Σε περισσότερα từ 130 χρόνια ιστορίας, ο κινηματογράφος αναγεννήθηκε ξανά και ξανά παράλληλα με την τεχνολογία. Ακολουθούν έξι σημεία καμπής που έθεσαν τα θεμέλια των ταινιών που παρακολουθούμε σήμερα.
1. Η πρώτη δημόσια προβολή (1895)
Στις 28 Δεκεμβρίου 1895, οι αδελφοί Λουμιέρ πραγματοποίησαν μία από τις πρώτες προβολές ταινιών με εισιτήριο στο υπόγειο δωμάτιο του Grand Café στο Παρίσι. Μικρές ταινίες με εργάτες να φεύγουν από ένα εργοστάσιο και σκηνές από την καθημερινή ζωή εντυπωσίασαν το κοινό.
2. Ο κινηματογράφος που αφηγείται ιστορίες
Στις αρχές του 1900, οι κινηματογραφisti άρχισαν να χρησιμοποιούν την κάμερα όχι μόνο για να καταγράφουν αλλά για να αφηγούνται ιστορίες. Το μοντάζ, οι διαφορετικές γωνίες και τα κοντινά πλάνα δημιούργησαν τη δική γλώσσα του κινηματογράφου.
3. Ο ήχος (1927)
Ο Τραγουδιστής της Τζαζ, μία από τις πρώτες ταινίες μεγάλου μήκους με συγχρονισμένους διαλόγους και τραγούδια, σηματοδότησε το τέλος της βουβής εποχής.
4. Το χρώμα
Τη δεκαετία του 1930, το τριχρωμικό σύστημα Technicolor έφερε ζωντανά χρώματα στην οθόνη, και τις επόμενες δεκαετίες το χρώμα έγινε σταδιακά το πρότυπο.
5. Η ευρεία οθόνη (Δεκαετία 1950)
Ανταγωνιζόμενοι την τηλεόραση, οι κινηματογράφοι στράφηκαν σε μορφές ευρείας οθόνης όπως το CinemaScope για να προσφέρουν μια εμπειρία που το κοινό δεν μπορούσε να έχει στο σπίτι.
6. Το ψηφιακό animation και η ψηφιακή εποχή
Το 1995, το Toy Story έγινε η πρώτη ταινία μεγάλου μήκους που δημιουργήθηκε εξ ολοκλήρου με computer animation. Οι ψηφιακές κάμερες και η ψηφιακή προβολή διαδόθηκαν τη δεκαετία του 2000, και σήμερα οι πλατφόρμες streaming αναδιαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο οι ταινίες δημιουργούνται και παρακολουθούνται.
Πριν από τους Λουμιέρ: οι πρωτοπόροι της κινούμενης εικόνας
Αν και η προβολή των αδελφών Λουμιέρ ήταν μια αρχή, η ιδέα της κινούμενης εικόνας είναι παλαιότερη. Τον 19ο αιώνα, περιστρεφόμενοι δίσκοι και κύλινδροι βασισμένοι σε οπτικές ψευδαισθήσεις είχαν δείξει ότι μια ταχεία ακολουθία εικόνων γίνεται αντιληπτή ως κίνηση. Το Κινητοσκόπιο, που αναπτύχθηκε στο εργαστήριο του Τόماس Έντισον, έδειχνε ταινίες στις αρχές της δεκαετίας του 1890 σε ένα κουτί που παρακολουθούσε ένα άτομο μέσα από μια οπή. Ο Κινηματογράφος των αδελφών Λουμιέρ, αντίθετα, ήταν μια ελαφριά συσκευή που μπορούσε τόσο να κινηματογραφεί όσο και να προβάλλει σε οθόνη, και κατοχυρώθηκε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το 1895. Η διαφορά είχε σημασία: η ταινία δεν ήταν πλέον μια περιέργεια ενός ατόμου αλλά μια εμπειρία που μοιραζόταν ένα πλήθος σε μια σκοτεινή αίθουσα. Σύντομα ο Γάλλος μάγος Ζорζ Μελιές χρησιμοποίησε την κάμερα για να δημιουργήσει κόλπα και φανταστικούς κόσμους· η ταινία του 1902 Ταξίδι στη Σελήνη είναι γνωστή ως ένα από τα πρώτα σπουδαία παραδείγματα φαντασίας στον κινηματογράφο.
Οι απαρχές του κινηματογράφου στην Τουρκία
Ο κινηματογράφος έφτασε επίσης στα οθωμανικά εδάφη πολύ νωρίς. Οι πρώτες προβολές ταινιών στην Κωνσταντινούπολη πραγματοποιήθηκαν στο Μπεγόغλου το 1896, λίγο μόνο χρόνο μετά την προβολή των Λουμιέρ στο Παρίσι. Ως η πρώτη ταινία του τουρκικού κινηματογράφου θεωρείται γενικά το ντοκιμαντέρ που γύρισε ο Φουάτ Ουζκινάι στις 14 Νοεμβρίου 1914, το οποίο έδειχνε την κατεδάφιση του Ρωσικού Μνημείου στον Άγιο Στέφανο (Ayastefanos). Επειδή κανένα αντίγραφο της ταινίας δεν είναι γνωστό σήμερα, ορισμένοι ερευνητές αμφισβητούν αυτήν την άποψη, αλλά η 14η Νοεμβρίου γιορτάζετο επί μακρόν ως τα γενέθλια του τουρκικού κινηματογράφου. Στα πρώτα χρόνια της Δημοκρατίας, ο κινηματογράφος βρισκόταν σε μεγάλο βαθμό στα χέρια σκηνοθετών με θεατρικό υπόβαθρο. Μετά τη δεκαετία του 1950, στην περίοδο που είναι γνωστή ως Yeşilçam, η εγχώρια παραγωγή ταινιών αυξήθηκε ραγδαία και ο κινηματογράφος έφτασε σε ένα ευρύ κοινό από τις μεγάλες πόλεις έως τις μικρές πόλεις της Ανατοolίας. Οι θερινοί κινηματογράφοι κάτω από τον ανοιχτό ουρανό εκείνης της εποχής ζουν ακόμα στις μνήμες πολλών ανθρώπων.
Το στοudiosystem του Χόλιγουντ
Από τη δεκαετία του 1920 έως τη δεκαετία του 1950, ο αμερικανικός κινηματογράφος κυριαρχούνταν από μερικά μεγάλα στούντιο. Την περίοδο αυτή τα στούντιο παρήγαγαν ταινίες, τις διένεμαν και τις έδειχναν στους κινηματογράφους που κατείχαν. Οι ηθοποιοί, οι σκηνοθέτες και οι σεναριογράφοι ήταν δεμένοι με τα στούντιο μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων, και κάθε στούντιο είχε το δικό του χαρακτηριστικό στυλ. Η διευθέτηση θύμιζε ένα αποτελεσματικό εργοστάσιο που έβγαζε εκατοντάδες ταινίες το χρόνο. Το 1948, μια απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ στην υπόθεση Paramount έκρινε ότι τα στούντιο που κατείχαν κινηματογράφους και επέβαλλαν ταινίες στα θέατρα σε πακέτα μπλοκ ήταν αντιконcurренτικά. Τα στούντιο αναγκάστηκαν να πουλήσουν τους κινηματογράφους τους. Την ίδια στιγμή, καθώς η τηλεόραση εξαπλωνόταν, το σύστημα διαλύθηκε· ανεξάρτητοι παραγωγοί και αστέρες που υπέγραφαν συμφωνίες ταινία προς ταινία βγήκαν στο προσκήνιο. Αυτή η αλλαγή έθεσε τα θεμέλια του σημερινού μοντέλου παραγωγής του Χόλιγουντ που βασίζεται σε έργα.
Κινήματα από την Ευρώπη
Δεν ήταν μόνο το Χόλιγουντ που διαμόρφωσε τη γλώσσα του κινηματογράφου, αλλά και τα καλλιτεχνικά κινήματα στην Ευρώπη. Ο εξπρεσionισμός, που εμφανίστηκε στη Γερμανία μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, αντανάκλασε τους εσωτερικούς κόσμους των χαρακτήρων μέσα από παραμορφωμένα σκηνικά και σκληρές αντιθέσεις φωτός και σκιάς· Το Εργαστήρι του Δρος Καλιγκάρι, από το 1920, είναι το έμβλημα αυτού του κινήματος. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Ιταλικός Νεορεαλισμός αφηγήθηκε την ιστορία της μεταπολεμικής φτώχειας σε ταινίες που γυρίστηκαν σε πραγματικούς δρόμους αντί για στούντιο, συχνά με μη επαγγελματίες ηθοποιούς· Οι Κλέφτες Ποδηλάτων, που γυρίστηκαν το 1948, είναι ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, η Γαλλική Νουβέλ Βαγκ έφερε στο προσκήνιο τον προσωπικό κινηματογράφο νεαρών σκηνοθετών με ελαφριές κάμερες, φυσικό φως και μοντάζ που έσπαζε τους κανόνες· Τα 400 Χτυπώματα (1959) και Με Κομμένη την Ανάσα (1960) συγκαταλέγονται στις ταινίες που ξεκίνησαν αυτό το κύμα.
Βραβεία και φεστιβάλ
Καθώς ο κινηματογράφος μεγάλωνε, εμφανίστηκαν και θεσμοί που κρίνουν ταινίες. Η πρώτη τελετή των βραβείων που απονέμονται από την Αμερικανική Ακαδημία Κινηματογραφικών Τεχνών και Επιστημών πραγματοποιήθηκε το 1929· σήμερα αυτά τα βραβεία είναι γνωστά ως Όσκαρ. Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, που θεωρείται το παλαιότερο κινηματογραφικό φεστιβάλ στον κόσμο, πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1932. Το πρώτο Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών προγραμματίστηκε για το 1939 αλλά αναβλήθηκε λόγω του ξέσπασματος του πολέμου· το φεστιβάλ μπόρεσε να πραγματοποιηθεί για πρώτη φορά το 1946. Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου πραγματοποιείται από το 1951. Στην Τουρκία, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χρυσό Πορτοκάλι της Αττάλειας, που πραγματοποιείται από το 1964, είναι μία από τις μακροβιότερες κινηματογραφικές εκδηλώσεις της χώρας. Τα φεστιβάλ παίζουν σημαντικό ρόλο βοηθώντας ταινίες που γυρίζονται εκτός των μεγάλων στούντιο να φτάσουν σε διεθνές κοινό, και οι καριέρες πολλών σκηνοθετών ξεκινούν σε αυτές τις επιλογές.
Χαμένες ταινίες και διατήρηση ταινιών
Δυστυχώς, ένα σημαντικό μέρος της ιστορίας του κινηματογράφου έχει χαθεί. Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε από τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου των ΗΠΑ το 2013, περίπου το 75 τοις εκατό των βουβών ταινιών μεγάλου μήκους που έγιναν στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν χαθεί εντελώς. Ένας από τους κύριους λόγους είναι ότι το φιλμ νιτρικού άλατος που χρησιμοποιούνταν έως τη δεκαετία του 1950 έπιανε φωτιά πολύ εύκολα και φθειρόταν με την πάροδο του χρόνου· πολλές ταινίες καταστράφηκαν σε πυρκαγιές αρχείων. Μετά τη μετάβαση στον ήχο, οι βουβές ταινίες θεωρήθηκε ότι δεν είχαν καμία εμπορική αξία, οπότε πολλές καταστράφηκαν σκόπιμα. Τ τη δεκαετία του 1950, το ασφαλέστερο φιλμ οξικής κυτταρίνης έγινε ευρέως διαδεδομένο. Σήμερα τα κινηματογραφικά αρχεία και οι ταινιoθήκες σαρωθούν και αποκαθιστούν παλιές κόπιες ψηφιακά. Από καιρό σε καιρό υπάρχουν νέα για μια ταινία που θεωρούνταν χαμένη και βρέθηκε σε μια ξεχασμένη αποθήκη ή μια ιδιωτική συλλογή· κάθε ανακάλυψη ξανανοίγει μια χαμένη σελίδα της κινηματογραφικής ιστορίας.
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
- Εγκυκλοπαίδεια Britannica, λήμμα "History of the motion picture"
- Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου (2013), The Survival of American Silent Feature Films: 1912–1929
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *