Attila là cháu trai của vị vua Hunn Rua. Sau khi Rua qua đời năm 434, ông nắm quyền cai trị người Hunn cùng với anh trai Bleda. Bleda qua đời vào khoảng năm 445, để Attila trở thành vị vua duy nhất.
Quan hệ với La Mã
Với Hiệp ước Margus năm 435, người Hunn buộc Đế chế La Mã Đông phải đóng góp hàng năm và cho đặc quyền thương mại. Các hiệp ước sau các chiến dịch Balkan năm 441–443 và 447 làm tăng số tiền đóng góp. Nhà sử học Priscus, một thành viên của đoàn sứ quán La Mã Đông, đã để lại những mô tả quý giá về triều đình Attila và lối sống giản dị của ông.
Các chiến dịch ở Gallia và Ý
Năm 451, Attila xâm lược Gallia (Pháp ngày nay). Trận đánh trên Bình nguyên Catalaunian chống lại tướng La Mã Aetius và người Visigoth không phân thắng bại, và Attila rút lui. Năm 452, ông xâm lược Ý và chiếm được các thành phố như Aquileia. Sau khi gặp đoàn sứ quán do Giáo hoàng Leo I dẫn đầu, ông rút khỏi Ý, người ta cho rằng dịch bệnh và vấn đề hậu cần cũng đóng vai trò.
Cái chết và hậu quả
Attila qua đời năm 453 trong đêm đính hôn do chảy máu mũi nặng. Các cuộc đấu tranh giữa các con trai ông và các cuộc nổi dậy của dân tộc thuộc địa sớm làm tan rã đế chế.
Chiến dịch năm 447 và tường thành Constantinople
Tháng 1 năm 447, một trận động đất lớn đã làm hỏng nặng tường thành trên đất liền của Constantinople. Khi Attila tiến vào Balkan cùng năm, chính quyền La Mã Đông lo sợ thành phố đã bị bỏ hoang không có phòng thủ. Tiền đồ Constantinus, thậm chí huy động cả các phe đoàn tại đua xe của thành phố, đã sửa chữa tường thành trong chưa đầy hai tháng; dòng chữ La Mã ghi lại kỳ công này vẫn còn thấy được ngày nay tại Cổng Mevlevihane ở Istanbul. Người Hunn không tấn công thành phố, nhưng họ đã đánh bại một quân đội La Mã gần sông Utus (ngày nay là Vit ở Bulgaria). Hiệp ước sau đó yêu cầu phải dời dân khỏi một dải đất rộng năm ngày đường về phía nam sông Danube.
Cai trị chung với Bleda
Sau cái chết của Rua, quyền lãnh đạo người Hunn chuyển cho hai anh em. Các nguồn sử cho thấy Bleda và Attila chia sẻ lãnh thổ và bộ lạc giữa họ, nhưng cùng hành động trong các hiệp ước với La Mã. Ít biết chi tiết về cái chết của Bleda vào khoảng năm 445; một số nguồn La Mã viết rằng ông bị Attila giết, nhưng điều này không chắc chắn. Sau cái chết của Bleda, bộ lạc của ông cũng nằm dưới quyền Attila. Sự thống nhất này cho phép chiến dịch Balkan lớn năm 447 và các chiến dịch phương Tây sau đó được thực hiện với lực lượng lớn hơn.
Lá thư của Honoria và sự chuyển hướng sang phương Tây
Năm 450, Justa Grata Honoria, em gái của hoàng đế La Mã Tây Valentinian III, đã gửi cho Attila một tin nhắn cùng với nhẫn của bà để thoát khỏi một cuộc hôn nhân bị ép buộc. Attila hiểu đây là một lời cầu hôn; ông đòi Honoria làm vợ và một nửa lãnh thổ La Mã Tây làm của cưới. Cùng năm, Marcian, người mới lên ngôi ở phương Đông, ngừng đóng góp hàng năm. Hai sự kiện này được coi là những lý do khiến chú ý của Attila chuyển từ Balkan sang Gallia và Ý. Việc vụ việc Honoria thực sự là một nước đi chính trị đến đâu vẫn còn bị các nhà sử học tranh luận.
Aetius: người bạn cũ, đối thủ mới
Flavius Aetius, vị tướng La Mã đối đầu với Attila trên Bình nguyên Catalaunian, đã từng sống giữa người Hunn như một con tin trong tuổi trẻ. Trong thập niên 430, ông dựa vào quân hỗ trợ Hunn trong các cuộc đấu tranh nội bộ của Đế chế Tây, và quân Hunn đã đóng vai trò trong sự diệt vong của vương quốc Burgundy trên sông Rhine năm 437. Sự am hiểu gần gũi này có nghĩa là Aetius nắm rõ cách chiến tranh của người Hunn. Jordanes viết rằng sau cái chết của Attila năm 453, thi thể ông được chôn cất bí mật vào ban đêm và quan tài được phủ vàng, bạc và sắt; vị trí mộ phần vẫn chưa được biết đến ngày nay.
Các câu hỏi thường gặp
Attila có phải người Thổ Nhĩ Kỳ không? Sử học Thổ Nhĩ Kỳ coi người Hunn châu Âu thuộc các nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ; ngôn ngữ và nguồn gốc của người Hunn vẫn còn tranh luận trong học thuật quốc tế.
Nguồn và đọc thêm
- Priscus, History các đoạn trích (mô tả triều đình Attila).
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Attila”.
- Encyclopaedia Britannica, “Attila”.
- Jordanes, Getica (Nguồn gốc và Sự tích của người Goth), chương 42–49
- Christopher Kelly – Attila the Hun: Barbarian Terror and the Fall of the Roman Empire (Bodley Head, 2008)
- Peter Heather – The Fall of the Roman Empire (Macmillan, 2005)
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *