Chuyển đến nội dung

Tri thức soi sáng thế giới

Kỷ nguyên Phim Câm: Chaplin, Keaton và Phép màu Kể chuyện Không lời

Trong ba mươi năm đầu tiên của điện ảnh, các bộ phim không hề nói, nhưng chúng đã khiến cả thế giới cười, khóc và kinh ngạc. Thời hoàng kim của phim câm, từ chuyến du hành lên Mặt Trăng của Méliès đến Chủ nghĩa Biểu hiện Đức, và từ nhân vật Vag sĩ của Chaplin đến những cảnh quay mạo hiểm của Keaton.

Kỷ nguyên Phim Câm: Chaplin, Keaton và Phép màu Kể chuyện Không lời

Từ khi điện ảnh ra đời vào năm 1895 cho đến khi âm thanh phổ biến vào cuối những năm 1920, các bộ phim đều là "phim câm". Trên thực tế, rạp chiếu phim chưa bao giờ yên tĩnh: các buổi chiếu luôn có sự đồng hành của nghệ sĩ piano, đàn organ và ở các thành phố lớn là cả một dàn nhạc giao hưởng. Lời thoại được truyền tải thông qua các "phụ đề giữa cảnh" (intertitles) đặt giữa các phân đoạn. Sự hạn chế này đã buộc các nhà làm phim phải kể chuyện thông qua biểu cảm khuôn mặt, ngôn ngữ cơ thể và chính hình ảnh, từ đó một ngôn ngữ điện ảnh toàn cầu đã ra đời.

Những ảo thuật gia đầu tiên

Ảo thuật gia người Pháp Georges Méliès là người tiên phong trong lĩnh vực kỹ xảo đặc biệt và khoa học viễn tưởng với tác phẩm A Trip to the Moon (1902); hình ảnh tên lửa cắm vào mắt Mặt Trăng là một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất trong lịch sử điện ảnh. Tại Mỹ, D. W. Griffith đã phát triển cách kể chuyện theo dạng phim truyện dài với các kỹ thuật như quay cận cảnh và dựng phim song song, mặc dù nội dung phân biệt chủng tộc trong bộ phim năm 1915 của ông vẫn đang bị chỉ trích một cách chính đáng ngày nay.

Những bậc thầy hài kịch câm

  • Charlie Chaplin: Nhân vật "Vag sĩ" (Tramp) với chiếc quần rộng thùng thình và chiếc gậy chống, xuất hiện lần đầu trên màn ảnh vào năm 1914, đã trở thành một trong những nhân vật điện ảnh dễ nhận diện nhất thế giới. Trong các bộ phim như The Kid (1921) và City Lights (1931), ông đã kết hợp hài hước với sự cảm động.
  • Buster Keaton: Nổi tiếng với khuôn mặt không bao giờ cười và những màn nhào lộn mạo hiểm thực hiện mà không cần diễn viên đóng thế. The General (1926), xoay quanh một cuộc rượt đuổi bằng tàu hỏa, luôn xuất hiện trong danh sách những bộ phim vĩ đại nhất mọi thời đại.
  • Harold Lloyd: Cảnh quay trong Safety Last! (1923) khi ông treo mình trên đồng hồ của một tòa nhà chọc trời là một trong những hình ảnh biểu tượng của điện ảnh.

Các trào lưu nghệ thuật

Tại Đức, các bộ phim như The Cabinet of Dr Caligari (1920), Nosferatu (1922) và Metropolis (1927) đã tạo ra dòng phim Biểu hiện với bối cảnh biến dạng và bóng đổ sắc nét, một phong cách ảnh hưởng sâu sắc đến dòng phim kinh dị và phim noir (phim đen) sau này. Tại Liên bang Xô viết, Sergei Eisenstein đã phát triển lý thuyết dựng phim (montage theory) — tạo ra ý nghĩa bằng cách đặt các hình ảnh cạnh nhau — với tác phẩm Battleship Potemkin (1925).

Sự xuất hiện của âm thanh

The Jazz Singer, được trình chiếu vào năm 1927 với tư cách là bộ phim truyện đầu tiên có bài hát và lời thoại đồng bộ, đã gây ra một cuộc cách mạng. Chỉ trong vòng vài năm, các hãng phim đã chuyển sang sử dụng âm thanh, điều này đã chấm dứt sự nghiệp của nhiều ngôi sao có giọng nói hoặc phong cách nói chuyện không phù hợp với micro. Đáng buồn thay, phần lớn kỷ nguyên này đã không còn tồn tại: theo một báo cáo năm 2013 của Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ, đại đa số các phim truyện câm của Mỹ đã bị thất lạc hoàn toàn.

Phim câm có thực sự "câm" không?

Cái tên “điện ảnh câm” có phần gây hiểu lầm: các bộ phim không có âm thanh được ghi âm, nhưng rạp chiếu phim hiếm khi yên tĩnh. Các buổi chiếu thường có nhạc sống đi kèm, và chính âm nhạc này đã xây dựng sợi dây liên kết giữa khán giả và bộ phim.

  • Nhạc sống: Trong các rạp nhỏ, một nghệ sĩ piano sẽ đệm nhạc, còn trong các rạp lớn, một cây đàn organ hoặc cả một dàn nhạc giao hưởng sẽ đồng hành cùng bộ phim; một số tác phẩm lớn còn có các bản nhạc soạn riêng.
  • Phụ đề giữa cảnh (Intertitles): Lời thoại và các thông tin quan trọng được trình bày trên các thẻ chữ đặt giữa các cảnh; những thẻ này có thể dễ dàng được dịch và thay thế ở các quốc gia khác nhau.
  • Benshi: Tại Nhật Bản, những người dẫn chuyện được gọi là “benshi” đứng cạnh màn ảnh để diễn giải bộ phim và lồng tiếng cho các nhân vật; một số người nổi tiếng không kém gì các diễn viên.

Phim thất lạc và phục chế

Phần lớn kỷ nguyên phim câm đã bị thất lạc. Theo một nghiên cứu được Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ công bố năm 2013, khoảng 75% phim truyện câm của Mỹ được sản xuất từ năm 1912 đến 1929 đã bị mất hoàn toàn; chỉ 14% còn tồn tại nguyên vẹn ở định dạng 35 mm gốc.

Lý do chính cho sự mất mát này là do phim nitrate thời kỳ đó rất dễ bắt lửa và bị phân hủy theo thời gian; khi kỷ nguyên âm thanh đến, nhiều hãng phim coi phim cũ là vô giá trị và không chú trọng bảo tồn chúng. Ngày nay, các kho lưu trữ phim vẫn đang tiếp tục tìm kiếm các bộ sưu tập ở khắp nơi trên thế giới để tìm lại những bản sao tưởng chừng đã mất và phục chế kỹ thuật số những gì họ tìm thấy. Các bộ phim được phục chế thường gặp lại khán giả tại các liên hoan phim với những bản nhạc sống được soạn mới.

Câu hỏi thường gặp

Ngày nay người ta có còn làm phim câm không?

Hiếm khi, nhưng vẫn có. The Artist (2011), một tác phẩm tri ân điện ảnh câm, đã giành giải Oscar cho Phim hay nhất và làm sống lại sự quan tâm dành cho kỷ nguyên này.

Nguồn và tài liệu tham khảo thêm

  1. Library of Congress, The Survival of American Silent Feature Films: 1912–1929 (2013).
  2. Kevin Brownlow, The Parade’s Gone By… (1968).
  3. Viện Phim Anh (BFI), các trang lưu trữ phim câm.
  4. Library of Congress – The Survival of American Silent Feature Films: 1912–1929 (2013)
  5. BFI – Silent cinema
Chia sẻ
Theo dõi YulaHubNhận những tin quan trọng nhất trong ngày sớm nhất.
RSS

Để lại bình luận

Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *