενεργούσαν μαζί με τον γιο του al-Muntasir. Στην επόμενη δεκαετία περίπου, πολλοί χαλίφες ανήλθαν και αποβλήθηκαν γρήγορα διαδοχικά, μια περίοδος που ονομάζεται «Αναρχία στη Σαμαρά».
Η διαταγή διαδοχής και η ρίζα του конфлиκτ
Το 849–850 ο Αλ-Μουταουάκκιλ έκανε μια συμφωνία που τοποθέτησε τη διαδοχή μεταξύ τριών γιών του με τη σειρά: πρώτα ο al-Muntasir, μετά ο al-Mu'tazz, μετά ο al-Mu'ayyad θα ανέβαινε στον θρόνο. Οι επαρχίες του κράτους διαιρέθηκαν επίσης μεταξύ αυτών των γιών. Με την πάροδο του χρόνου, ωστόσο, ο χαλίφας άρχισε να ευνοεί τον al-Mu'tazz και να υποτιμά ανοιχτά τον μεγαλύτερο γιο του al-Muntasir. Οι ιστορικοί πιστεύουν ότι αυτή η ένταση, σε συνδυασμό με τον αγώνα εξουσίας μεταξύ των τουρκικών διοικητών και του χαλίφα, έθεσε τα θεμέλια για τη δολοφονία του 861.
Η Τζαφαρίγια και το Τζαμί του Αμπού Ντουλάφ
Ο Αλ-Μουταουάκκιλ χτίσε επίσης ένα μεγάλο τζαμί στη Τζαφαρίγια, την πόλη που ίδρυσε βόρεια της Σαμαράς. Αυτό το κτίριο, γνωστό σήμερα ως Τζαμί του Αμπού Ντουλάφ, χτίστηκε το 859–861 και, όπως το Μεγάλο Τζαμί, έχει ελικοειδή μιναρέ· οι διαστάσεις του, ωστόσο, είναι μικρότερες. Ο χαλίφας προσπάθησε να εφοδιάσει τη Τζαφαρίγια με νερό μέσω ενός καναλιού από τον Τίγρη, αλλά το κανάλι δεν λειτούργησε ποτέ σωστά. Μετά τον θάνατό του η πόλη εγκαταλείφθηκε σύντομα και η διοίκηση μετακόμισε πάλι στο παλιό κέντρο της Σαμαράς.
Ο Νιλόμετρος στο νησί Ρόδα στο Καΐρο
Ένα άλλο διασωθέν κτίριο από την εποχή του Αλ-Μουταουάκκιλ είναι ο Νιλόμετρος στο νησί Ρόδα στο Καΐρο. Ανανεώθηκε με εντολή του το 861, αυτή η φρεατιαία μέτρηση χρησιμοποιούνταν για να μετρά το ετήσιο επίπεδο πλημμύρας του Νείλου. Επειδή το ύψος της πλημμύρας καθόριζε τη συγκομιδή και συνεπώς τον φόρο που θα συλλεχθεί, ο Νιλόμετρος είχε μεγάλη σημασία για τη διοίκηση της Αιγύπτου. Μερικές πηγές αποδίδουν το σχέδιο της δομής στον αστρονόμο Αχμάντ ιμπν Μουχαμέντ αλ-Φαργκάνι. Η φρεάτια με τα πετρινά σκαλοπάτια και τη μέτρηση στήλη στο κέντρο της μπορεί να επισκεφθεί κανείς ακόμα και σήμερα.
Σχέσεις με το Βυζάντιο
Τα σύνορα πολέμων με το Βυζάντιο συνέχισαν την εποχή του Αλ-Μουταουάκκιλ. Το 853 ένα βυζαντινό στόλος προνομήευσε τη Δαμιέτα στην αιγυπτιακή ακτή σε μια ξαφνική επίθεση· μετά από αυτό το γεγονός ο χαλίφας διέταξε τα τείχη της πόλης να ενισχυθούν. Παράλληλα με τους πολέμους υπήρξαν και ειρηνικές επαφές: το 856 και το 860 έγιναν ανταλλαγές αιχμαλώτων μεταξύ των δύο πλευρών στα όχθη του ποταμού Λαμός (σήμερον Λιμόνλου) στην Κιλικία. Αυτές οι ανταλλαγές δείχνουν ότι πόλεμος και διπλωματία πήγαιναν χέρι-χέρι στα σύνορα Αβασιδών–Βυζαντίου.
Πολιτιστική ζωή στην αυλή
Παρά την πολιτική ταραχή, η αυλή του Αλ-Μουταουάκκιλ ήταν η σκηνή μιας ζωντανής πολιτιστικής ζωής. Ο Αλ-Μπουχτούρι και ο Αλί ιμπν αλ-Τζαχμ, μεταξύ των κορυφαίων αραβικών ποιητών της εποχής, έγραψαν ποιήματα σε讚 του χαλίφα· τα ποιήματα του Αλ-Μπουχτούρι που περιγράφουν τα παλάτια της Σαμαράς παρέχουν ακόμα σημαντικές πληροφορίες για αυτά τα κτίρια σήμερα. Ο διάσημος μεταφραστής και γιατρός Χουναΐν ιμπν Ισάκ, που μετέφρασε ελληνικά έργα ιατρικής και φιλοσοφίας στα αραβικά, υπηρέτησε και ως αυλικός γιατρός σε αυτή την περίοδο. Αυτή η μεταφραστική δραστηριότητα δείχνει ότι η συσσωρευμένη γνώση που ξεκίνησε υπό τον al-Ma'mun συνέχιζε.
Πηγές και επιπλέον ανάγνωση
- Al-Tabari, History of the Prophets and Kings.
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Mütevekkil-Alallah” and “Mihne”.
- UNESCO World Heritage, “Samarra Archaeological City”.
- Hugh Kennedy, The Prophet and the Age of the Caliphates, 3rd edition, 2016
- Turkish Religious Foundation Encyclopedia of Islam (TDV), "Mikyas" entry
- Turkish Religious Foundation Encyclopedia of Islam (TDV), "Buhtürî" and "Huneyn b. İshak" entries
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *