Ο Αλ-Μουστασίν ήταν γιος του χαλίφα Αλ-Μουστανσέρ και διάδοχος του πατέρα του το 1242. Τότε η εξουσία των Αμπασιδών χαλιφών περιοριζόταν σε μεγάλο βαθμό στον Ιράκ, ενώ ανατολικά οι Μογγόλοι ενισχύονταν γρήγορα.
Η μογγολική απειλή
Ο μεγάλος χαν Μονγκέ ανατέθηκε στον αδερφό του Χουλέγκου την κατάκτηση του Ιράν και των χωρών στη δύση. Ο Χουλέγκος κατέλαβε πρώτα τα φρούρια των Νιζαρι Ισμαηλιτών στον Ιράν, και μετά απείλησε την παράδοση του χαλίφα. Οι πηγές λένε ότι οι διαφωνίες μεταξύ των συμβούλων του χαλίφα και η ανεπαρκής προετοιμασία άμυνας επιδεινώσαν την κατάσταση.
Η πτώση της Βαгдаδίας
Ο μογγολικός στρατός πολιορκούσε τη Βαгдаδία τον Ιανουάριο του 1258. Τα τείχη δεν αντέστησαν στη βαρύ βαρδιά και ο χαλίφας παραδόθηκε τον Φεβρουάριο του 1258. Η πόλη ληστεύτηκε για μέρες, πολλοί άνθρωποι σκοτώθηκαν, και βιβλιοθήκες και ιδρύματα μάθησης βλάφθηκαν. Ο Αλ-Μουστασίν και κάποια μέλη της οικογένειάς του σκοτώθηκαν· σύμφωνα με τις πηγές ο χαλίφας τυλίχτηκε σε χαλί και σκοτώθηκε χωρίς να χυθεί το αίμα του, σε συμμόρφωση με τον μογγολικό έθος.
Επίδραση
Η πτώση της Βαгдаδίας θυμάται ως ένα από τα πιο καταστροφικά γεγονότα στην ισλαμική ιστορία. Το 1261 ο Μαμλούκιος σουλτάνος Μπαϊμπάρς ανέδειξε ένα επιζών μέλος της οικογένειας Αμπασίδων ως χαλίφα στην Καΐρο, αλλά οι χαλίφες της Καΐρας δεν είχαν πολιτική εξουσία. Αυτό το σκιώδες χαλιφάτο διήρκεσε μέχρι το 1517.
Οι κλήσεις παράδοσης και η απάντηση του χαλίφα
Πριν στρατεύσει κατά της Βαгдаδίας, ο Χουλάγκος απέστειλε πρέσβεις στον χαλίφα ζητώντας να αναγνωρίσει τη μογγολική κυριαρχία, να κατεβάσει τα τείχη της πόλης και να στείλει τον βιζιέρη ή τους στρατηγούς του. Σύμφωνα με τις πηγές, ο Αλ-Μουστασίν απάντησε σε αυτές τις απαιτήσεις με σκληρούς όρους και στηρίχθηκε στην πνευματική εξουσία του Αμπασιδικού Χαλιφάτου στον ισλαμικό κόσμο. Ωστόσο, δεν γίναμε καμία στρατιωτική προετοιμασία που να ταιριάζει σε αυτή την αυτοπεποίθηση. Λόγω του ότι οι Μογγόλοι είχαν ήδη καταλάβει ισχυρά φρούρια όπως το Αλαμούτ, οι περισσότεροι ιστορικοί θεωρούν αυτή τη στάση ως σοβαρό λάθος υπολογισμού.
Διαίρεση στην αίθουσα: ο βιζιέρης και ο νταουατνταρ
Στην αίθουσα του Αλ-Μουστασίν υπήρχε βαθιά αντιπαλότητα μεταξύ του βιζιέρη Ιμπν αλ-Αλκαμί και του αρχηγού του στρατού, του Νταουατνταρ Μουτζαχίντ ντίν Αϊμπακ. Ο βιζιέρης υποστήριζε μια συμφωνία με τους Μογγόλους, ενώ ο νταουατνταρ ήθελε πιο σκληρή γραμμή. Μερικές πηγές γράφουν ότι ο βιζιέρης κρύφια συνωμόλόγησε με τους Μογγόλους· ωστόσο, επειδή αυτή η ισχυρισμός εκφράστηκε στη σκιά θρησκευτικών διαφωνιών, οι σύγχρονοι ιστορικοί το χειρίζονται με προσοχή. Σίγουρο είναι ότι η κυβέρνηση δεν κατάφερε να ενώσει γύρω από μια απόφαση τη στιγμή της κρίσης.
Η εξέλιξη της πολιορκίας
Ο μογγολικός στρατός προσεγγίσε τη Βαгдаδία από διαφορετικές κατευθύνσεις. Τον Ιανουάριο του 1258 ο στρατός των Αμπασίδων υπό τον νταουατνταρ συνάντησε τους Μογγόλους δυτικά του Τίγρη· όταν οι Μογγόλοι σπάσαν φράγματα και κανάλια και πλημμύρισαν το στρατόπεδο, υπέστησε βαριά ήττα. Η πολιορκία άρχισε τέλη Ιανουαρίου, και τα τείχη, κτυπημένα από καταπέλτες, διαρρήχθηκαν τις πρώτες μέρες Φεβρουαρίου. Ο χαλίφας άφησε την πόλη και παραδόθηκε στις 10 Φεβρουαρίου. Το ληστέμα της πόλης διήρκεσε μερικές μέρες· ο Αλ-Μουστασίν σκοτώθηκε λίγες μέρες αργότερα.
Βιβλία και σοφοί
Μια από τις πιο συχνά αφηγούμενες ιστορίες για την πτώση της Βαгдаδίας είναι ότι το νερό του Τίγρη γκρίζωσε από το μελάνη των βιβλίων που ρίχθηκαν μέσα του. Αν και αυτός ο λόγος περιέχει λογοτεχνική υπέρβαση, είναι σίγουρο ότι οι βιβλιοθήκες της πόλης υπέστησαν μεγάλη ζημιά. Από την άλλη πλευρά, ο αστρολόγος Νασιρ ντίν αλ-Τούσι, που ήταν μαζί με τον Χουλάγκο, βοήθησε να σωθούν μερικά βιβλία. Το 1259, με την υποστήριξη του Χουλάγκου, ο αλ-Τούσι ίδρυσε το Παρατηρητήριο Μαράγκα και χτίσει εκεί μεγάλη βιβλιοθήκη.
Οι Αμπασίδες χαλίφες στην Καΐρο
Ο Αλ-Μουστανσέρ, τον οποίο ο Μπαϊμπάρς είχε αναδείξει χαλίφα στην Καΐρο το 1261, αναχώρησε για τον Ιράκ το ίδιο έτος με στόχο την ανάκτηση της Βαгдаδίας, αλλά χάσε τη ζωή του σε σύρραξη με τους Μογγόλους. Τότε έγινε χαλίφας ο Αλ-Χακίμ, και το Αμπασιδικό Χαλιφάτο στην Καΐρο συνέχισε μέσω της γενιάς του. Αν και αυτοί οι χαλίφες δεν είχαν πολιτική εξουσία, έδιναν νομιμότητα στους Μαμλούκιους σουλτάνους. Το 1517 ο Σελίμ Α΄, που κατέκτησε την Αίγυπτο, πήρε τον τελευταίο Αμπασίδη χαλίφα, Αλ-Μουταουακκίλ Γ΄, στην Κωνσταντινούπολη.
Πηγές και επιπλέον ανάγνωση
- Rashid al-Din, Jami al-Tawarikh.
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Müsta‘sım-Billâh”.
- Encyclopaedia Britannica, “Siege of Baghdad (1258)”.
- Turkish Religious Foundation Encyclopedia of Islam (TDV), "Bağdat" and "İbnü'l-Alkamî" entries
- David Morgan, The Mongols, 2nd edition, Blackwell, 2007
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *