Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Οι Κάρλουκ: Η Τουρκική Φυλή που Αποφάσισε τη Μάχη του Τάλας και το Κράτος τους Υαμπγκού

Οι Κάρλουκ ήταν μια τουρκική φυλετική ομοσπονδία των περιοχών Άλται και Ταρμπαγκαταϊ που έπαιξε σημαντικό ρόλο στις εποχές Γκιοκτουρκ και Ουϊγούρων. Η μετάβασή τους στην πλευρά των Αμπασίδων στη Μάχη του Τάλας το 751 απέφυγε το αποτέλεσμα της. Το 766 κατέλαβαν την περιοχή Ζετύσου και ίδρυσαν κράτος υπό ηγέτες με τίτλο «γιαμπγκού»; έπαιξαν επίσης σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του κράτους των Кара-Хανίδων.

Οι Κάρλουκ: Η Τουρκική Φυλή που Αποφάσισε τη Μάχη του Τάλας και το Κράτος τους Υαμπγκού

Στην εποχή των Γκιοκτουρκ οι Κάρλουκ ήταν μια φυλετική ένωση που ζούσε δυτικά των βουνών Άλται. Το 742–744 επανέστησαν εναντίον της Δεύτερης Χαχανάδας Γκιοκτουρκ μαζί με τους Ουϊγούρους και τους Μπασμίλ. Αλλά σύντομα διαφωνήθηκαν με τους Ουϊγούρους και μετανάστευσαν δυτικά προς την περιοχή Ζετύσου.

Η Μάχη του Τάλας

Στη Μάχη του Τάλας το 751, που διεξήχθη μεταξύ της Κίνας Τανγκ και στρατευμάτων Αμπασίδων κοντά στα σύνορα του σημερινού Καζακστάν–Κιργιζστάν, οι Κάρλουκ ήταν αρχικά στην πλευρά των Κινέζων· η μετάβασή τους στους Αμπασίδους κατά τη διάρκεια της μάχης οδήγησε σε βαριά ήττα των Κινέζων. Η μάχη θεωρείται στροφή στην ενίσχυση των δεσμών της Κεντρικής Ασίας με τον ισλαμικό κόσμο. Η παράδοση συνδέει επίσης την εξάπλωση της κατασκευής χαρτιού στον ισλαμικό κόσμο με Κινέζους τεχνίτες που αιχμαλωτίστηκαν σε αυτή τη μάχη.

Ένα κράτος στο Ζετύσου

Το 766, εκμεταλλευόμενοι την αδυναμία των Τουργκέσ, οι Κάρλουκ κατέλαβαν τη Σουγιάμπ και την περιοχή Ζετύσου. Οι ηγέτες τους χρησιμοποιούσαν τον τίτλο «γιαμπγκού». Λόγω της θέσης τους στην Ιπποπόδη Στέγη ωφελήθηκαν από το εμπόριο, και ο Ισλαμισμός άρχισε σταδιακά να εξαπλώνεται μεταξύ τους.

Σχέσεις με τους Кара-Хανίδες

Από τη μέση του 9ου αιώνα οι Κάρλουκ, μαζί με τις φυλές Γιάγμα και Τσιγίλ, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ίδρυση του κράτους των Кара-Хανίδων. Μερικοί ερευνητές πιστεύουν ότι η δυναστεία των Кара-Хανίδων ίδια ήταν καταγωγής Κάρλουκ. Μετά το 10ο αιώνα οι Κάρλουκ αναφέρονται όχι ως ξεχωριστό κράτος αλλά μέσα στο βασίλειο των Кара-Хανίδων.

Όνομα, Προέλευση και Πρώιμη Περίοδος

Το όνομα Κάρλουκ εμφανίζεται στις επιγραφές του Ορχόν ως «Κάρλουκ»· στις κινεζικές πηγές καταγράφεται ως «Γκελούλου». Στην πρώιμη περίοδο η φυλή ζούσε δυτικά των βουνών Άλται, στην περιοχή ανατολικά του Ταρμπαγκαταϊ και της λίμνης Μπαλκασ. Οι επιγραφές τους αναφέρουν ως ομάδα που πολεμούσε συχνά με τους Γκιοκτουρκ· περιγράφονται εκστρατείες εναντίον των Κάρλουκ κατά την ηγεμονία του Μπίλγκε Χαχάν και του Κουλ Τιγκίν. Αυτό υποδηλώνει ότι οι Κάρλουκ δεν ήταν πλήρως ενσωματωμένο στοιχείο της Χαχανάδας Γκιοκτουρκ αλλά μια φυλετική ομαδοποίηση που μερικές φορές υποτασσόταν και μερικές επανεστέλλε.

Οι ερμηνείες των ερευνητών για το φυλετικό όνομα διαφέρουν. Μερικοί ερευνητές το συνδέουν με τη λέξη «καρ» (χιόνι) και προτείνουν τη σημασία «εκείνοι που ζουν στα χιονισμένα βουνά»· ωστόσο, αυτή δεν είναι γλωσσικά καθιερωμένη εξήγηση. Αυτό που μετράει είναι ότι οι Κάρλουκ βρισκόταν στον ανατολικό–δυτικό άξονα της Κεντρικής Ασίας, γύρω από την Ιπποπόδη Στέγη, και αυτή η θέση τους έδινε και εμπορική και πολιτική σημασία.

Οικονομία και Καθημερινή Ζωή

Η διαβίωση των Κάρλουκ βασίζονταν σε ένα μίγμα οικονομιών στέπης και προποδιοβουνιάς. Η κτηνοτροφία βοοειδών, προβάτων και ίππων αποτελούσε τη βάση· ωστόσο, η γεωργία ασκούνταν επίσης στις αρδεύσιμες κοιλάδες των περιοχών Σεμιρετσγιέ και Φεργκανά. Με την πάροδο του χρόνου μέρος της φυλής μετάβη σε καθιερωμένη ζωή. Οι στενές σχέσεις με τις πόλεις Κασγκάρ, Τάλας και τα περιχώρια τους επέτρεψαν στους Κάρλουκ να συμμετέχουν στο εμπόριο και να πλησιάσουν στην αστική κουλτούρα.

Η μετάβαση στην καθιερωμένη ζωή παρήγαγε μια διαδικασία προσαρμογής μεταξύ νομάδικης φυλετικής παράδοσης και καθιερωμένης κοινωνικής τάξης. Τα φυλετικά ηγεμονίαια επιβάλλονταν φόρους αντάλλαγμα προστασίας των εμπορικών διαδρόμων· στις πόλεις Σογδίοι, Κινέζοι και Αραβοί έμποροι εργάζονταν جنب à جنب. Αυτό το πολυπολιτισμικό περιβάλλον δημιούργησε το κοινωνικό πλαίσιο που αργότερα επέτρεψε στα Κάρλουκ Τουρκικά να γίνουν γραπτή γλώσσα.

Διαδικασία Ισλαμισμού

Η επαφή των Κάρλουκ με τον Ισλαμισμό επιταχύνθηκε μετά τη Μάχη του Τάλας, όταν η παρουσία των Αμπασίδων στη Τρανσοξιανία γίνεται μόνιμη. Δεν υπήρξε άμεση μαζική μετάβαση· η διαδικασία εξέτεινε σε αιώνες. Μουσουλμάνοι έμποροι στις εμπορικές πόλεις, σουφιστικοί κύκλοι και σχέσεις με το γειτονικό κράτος Σαμανίδων έπαιξαν ρόλο σε αυτή την εξάπλωση. Γι' αυτό ο Ισλαμισμός των Κάρλουκ εξηγείται σήμερα όχι από ένα ενιαίο γεγονός αλλά από μια μακροπρόθεσμη κοινωνική μεταμόρφωση.

Οι εξελίξεις του 10ου αιώνα δείχνουν το πολιτικό αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας. Δυναστείες μέσα στην φυλετική ένωση των Κάρλουκ υιοθέτησαν τον Ισλαμισμό ως κράτος θρησκεία και ίδρυσαν το Καράχανίδικο Κράτος. Οι αφηγήσεις που λένε ότι ο Σατούκ Μπουγκρά Χαν δέχτηκε τον Ισλαμισμό συντάχθηκαν πολύ αργότερα από το ιστορικό γεγονός, ωστόσο δείχνουν ότι αυτή η μεταμόρφωση συνέβη κατά τη γραμμή Κάρλουκ–Καράχανίδες. Έτσι οι Κάρλουκ υπηρέτησαν ως γέφυρα για την συλλογική είσοδο των Τούρκων στον ισλαμικό κόσμο.

Γλώσσα και Πολιτιστική Κληρονομιά

Η πιο διαμόνευση κληρονομιά που άφησαν οι Κάρλουκ είναι η γλώσσα τους. Έργα της περιόδου Караχανίδων γράφτηκαν στη γραπτή γλώσσα που γνωστή ως «Κάρλουκ Τουρκικά» ή «Χακανί Τουρκικά». Το Κουταντγκου Μπιλίκ του Γιούσουφ Χασ Χατζίμπ, γραμμένο περίπου το 1069–1070, και το λεξικό Ντιβάνου Λουγκατ-τ-Τουρκ του Μαχμούντ αλ-Κασγκαρί, ημερολογούμενο περίπου το 1072–1074, είναι τα σημαντικότερα παραδείγματα αυτής της γλωσσικής παράδοσης. Συγκρίνοντας τις διαλέκτους των τουρκικών φυλών, ο αλ-Κασγκαρί σημειώνει και τα χαρακτηριστικά της ομιλίας των Κάρλουκ και των γειτονικών φυλών.

Επιπλέον, οι ιστορικές ρίζες των Τσагаτάϊ Τουρκικών και των σύγχρονων Ουζμπέκ και Ουϊγούρ αναζητούνται σε μεγάλο βαθμό σε αυτόν τον γλωσσικό κλάδο των Κάρλουκ. Ακόμα και καθώς η πολιτική δύναμη των Κάρλουκ εξαφανίζονταν μέσα στους Кара-Хανίδες, η επιρροή τους στη γλώσσα και τον πολιτισμό έφτασε до σήμερα. Γι' αυτό οι Κάρλουκ εκτιμώνται στην κεντροασιατική τουρκική ιστορία λιγότερο για στρατιωτικές επιτυχίες και περισσότερο για πολιτιστική συνέχεια.

Κάρλουκ και Γειτονικές Φυλές

Καθ' όλη την ιστορία οι Κάρλουκ δεν ήταν φυλή που ενεργούσε μόνη αλλά βρισκόταν σε συνεχή συμμαχία και ανταγωνισμό με γειτονικά λαούς. Ανατολικά ήταν οι Ουϊγούροι, βορειότερα οι Κιργίζοι, και νότια οι Θιβετιανοί και Κινέζοι, οι κύριοι παίκτες στην περιφερειακή ισορροπία δύναμης. Οι Κάρλουκ ωφελήθηκαν από το πολιτικό κενό που δημιούργησε η καταστροφή της Χαχανάδας Ουϊγούρων από τους Κιργίζους το 840· κατά αυτή την περίοδο μερικές ουϊγούρικες φυλές μετανάστευσαν δυτικά, εγκαταστάθηκαν στα εδάφη των Κάρλουκ και ενίσχυσαν το μείγμα καθιερωμένων–νομάδων.

Αυτές οι πολύπλοκες γειτονικές σχέσεις οδήγησαν την ταυτότητα των Κάρλουκ να γίνει στρωματική με την πάροδο του χρόνου. Το γεγονός ότι κινεζικές, αραβικές και τουρκικές πηγές αναφέρουν τις ίδιες ομαδοποιήσεις με διαφορετικά ονόματα δυσκολεύει τους ιστορικούς σήμερα να διακρίνουν τις φυλές Κάρλουκ, Γιάγμα, Τσιγίλ και Τούχσι μεταξύ τους. Ωστόσο, το κοινό σημείο είναι ότι όλες αυτές οι φυλές συνθέτουν τα βασικά στοιχεία του Καράχανίδικου Κράτους τον 11ο αιώνα.

Υστερική Χρήση του Ονόματος Κάρλουκ

Το όνομα Κάρλουκ συνέχισε να εμφανίζεται στην ιστορική σκηνή μετά την περίοδο Караχανίδων. Κατά τη Μογγολική κατάκτηση οι μπέι Κάρλουκ ήταν μεταξύ των τουρκικών ομάδων που υποτάχθηκαν νωρίς στον Τσένγκις Χαν και έπαιξαν ρόλο στη διαμόρφωση της Ουλούς Τσαγκατάϊ. Η γραπτή γλώσσα της Ουλούς Τσαγκατάϊ θεωρείται επίσης σε μεγάλο βαθμό συνέχεια των Κάρλουκ Τουρκικών. Συνεπώς, η κληρονομιά των Κάρλουκ ξεπέρασε ένα μόνο κράτος στην γλωσσική και πολιτική παράδοση της Κεντρικής Ασίας.

Στη σύγχρονη επιστήμη ο όρος «γλωσσική ομάδα Κάρλουκ» χρησιμοποιείται για να δηλώσει την κοινή προέλευση γλωσσών όπως τα Ουζμπέκ και Ουϊγούρ. Αυτός ο όρος δείχνει λιγότερο στη φυλή ίδια και περισσότερο στη γλωσσική παράδοση που έφερε, και είναι σημαντικός για να δείξει τη θέση των Κάρλουκ στην ιστοριογραφία.

Πηγές και επιπλέον ανάγνωση

  1. Τουρκία Διγιάνετ Βάκφι Ισλάμ Ανσικλοπεδισί, «Κάρλουκλαρ» και «Τάλας Σαβάşı».
  2. Πίτερ Μπ. Γκόλντεν, An Introduction to the History of the Turkic Peoples.
  3. Encyclopaedia Britannica, «Karluk».
  4. Σίνορ, Ντ. (επιμ.) – The Cambridge History of Early Inner Asia (Cambridge University Press, 1990).
  5. Καφεσογλου, Ι. – Turkish National Culture (Άγκυρα).
  6. Μαχμούντ αλ-Κασγκαρί – Diwan Lughat al-Turk (Τουρκική μετάφραση από τον Μπ. Αταλάγ).
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *