İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Attila: Avrupa Hun İmparatorluğu’nu Zirveye Taşıyan Hükümdar

Attila, 434–453 yılları arasında Avrupa Hun İmparatorluğu’nu yönetti; ilk yıllarında ağabeyi Bleda ile birlikte hüküm sürdü. Doğu ve Batı Roma’yı defalarca zor durumda bıraktı, Galya ve İtalya’ya seferler düzenledi. Roma kaynaklarında korkulan bir düşman, Türk ve Macar geleneğinde büyük bir hükümdar olarak anılır.

Attila: Avrupa Hun İmparatorluğu’nu Zirveye Taşıyan Hükümdar
Temsilî görsel · Fotoğraf: Zemszo / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Attila, Hun hükümdarı Rua’nın yeğenidir. Rua’nın 434’teki ölümünden sonra ağabeyi Bleda ile birlikte Hunların başına geçti. 445 civarında Bleda öldü ve Attila tek hükümdar oldu.

Roma ile ilişkiler

Hunlar, 435’teki Margus Antlaşması ile Doğu Roma’yı yıllık vergi ödemeye ve ticaret ayrıcalıkları tanımaya zorladı. 441–443 ve 447’deki Balkan seferlerinden sonra yapılan antlaşmalar vergiyi artırdı. Doğu Roma elçilik heyetinde bulunan tarihçi Priskos, Attila’nın sarayını ve sade yaşamını anlatan değerli bilgiler bırakmıştır.

Galya ve İtalya seferleri

451’de Attila Galya’ya (bugünkü Fransa) girdi. Katalaun Ovası’nda Romalı komutan Aetius ve Vizigotlarla yapılan savaş kesin bir sonuç vermedi; Attila geri çekildi. 452’de İtalya’ya girerek Aquileia gibi şehirleri aldı. Papa I. Leo’nun başında olduğu heyetle görüştükten sonra İtalya’dan çekildi; çekilmede salgın ve erzak sıkıntısının da etkili olduğu düşünülür.

Ölümü ve sonrası

Attila 453’te düğün gecesinde, burnundan gelen ağır bir kanama sonucu öldü. Oğulları arasındaki mücadele ve bağlı halkların ayaklanmasıyla imparatorluk kısa sürede dağıldı.

447 seferi ve Konstantinopolis surları

Ocak 447'de büyük bir deprem Konstantinopolis'in kara surlarını ağır biçimde hasara uğrattı. Aynı yıl Attila Balkanlar'a girdiğinde Doğu Roma, şehrin savunmasız kalmasından korkuyordu. Praetorium valisi Constantinus, şehrin sirk gruplarını da çalıştırarak surları iki aydan kısa sürede onarttı; bu başarıyı anlatan Latince yazıt bugün de İstanbul'daki Mevlevihane Kapısı'nda görülebilir. Hunlar şehre saldırmadı; ancak Utus (bugünkü Bulgaristan'da Vit) Irmağı yakınında bir Roma ordusunu yendiler. Ardından yapılan antlaşmayla Tuna'nın güneyinde, beş günlük yol genişliğinde bir şeridin boşaltılması kabul edildi.

Bleda ile ortak yönetim

Rua'nın ölümünden sonra Hun yönetimi iki kardeşe geçti. Kaynaklar Bleda ile Attila'nın toprakları ve halkları aralarında paylaştığını, ancak Roma ile yapılan antlaşmalarda birlikte hareket ettiğini gösterir. Bleda'nın 445 civarındaki ölümü hakkında ayrıntılı bilgi yoktur; bazı Roma kaynakları onun Attila tarafından öldürüldüğünü yazar, ancak bu bilgi kesin değildir. Bleda'nın ölümünden sonra onun halkları da Attila'ya bağlandı. Bu birleşme, 447'deki büyük Balkan seferinin ve sonraki batı seferlerinin daha geniş bir güçle yapılmasını sağladı.

Honoria'nın mektubu ve Batı'ya yöneliş

450'de Batı Roma İmparatoru III. Valentinianus'un kız kardeşi Justa Grata Honoria, kendisine zorla kararlaştırılan bir evlilikten kurtulmak için Attila'ya yüzüğüyle birlikte bir mesaj gönderdi. Attila bunu bir evlilik teklifi olarak yorumladı; Honoria'yı eş olarak ve çeyiz olarak da Batı Roma topraklarının yarısını istedi. Aynı yıl Doğu Roma'da tahta çıkan Marcianus yıllık vergiyi ödemeyi durdurdu. Bu iki gelişme, Attila'nın dikkatini Balkanlar'dan Galya'ya ve İtalya'ya çeviren nedenler arasında sayılır. Honoria olayının ne kadar ciddi bir siyasi hamle olduğu tarihçiler arasında tartışmalıdır.

Aetius: eski dost, yeni rakip

Katalaun Ovası'nda Attila'nın karşısına çıkan Romalı komutan Flavius Aetius, gençliğinde bir süre Hunların yanında rehine olarak yaşamıştı. 430'larda Batı Roma'daki iç mücadelelerde Hun yardımcı birliklerine dayandı; 437'de Ren kıyısındaki Burgonya Krallığı'nın yıkılmasında da Hun birlikleri rol oynadı. Bu yakın tanışıklık, Aetius'un Hun savaş yöntemlerini iyi bilmesini sağladı. Jordanes, Attila'nın 453'teki ölümünden sonra cenazesinin gece gizlice gömüldüğünü ve tabutlarının altın, gümüş ve demirle kaplandığını yazar; mezarın yeri bugün de bilinmemektedir.

Sık sorulan sorular

Attila Türk müydü? Türk tarih yazımı Avrupa Hunlarını Türk devletleri arasında sayar. Hunların dili ve kökeni uluslararası literatürde tartışmalıdır.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Priskos, Tarih parçaları (Attila’nın sarayı anlatısı).
  2. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Attila” maddesi.
  3. Encyclopaedia Britannica, “Attila” maddesi.
  4. Jordanes, Getica (Gotların Kökeni ve İşleri), 42–49. bölümler
  5. Christopher Kelly – Attila the Hun: Barbarian Terror and the Fall of the Roman Empire (Bodley Head, 2008)
  6. Peter Heather – The Fall of the Roman Empire (Macmillan, 2005)

Merak edilenler

Attila kimdir? Attila, 434–453 yılları arasında Avrupa Hun İmparatorluğu’nu yönetti; ilk yıllarında ağabeyi Bleda ile birlikte hüküm sürdü.

Attila ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: 434 – 453 (445’e kadar Bleda ile birlikte).

Attila ne zaman öldü? Ölüm: 453.

Attila’nın en ünlü savaşı hangisidir? Ünlü savaş: Katalaun Ovası, 451.

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir