Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Η Εποχή του Μουσού Κινηματογράφου: Chaplin, Keaton και η Μαγεία της Αφήγησης Χωρίς Λόγια

Τις πρώτες τρεις δεκαετίες του κινηματογράφου, οι ταινίες δεν μιλούσαν, κι όμως έκαναν τον κόσμο να γελάει, να κλαίει και να θαυμάζει. Η χρυσή εποχή του βουβού κινηματογράφου, από το ταξίδι του Méliès στη Σελήνη έως τον Γερμανικό Εκπρεσιονισμό, και από τον Τραμπαντόρο του Chaplin έως τις τολμηρές σκηνές του Keaton.

Η Εποχή του Μουσού Κινηματογράφου: Chaplin, Keaton και η Μαγεία της Αφήγησης Χωρίς Λόγια

Από τη γέννηση του κινηματογράφου το 1895 μέχρι τη διάδοση του ήχου στα τέλη της δεκαετίας του 1920, οι ταινίες ήταν «βουβές». Στην πραγματικότητα, οι κινηματογράφοι δεν ήταν ποτέ ήσυχοι: οι προβολές συνοδεύονταν από πιανίστες, όργανα και, στις μεγάλες πόλεις, από ολόκληρες ορχήστρες. Ο διάλογος μεταδίδετο μέσω «μεσοτίτλων» που τοποθετούνταν ανάμεσα στις σκηνές. Αυτός ο περιορισμός ανάγκασε τους δημιουργούς να αφηγηθούν ιστορίες μέσα από τις εκφράσεις του προσώπου, τη γλώσσα του σώματος και την ίδια την εικόνα, και έτσι γεννήθηκε μια καθολική γλώσσα του κινηματογράφου.

Οι πρώτοι μάγοι

Ο Γάλλος μάγος Georges Méliès πρωτοπόρησε στα ειδικά εφέ και την επιστημονική φαντασία με το Ταξίδι στη Σελήνη (1902)· ο πύραυλος που καρφώθηκε στο μάτι της Σελήνης είναι μία από τις πιο γνωστές εικόνες στην ιστορία του κινηματογράφου. Στις ΗΠΑ, ο D. W. Griffith ανέπτυξε την αφήγηση ταινιών μεγάλου μήκους με τεχνικές όπως το κοντινό πλάνο και το παράλληλο μοντάζ, αν και το ρατσιστικό περιεχόμενο της ταινίας του του 1915 εξακολουθεί δικαίως να επικρίνεται σήμερα.

Οι κύριοι της βουβής κωμωδίας

  • Charlie Chaplin: Ο «Τραμπαντόρος» του, με τα φαρδιά παντελόνια και την στολίς που περιστρέφει, ο οποίος εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην οθόνη το 1914, έγινε ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους κινηματογραφικούς χαρακτήρες παγκοσμίως. Σε ταινίες όπως το Το Παιδί (1921) και τα Φώτα της Πόλης (1931), συνδύασε την κωμωδία με το συναίσθημα.
  • Buster Keaton: Γνωστός για το ανέκφραστο πρόσωπό του και τα ακροβατικά του κόλπα που εκτελούσε χωρίς τη βοήθεια stunt double. Το Ο Στρατηγός (1926), που περιστρέφεται γύρω από μια καταδίωξη τρένου, εμφανίζεται σε λίστες με τις καλύτερες ταινίες όλων των εποχών.
  • Harold Lloyd: Η σκηνή στο Safety Last! (1923) όπου κρέμεται από το ρολόι ενός ουρανοξύστη είναι μία από τις εμβληματικές εικόνες του κινηματογράφου.

Καλλιτεχνικά κινήματα

Στη Γερμανία, ταινίες όπως το Το Κάμπινε του Δρ. Καλιγκάρι (1920), το Νόσφερατου (1922) και η Μητρόπολη (1927) δημιούργησαν τον Εκπρεσιονιστικό κινηματογράφο με παραμορφωμένα σκηνικά και έντονες σκιές, ένα στυλ που επηρέασε βαθύτατα τον μεταγενέστερο τρόμο και το φιλμ νουάρ. Στη Σοβιετική Ένωση, ο Sergei Eisenstein ανέπτυξε τη θεωρία του μοντάζ —δημιουργώντας νόημα μέσω της juxtaposition εικόνων— με το Θωρηκτό Πότεμκιν (1925).

Η έλευση του ήχου

Ο Ο Τραγουδιστής της Τζάζ, που προβλήθηκε το 1927 ως η πρώτη ταινία μεγάλου μήκους με συγχρονισμένα τραγούδια και διάλογο, προκάλεσε επανάσταση. Μέσα σε λίγα χρόνια, τα στούντιο μετέβησαν στον ήχο, τερματίζοντας την καριέρα πολλών αστέρων των οποίων οι φωνές ή το στυλ ομιλίας δεν ταίριαζαν στο μικρόφωνο. Δυστυχώς, μεγάλο μέρος αυτής της εποχής δεν επιβίωσε: σύμφωνα με μια έκθεση της Βιβλιοθήκης του Κονγκρέσου του 2013, η συντριπτική πλειονότητα των αμερικανικών βουβών ταινιών μεγάλου μήκους έχει χαθεί πλήρως.

Ήταν οι βουβές ταινίες πραγματικά βουβές;

Ο όρος «βουβός κινηματογράφος» είναι παραπλανητικός: οι ταινίες δεν είχαν ηχογραφημένο ήχο, αλλά οι κινηματογράφοι σπάνια ήταν σιωπηλοί. Οι προβολές συνοδεύονταν συχνά από ζωντανή μουσική, και ήταν αυτή η μουσική που δημιουργούσε τον δεσμό μεταξύ του κοινού και της ταινίας.

  • Ζωντανή μουσική: Σε μικρές αίθουσες ένας πιανίστας, και σε μεγάλα «παλάτια του κινηματογράφου» ένα όργανο ή μια ολόκληρη ορχήστρα, συνόδευαν την ταινία· ειδικές παρτιτούρες γράφονταν για ορισμένες μεγάλες παραγωγές.
  • Μεσοτίτλοι: Ο διάλογος και οι βασικές πληροφορίες δίνονταν σε γραπτές κάρτες τοποθετημένες ανάμεσα στις σκηνές· αυτές οι κάρτες μπορούσαν εύκολα να μεταφραστούν και να αντικατασταθούν σε διαφορετικές χώρες.
  • Benshi: Στην Ιαπωνία, αφηγητές που ονομάζονταν «benshi» στέκονταν δίπλα στην οθόνη ερμηνεύοντας την ταινία και δίνοντας φωνή στους χαρακτήρες· κάποιοι ήταν τόσο διάσημοι όσο και οι ηθοποιοί.

Χαμένες ταινίες και αποκατάσταση

Πολύ μεγάλο μέρος της βουβής εποχής έχει χαθεί σήμερα. Σύμφωνα με μια μελέτη που δημοσίευσε η Βιβλιοθήκη του Κονγκρέσου των ΗΠΑ το 2013, περίπου το 75 τοις εκατό των αμερικανικών βουβών ταινιών μεγάλου μήκους που παρήχθησαν μεταξύ 1912 και 1929 έχουν χαθεί πλήρως· μόνο το 14 τοις εκατό επιβιώνει ολοκληρωμένο στην αρχική του μορφή 35 χιλιοστών.

Ο κύριος λόγος των απωλειών είναι ότι η νιτρική ταινία της περιόδου πιανόταν εύκολα φωτιά και φθόρυνε με τον καιρό· όταν ήρθε η εποχή του ήχου, πολλά στούντιο θεώρησαν τις παλιές ταινίες άχρηστες και δεν φρόντισαν να τις διατηρήσουν. Σήμερα, τα αρχεία κινηματογράφου συνεχίζουν να αναζητούν συλλογές σε διάφορα μέρη του κόσμου για αντίγραφα που θεωρούνται χαμένα και να αποκαθιστούν ψηφιακά αυτά που βρίσκουν. Οι αποκατεστημένες ταινίες συχνά συναντούν ξανά το κοινό σε φεστιβάλ με νεόπλαστα ζωντανά μουσικά συνοδευτικά.

Συχνές ερωτήσεις

Κατασκευάζονται ακόμα βουβές ταινίες σήμερα;

Σπάνια, αλλά ναι. Η ταινία Ο Καλλιτέχνης (2011), ένας φόρος τιμής στον βουβό κινηματογράφο, κέρδισε το Όσκαρ για την Καλύτερη Ταινία και αναζωπύρωσε το ενδιαφέρον για την εποχή.

Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση

  1. Library of Congress, The Survival of American Silent Feature Films: 1912–1929 (2013).
  2. Kevin Brownlow, The Parade’s Gone By… (1968).
  3. British Film Institute (BFI), σελίδες αρχείου βουβού κινηματογράφου.
  4. Library of Congress – The Survival of American Silent Feature Films: 1912–1929 (2013)
  5. BFI – Silent cinema
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *