Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Η Αββασιδική Χαλιφάτεια: Πέντε Αιώνες Ισλαμικής Αυτοκρατορίας με Κέντρο τη Βαγδάτη

Η Αββασιδική Χαλιφάτεια ιδρύθηκε το 750 με την ανατροπή των Ομεϊαδών και διήρκεσε μέχρι η Μογγολία κατέλαβε τη Βαγδάτη το 1258. Στις 8η και 9η αιώνες η πρωτεύουσά της, η Βαγδάτη, ήταν ένας από τους μεγάλους παγκόσμιους κέντρων επιστήμης, πολιτισμού και εμπορίου. Η χαλιφάτεια συνέχισε συμβολικά στην Καΐρο υπό τους Μαμλούκους μέχρι το 1517.

Η Αββασιδική Χαλιφάτεια: Πέντε Αιώνες Ισλαμικής Αυτοκρατορίας με Κέντρο τη Βαγδάτη
Εικόνα: Unknown in Abbasid dynasty / Wikimedia Commons (Public domain)

Οι Αββασιδείς προέρχονταν από τον αλ-Αββάς, θείο του Προφήτη Μουχάμεντ. Μια κίνηση κατά της αρχής των Ομεϊαδών που ξεκίνησε στο Χουρασάν, ηγούμενη από τον Αμπού Μουσλίν, ανατρέψα τους Ομεϊαδούς στη Μάχη του Ζαμπ το 750, και ο αλ-Σαφφάχ έγινε ο πρώτος Αββασιδής χαλίφας.

Βαγδάτη και ο χρυσός αιώνας

Ο δεύτερος χαλίφας, αλ-Μανσούρ, ίδρυσε τη Βαγδάτη στον Τίγρη το 762 ως «Μαδινάτ αλ-Σαλάμ», την Πόλη της Ειρήνης. Υπό τον Χαρούν αλ-Ρασιντ και τον γιο του αλ-Μαμούν, η Βαγδάτη έγινε μεγάλος κέντρο της γνώσης όπου γράφτηκαν έργα για την ιατρική, την αστρονομία, τα μαθηματικά και τη φιλοσοφία και έργα ελληνικά, περσικά, συριακά και ινδικά μεταφράστηκαν στα αραβικά. Έμπειροι όπως ο αλ-Χουαρίζμι εργάστηκαν σε αυτό το περιβάλλον.

Η άνοδος των Τούρκων

Ο χαλίφας αλ-Μουτασίμ (833–842) χτίσε το στρατό του κυρίως από τουρκικούς στρατιώτες και μετέφερε για κάποιο καιρό την πρωτεύουσα στη Σαμαρρά. Τουρκικοί ηγέτες απέκτησαν σταδιακά μεγάλη επιρροή στην κυβέρνηση. Στην 10η αιώνα οι Γουϊγίντες, και στην 11η αιώνα οι Σελτζούκιοι, πήραν την πολιτική εξουσία στη Βαγδάτη, ενώ ο χαλίφας κράτησε την θρησκευτική και συμβολική του εξουσία.

Πτώση

Το 1258 ο μογγολικός ηγέτης Χουλάγκου ο 둘러κύκλωσε και κατέλαβε τη Βαγδάτη και σκότωσε τον τελευταίο χαλίφα, αλ-Μουστασίμ. Μετά το 1261 η χαλιφάτεια συνέχισε συμβολικά στην Καΐρο υπό τους Μαμλούκους, λήγοντας το 1517 όταν ο οθωμανός σουλτάνος Σελίμ Α' κατέκτησε την Αίγυπτο.

Οι μαύρες σημαίες και η Αββασιδική επανάσταση

Για πολλά χρόνια η Αββασιδική κίνηση λειτούργησε ως μυστική αποστολή, καλώντας σε «έναν που είναι αποδεκτός από την οικογένεια του Προφήτη». Το 747 ο Αμπού Μουσλίν εξεγέρθηκε ανοιχτά στη περιοχή του Μερβ του Χορασάν· οι ακόλουθοί του φέραν μαύρες σημαίες και φορούσαν μαύρα. Το μαύρο έγινε επομένως το χρώμα των Αββασιδών. Ο Αμπού Μουσλίν, ο σημαντικότερος στρατηγός της επανάστασης, σκοτώθηκε το 755 από τον χαλίφα αλ-Μανσούρ, που φοβόταν τη μεγάλη του δύναμη.

Διοικητική οργάνωση: το βιζιεράτο, τα ντουάν και τα ταχυδρομεία

Οι Αββασιδείς μετατρέψαν το βιζιεράτο, το γραφείο που διαχειρίζονταν τα πράγματα του χαλίφα, σε μόνιμο ίδρυμα. Τα الحكومية εργασιών διεξήχθησαν από τμήματα που λεγόντουσαν «ντουάν»: μεταξύ τους ήταν το ντουάν του χαράτζ για τους φόρους, το ντουάν του τζούνδ για τα αρχεία και τις αμοιβές των στρατιωτικών, και η χανσέλια για την αλληλογραφία. Η ταχυδρομική υπηρεσία γνωστή ως μπαρίντ χρησιμοποίησε σταθμούς αναμονής κατά μήκος των δρόμων για να μεταφέρει γρήγορα νέα στην πρωτεύουσα, και επίσης ενημέρωνε τον χαλίφα για τη συμπεριφορά των κυβερνητικών.

Τάλας και η διάδοση της χαρτιού

Το 751 ένας Αββασιδικός στρατός συνάντησε τον στρατό της δυναστείας Τάνγκ της Κίνας στα Τάλας, κοντά στα σημερινά σύνορα μεταξύ Κιργιζστάν και Καζακστάν· η αλλαγή πλευράς των Κάρλουκ έδωσε τη νίκη στους Αββασιδείς. Σύμφωνα με την παραδοσιακή αφήγηση, κινεζικοί αιχμάλωτοι φέραν την κατασκευή χαρτιού στη Σαμαρκάνδη· οι ιστορικοί τονίζουν ότι το χαρτί μπορεί να φτάσει στην περιοχή νωρίτερα. Η παραγωγή χαρτιού ξεκίνησε στη Βαγδάτη στο τέλος της 8ης αιώνας, και το φθηνότερο χαρτί βοήθησε την αγορά βιβλιοπωλών και την κίνηση μεταφράσεων να μεγαλώσουν.

Σαμαρρά: μια βραχυπρόθεσμη πρωτεύουσα στον Τίγρη

Το 836 ο χαλίφας αλ-Μουτασίμ ίδρυσε τη Σαμαρρά βόρεια της Βαγδάτης και εγκατέστησε τους τουρκικούς στρατιώτες του στη νέα πόλη. Η Σαμαρρά παρέμεινε πρωτεύουσα των χαλιφών μέχρι το 892. Ο Μεγάλος Τζαμής που χτίστηκε από τον χαλίφα αλ-Μουταουακκίλ μεταξύ 848 και 852, με τον σπειροειδή μιναρέ του «Μαλβιά», είναι το πιο γνωστό μνημείο της πόλης. Η Αρχαιολογική Πόλη της Σαμαρρά προστέθηκε στη Λίστα Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το 2007.

Η άνοδος των τοπικών δυναστειών

Από την 9η αιώνα και μετά, απομακρυσμένες επαρχίες άρχισαν να κυβερνούνται από δυναστείες που名義上 κράτησαν την υπακοή τους στον χαλίφα αλλά ήταν ανεξάρτητες στην πράξη. Το 800 ο Χαρούν αλ-Ρασιντ χάρισε την ηγεμονία της Ιφρικίας (η περιοχή της σημερινής Τυνησίας) στον Ιμπραχίμ μπν αλ-Αγκλαβ σε κληρονομική βάση, ξεκινώντας την Αγκλαβική περίοδο. Το 868 ο τουρκικός ηγέτης Αχμέτ μπν Τουλούν, αποσταλμένος στην Αίγυπτο ως αναπληρωτής κυβερνήτης, ίδρυσε τη δυναστεία των Τουλουνίδων· ο Τζαμής του Ιμπν Τουλούν στην Καΐρο χρονολογείται από την εποχή του.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσο καιρό άρχισαν οι Αββασιδείς; Περίπου 500 χρόνια στη Βαγδάτη (750–1258), και μέχρι το 1517 συμπεριλαμβανομένης της συμβολικής περιόδου στην Καΐρο.

Τι ήταν το Σπίτι της Σοφίας; Μια βιβλιοθήκη και κέντρο μεταφράσεων στη Βαγδάτη, προεξέχον ειδικά υπό τον αλ-Μαμούν.

Πηγές και επιπλέον ανάγνωση

  1. Τουρκία Διγιάνετ Βακφı Ισλάμ Ανσικλοπεδισί, «Αββάσιλερ».
  2. Χιού Κέννετι, When Baghdad Ruled the Muslim World.
  3. Encyclopaedia Britannica, «Abbasid caliphate».
  4. Hugh Kennedy – The Early Abbasid Caliphate: A Political History (Croom Helm, 1981)
  5. Jonathan Bloom – Paper Before Print: The History and Impact of Paper in the Islamic World (Yale UP, 2001)
  6. UNESCO World Heritage Centre – Samarra Archaeological City (2007)
  7. Encyclopaedia Britannica – "Aghlabid dynasty" and "Ṭūlūnid dynasty"
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *