Hunlar 370’li yıllarda İdil (Volga) Irmağı’nı geçerek batıya ilerledi. Kaynaklarda adı Balamir olarak geçen önderin döneminde önce Alanları, ardından 375 civarında Ostrogotları yendiler. Hunlardan kaçan Vizigotlar Roma topraklarına sığındı; bu hareketler Avrupa tarihinde Kavimler Göçü olarak bilinen büyük göç dalgasını başlattı.
Roma ile ilişkiler
Hunlar 5. yüzyılın başında Uldız ve Rua önderliğinde Tuna boyunda güçlendi ve merkezlerini Pannonia’ya taşıdı. Doğu Roma’dan düzenli vergi aldılar; Batı Roma ile ise zaman zaman ittifak yaptılar.
Attila dönemi
434’te Rua’nın yerine yeğenleri Bleda ve Attila geçti. Attila, 445 civarından itibaren tek başına hüküm sürdü. Balkanlara, Galya’ya (451) ve İtalya’ya (452) seferler düzenledi; imparatorluk Ren’den Karadeniz’in kuzeyine uzanan geniş bir alanda birçok halkı yönetti.
Dağılış
Attila 453’te öldü. Oğulları arasındaki mücadeleden yararlanan bağlı halklar ayaklandı ve 454’te Nedao Savaşı’nda Hunları yendi. Attila’nın oğlu Dengizik 469’da Doğu Roma ile savaşırken öldü; diğer oğlu İrnek ise Karadeniz’in kuzeyine çekildi. Bu tarih Avrupa Hun İmparatorluğu’nun sonu kabul edilir.
Kökeni
Türk tarih yazımı Avrupa Hunlarını Asya Hunlarının devamı ve bir Türk devleti olarak kabul eder. Uluslararası literatürde Hunların dili ve Asya Hunlarıyla bağı tartışma konusudur.
Priskos'un elçilik anlatısı
Hunların iç yaşamına dair en canlı tanıklık, 449'da Doğu Roma elçiliğiyle Attila'nın merkezine giden tarihçi Priskos'a aittir. Priskos, Tuna'nın kuzeyindeki ovada ahşap duvarlarla çevrili bir yerleşimde, cilalı kalaslardan yapılmış saray yapılarını ve yakınındaki taş hamamı anlatır. Ziyafette konukların altın ve gümüş kaplardan yiyip içtiğini, Attila'nın ise sade bir tahta kap kullandığını ve gösterişsiz giyindiğini aktarır. Sarayda Hunca, Gotça ve Latince konuşulduğunu belirtmesi, imparatorluğun çok dilli yapısını gösterir. Priskos'un eseri yalnız parçalar hâlinde, sonraki yazarların aktarımlarıyla günümüze ulaşmıştır.
Savaş tekniği: atlı okçular
Hunların Avrupa'da büyük etki yaratmasının başlıca nedeni, bozkır tipi atlı okçu savaş tarzıydı. Kemik plakalarla güçlendirilmiş bileşik yaylar, uzaktan güçlü atış yapmayı sağlıyordu; birlikler hızla saldırıp geri çekiliyor, düşmanı dağıttıktan sonra yeniden dönüyordu. Romalı tarihçi Ammianus Marcellinus Hunları düşmanca bir dille anlatsa da onların hızına ve at üzerindeki ustalığına özellikle dikkat çeker. Zamanla Hun ordusuna bağlı Germen halklarının piyadesi de katıldı; 451'deki Katalaun Ovası Savaşı'nda iki tarafın saflarında da Gotlar vardı.
Bağlı halklar ve yönetim
Hun İmparatorluğu tek bir halktan oluşmuyordu; Gepitler, Ostrogotlar, Skirler, Rugiler ve Alanlar gibi birçok halk Hun hükümdarına bağlıydı ve kendi önderleri tarafından yönetiliyordu. Gepit Kralı Ardarik ve Ostrogot önderi Valamir, Attila'nın en yakın çevresinde yer alıyordu. Priskos, Attila'nın yanında Onegesius gibi güvenilir danışmanların ve yüksek rütbeli beylerin görev yaptığını, bağlı halklardan vergi ve asker toplandığını anlatır. Bu gevşek yapı, güçlü bir hükümdar varken işlese de Attila'nın ölümünden sonra hızla çözüldü.
Arkeolojik izler ve sonraki yankılar
Hunlarla ilişkilendirilen buluntuların başında, Macaristan'dan Orta Asya'ya kadar geniş bir alanda bulunan büyük bronz kazanlar gelir; bunların törenlerde kullanıldığı düşünülür. Yapay kafatası şekillendirme geleneği de Hun döneminde Orta Avrupa'da yaygınlaştı. Attila'nın oğlu İrnek, bazı araştırmacılarca Bulgar hanlarının adlarını sıralayan "Bulgar Hanları Listesi"ndeki İrnik ile özdeşleştirilir. Hunların adı ve Attila figürü, Ortaçağ Germen destanlarında, özellikle Nibelungen Destanı'nda "Etzel" adıyla yaşamaya devam etti.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Priskos, Tarih parçaları.
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Hunlar” maddesi.
- Encyclopaedia Britannica, “Hun” maddesi.
- R. C. Blockley – The Fragmentary Classicizing Historians of the Later Roman Empire, cilt II (Priskos parçaları, 1983)
- Ammianus Marcellinus, Res Gestae, XXXI. kitap
- E. A. Thompson – The Huns (Blackwell, 1996)
Merak edilenler
Avrupa Hun İmparatorluğu nedir? Avrupa Hun İmparatorluğu, 4. yüzyılın sonlarında İdil (Volga) ötesinden batıya ilerleyen Hunların kurduğu devlettir.
Avrupa Hun İmparatorluğu en güçlü dönemini ne zaman yaşadı? Zirve: Attila dönemi (434 – 453).
Avrupa Hun İmparatorluğu ne zaman sona erdi? Sona eriş: 469, Dengizik’in ölümü.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir