İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Çanakkale 1915: Boğazı Geçilmez Kılan Direniş ve Herkesin Saygıyla Andığı Bir Hatıra

1915’te dünyanın en güçlü donanmaları Çanakkale Boğazı’nı geçmeye çalıştı; ancak deniz ve kara savaşlarında olağanüstü bir direnişle karşılaştı. Çanakkale Savaşı’nın seyri, Mustafa Kemal’in yükselişi ve bugün iki tarafın da saygıyla andığı ortak hafıza.

Çanakkale 1915: Boğazı Geçilmez Kılan Direniş ve Herkesin Saygıyla Andığı Bir Hatıra

Birinci Dünya Savaşı sırasında, 1915'te İngiltere ve Fransa, Çanakkale Boğazı'nı geçerek İstanbul'a ulaşmayı, Osmanlı Devleti'ni savaş dışı bırakmayı ve müttefikleri Rusya'ya deniz yolunu açmayı amaçladı. Ancak bu plan, Osmanlı askerlerinin olağanüstü direnişiyle sonuçsuz kaldı. Çanakkale, Türk tarihinde fedakârlığın ve vatan sevgisinin en güçlü sembollerinden biri hâline geldi.

18 Mart 1915: deniz zaferi

Müttefiklerin dönemin en güçlü zırhlılarından oluşan donanması 18 Mart'ta Boğaz'a büyük bir saldırı başlattı. Ancak birkaç gün önce Nusret mayın gemisinin gece gizlice döşediği mayınlar ve kıyı bataryalarının ateşi, saldırıyı ağır bir hezimete dönüştürdü. Üç büyük zırhlı battı, diğerleri ağır hasar aldı ve donanma geri çekilmek zorunda kaldı. Türkiye'de 18 Mart, Çanakkale Zaferi ve Şehitleri Anma Günü olarak anılır.

Kara savaşları

Denizden geçemeyen müttefikler, 25 Nisan 1915'te Gelibolu Yarımadası'na asker çıkardı. İngiliz, Fransız, Avustralya ve Yeni Zelanda (ANZAK) ve sömürgelerden getirilen birlikler aylarca süren siper savaşlarında Osmanlı ordusuyla çarpıştı. Arıburnu, Seddülbahir, Conkbayırı ve Anafartalar'da yaşanan çarpışmalar, savaşın en kanlı sahneleri arasındadır. Ocak 1916'ya kadar süren harekât, müttefiklerin yarımadayı tamamen boşaltmasıyla sona erdi.

Mustafa Kemal'in yükselişi

Yarbay Mustafa Kemal, Arıburnu'nda karaya çıkan birlikleri durdurmada ve Conkbayırı ile Anafartalar çarpışmalarında gösterdiği önsezi ve cesaretle öne çıktı. Çanakkale, onun askerî dehasının tanındığı ve ileride Kurtuluş Savaşı'na önderlik edecek liderin yetiştiği yer oldu.

Kahramanlık ve fedakârlık

Çanakkale'de Anadolu'nun dört bir yanından, hatta farklı coğrafyalardan gelen askerler omuz omuza savaştı. Kuşaktan kuşağa anlatılan hikâyeler arasında, Seyit Onbaşı'nın vinci bozulan bir tabyada ağır bir top mermisini sırtında taşıdığı anlatısı en bilinenlerdendir. Pek çok okulun mezunlarının bu savaşta şehit düştüğü aktarılır. Savaş her iki taraf için de büyük kayıplara yol açtı; yüz binlerce asker öldü, yaralandı ya da hastalandı.

Ortak bir hafıza

Bugün Gelibolu Yarımadası, Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alanı olarak korunur. Avustralya ve Yeni Zelanda'da her yıl 25 Nisan'da ANZAK Günü anılır ve binlerce kişi şafak törenleri için yarımadaya gelir. Bir zamanlar düşman olan tarafların torunlarının aynı topraklarda yan yana saygı duruşunda bulunması, Çanakkale'yi barışın ve ortak hafızanın da sembolü yapmıştır.

Tahliye ve savaşın dünya tarihindeki sonuçları

Kara harekâtının istenen sonucu vermemesi üzerine İtilaf Devletleri yarımadadan çekilme kararı aldı. Anzak ve Suvla cephelerindeki birlikler Aralık 1915'te, Seddülbahir'deki son birlikler ise 9 Ocak 1916'da tahliye edildi. Savaşın sonuçları yalnız yarımadayla sınırlı kalmadı:

  • Boğazlar kapalı kaldığı için Rusya'ya deniz yoluyla yardım ulaştırılamadı; bu durum Rusya'nın savaştaki zor durumunu ağırlaştırdı.
  • Harekâtın planlayıcılarından Birinci Deniz Lordu Winston Churchill, Mayıs 1915'te bu görevden ayrılmak zorunda kaldı.
  • Avustralya ve Yeni Zelanda'da 25 Nisan, Anzak Günü olarak ulusal bir anma gününe dönüştü.

Gelibolu Yarımadası'nı ziyaret etmek

Savaş alanları bugün Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı tarafından korunur. Yarımadadaki başlıca duraklar arasında Çanakkale Şehitleri Abidesi, 57. Piyade Alayı Şehitliği, Conkbayırı, Arıburnu ve Anzak Koyu bulunur. Kilitbahir Kalesi ve Eceabat'taki tanıtım merkezleri savaşın akışını anlamak için iyi bir başlangıçtır.

Her yıl 18 Mart'ta Şehitler Günü ve Çanakkale Deniz Zaferi törenleri, 25 Nisan'da ise Arıburnu'nda şafak ayini düzenlenir. Bu dönemlerde yarımada çok kalabalık olduğu için ulaşım ve konaklamayı önceden planlamak gerekir. Alanın bir anma yeri olduğu unutulmamalı; mezarlıklarda saygılı davranış beklenir.

Sık sorulan sorular

"Çanakkale geçilmez" sözü nereden gelir?

Söz, 1915'te Boğaz'ı denizden geçme girişiminin başarısızlığa uğramasıyla yaygınlaşmış ve Çanakkale direnişinin simgesi hâline gelmiştir.

Gelibolu Yarımadası nasıl gezilir?

Yarımada, Çanakkale ve Eceabat üzerinden ulaşılabilen, şehitlikler, anıtlar ve müzelerle dolu geniş bir tarihî alandır. Rehberli turlar, savaşın seyrini yerinde anlamak için iyi bir seçenektir.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı (T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı)
  2. Australian War Memorial – Gallipoli
  3. Imperial War Museums – Why the Gallipoli campaign failed
Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir