Chuyển đến nội dung

Tri thức soi sáng thế giới

Alexander Đại đế: Vua Macedonia Đã Đến Ấn Độ Trong 13 Năm

Alexander III của Macedonia, được biết đến với tên Alexander Đại đế, trị vì từ năm 336 đến 323 TCN. Ông đã tiêu diệt Đế chế Achaemenid của Ba Tư và xây dựng một đế chế trải dài từ Ai Cập đến Tây Bắc Ấn Độ. Các chiến dịch của ông đã mở ra Thời kỳ Hellenistic, trong đó văn hóa Hy Lạp lan rộng khắp phương Đông.

Alexander Đại đế: Vua Macedonia Đã Đến Ấn Độ Trong 13 Năm
Ảnh: Copy after Lysippos / Wikimedia Commons (Public domain)

Alexander là con trai của Vua Philip II của Macedonia và Olympias. Khi còn trẻ, ông được triết gia Aristotle dạy dỗ. Khi cha bị ám sát vào năm 336 TCN, ông lên ngôi vua ở tuổi hai mươi và khôi phục quyền kiểm soát của Macedonia đối với các thành phố Hy Lạp.

Chiến dịch Ba Tư

Năm 334 TCN, ông băng qua eo biển Dardanelles và đánh bại các tổng trấn Ba Tư tại sông Granicus. Năm 333 TCN tại Issus (gần thành phố İskenderun ngày nay), ông đã đánh tan vua Ba Tư Darius III. Năm 332 TCN, ông chiếm Tyre sau một cuộc bao vây kéo dài, sau đó tiến vào Ai Cập và thành lập Alexandria.

Gaugamela và cuộc hành quân về phía Đông

Năm 331 TCN, ông đánh bại quyết định Darius tại Gaugamela, chiếm Babylon, Susa và Persepolis. Ở Trung Á, ông chinh phục Bactria và Sogdiana và cưới Roxana, một người Sogdiana. Năm 326 TCN, ông đánh bại Vua Porus tại sông Hydaspes ở Tây Bắc Ấn Độ. Khi binh sĩ từ chối tiến xa hơn, ông quay đầu rút lui.

Cái chết và di sản

Alexander qua đời tại Babylon năm 323 TCN, hưởng thọ 32 tuổi, sau một cơn sốt kéo dài vài ngày; nguyên nhân cái chết vẫn chưa được xác định chắc chắn. Các tướng lĩnh của ông (các Diadochi) chia cắt đế chế, thành lập triều đại Ptolemaic ở Ai Cập và triều đại Seleucid ở Á.

Lộ trình của ông qua Anatolia: Miletus, Halicarnassus và Gordium

Sau chiến thắng tại Granicus, Alexander tiến dọc theo bờ biển phía tây Anatolia. Năm 334 TCN, ông bao vây và chiếm Miletus; trong cùng năm đó, ông chiếm Halicarnassus (Bodrum ngày nay), được thủ vệ bởi chỉ huy người Rhodos là Memnon, sau một cuộc bao vây kéo dài. Tại Gordium, thủ đô cũ của Phrygia, nơi ông trú đông, ông gặp "nút Gordian", truyền thuyết nói rằng ai giải được nút đó sẽ trở thành người cai trị Á. Arrian ghi nhận rằng các tác giả cổ đại có ý kiến khác nhau về việc ông có chém đứt nút bằng gươm hay giải nó bằng cách rút cột của chiếc xe ra.

Ai Cập và nhà tiên tri tại Siwa

Alexander tiến vào Ai Cập năm 332 TCN và được đón tiếp như một người giải phóng khỏi ách Ba Tư. Tại Memphis, ông dâng lễ cho các vị thần Ai Cập; sau đó ông băng qua sa mạc Libya để thăm nhà tiên tri của Ammon tại ốc đảo Siwa. Theo các tư liệu, nhà tiên tri đã chào đón ông với danh xưng "con trai của Ammon". Cuộc thăm này là một trong những dấu hiệu đầu tiên cho thấy nỗ lực của Alexander muốn trình diện mình không chỉ là vua của Macedonia mà còn là một vị vua phù hợp với truyền thống của những vùng đất ông chinh phục.

Các đám cưới tại Susa và cuộc bạo loạn tại Opis

Trên đường trở về từ Ấn Độ năm 325 TCN, quân đội chịu thiệt hại nặng nề khi băng qua sa mạc Gedrosia (Baluchistan ngày nay). Năm 324 TCN tại Susa, Alexander và khoảng tám mươi sĩ quan của ông tham gia một đám cưới tập thể với các gia tộc quý tộc Ba Tư; Alexander cưới Stateira, con gái của Darius III. Cùng năm đó tại Opis, việc cho các chiến binh Macedonia già nghỉ hưu và thay thế họ bằng các đơn vị Iran dẫn đến một cuộc bạo loạn; sau khi hòa giải với binh sĩ, Alexander tổ chức một tiệc liên hoan hòa giải. Cái chết của người bạn thân Hephaestion tại Ecbatana vào cuối năm đó đã khiến ông rung động sâu sắc.

Kiến thức của chúng ta về Alexander đến từ đâu?

Không có tác phẩm nào do những người đi cùng Alexander viết mà còn tồn tại trọn vẹn đến ngày nay. Chúng ta chỉ biết các bản ghi chép của sử gia triều đình Callisthenes, của Ptolemy, sau này trở thành vua Ai Cập, của kỹ sư Aristobulus và của tư lệnh hạm đội Nearchus thông qua các trích dẫn của các tác giả sau này. Các nguồn sử chính chúng ta có ngày nay là các tác phẩm của Diodorus, Curtius Rufus, Plutarch, Arrian và Justin, được viết nhiều thế kỷ sau Alexander. Trong khi đó, các truyền thuyết được biết đến với tên "Alexander Romance" đã lan rộng khắp châu Âu và châu Á trong thời Trung Cổ. Một truyền thống Iskandarnama mạnh mẽ cũng phát triển trong văn học Ba Tư và Thổ Nhĩ Kỳ: bên cạnh Shahnameh của Ferdowsi và Iskandarnama của Nizami, Iskendername tiếng Thổ Nhĩ Kỳ thế kỷ 14 của Ahmedi là một ví dụ quan trọng của truyền thống này.

Bucephalus và các thành phố ông thành lập

Con ngựa nổi tiếng của Alexander, Bucephalus, qua đời không lâu sau Trận Hydaspes. Để tưởng nhớ nó, Alexander đã cho thành lập một thành phố tên Bucephala trên bờ sông Hydaspes. Đây là một ví dụ điển hình cho thói quen gắn liền các chinh phục của mình với các định cư bền vững.

Các câu hỏi thường gặp

Alexander đã thành lập bao nhiêu thành phố? Các tư liệu cổ đại liệt kê hàng chục "Alexandria"; nổi tiếng nhất là Alexandria ở Ai Cập.

Nguồn tham khảo và đọc thêm

  1. Arrian, Anabasis of Alexander.
  2. Plutarch, Parallel Lives: Alexander.
  3. Encyclopaedia Britannica, “Alexander the Great”.
  4. A. B. Bosworth – Conquest and Empire: The Reign of Alexander the Great (Cambridge University Press, 1988)
  5. Robin Lane Fox – Alexander the Great (1973)
Chia sẻ
Theo dõi YulaHubNhận những tin quan trọng nhất trong ngày sớm nhất.
RSS

Để lại bình luận

Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *