Batu, Cuci’nin oğullarından biridir. Babasının 1227’deki ölümünden sonra Cuci ulusunun önderi oldu. Rus kaynaklarında “Sain Han” (iyi han) diye de anılır.
Batı seferi
1235 kurultayında batıya büyük bir sefer kararı alındı ve ordunun başına Batu getirildi; yanında usta komutan Subutay bulunuyordu. Moğol ordusu İdil Bulgarlarını ve Kıpçakları yendi, ardından Ryazan, Vladimir ve Rus şehirlerinin çoğunu ele geçirdi. 1240’ta Kiev düştü. 1241’de bir kol Polonya’da Legnica’da, Batu’nun komutasındaki ana ordu ise Macaristan’da Mohi’de Avrupa ordularını yendi.
Geri dönüş ve Altın Orda
Büyük Han Ögeday’ın ölüm haberi ve diğer nedenlerle Batu 1242’de Orta Avrupa’dan çekildi. İdil’in aşağı kesimine yerleşerek Saray şehrini kurdu; burası Altın Orda’nın merkezi oldu. Rus knezlerine hükümdarlık için yarlık vermeye başladı.
Moğol siyasetindeki yeri
Batu, ailenin en büyüklerinden biri olarak büyük han seçimlerinde belirleyici rol oynadı; 1251’de kuzeni Möngke’nin büyük han seçilmesini destekledi. 1255 civarında öldü ve yerine kısa süreli hükümdarlardan sonra kardeşi Berke geçti.
Saray şehri ve "Altın Orda" adı
Batu'nun aşağı İdil kıyısında kurduğu Saray, bozkırdaki göçebe yönetimle yerleşik ticareti birleştiren bir merkezdi. Şehrin kalıntıları bugün Rusya'nın Astrahan bölgesinde, Selitrennoye köyü yakınında bulunur ve arkeolojik olarak incelenmektedir. Saray, Doğu Avrupa ile Orta Asya ve İran arasındaki ticaret yollarının kesiştiği bir noktaydı.
"Altın Orda" adı, dönemin kendisinde kullanılan resmî bir ad değildir; bu ad sonraki yüzyıllarda Rus kaynaklarında yaygınlaştı. Çağdaş kaynaklar devletten çoğunlukla "Cuci Ulusu" diye söz eder. Batu'nun ağabeyi Orda ise ulusun doğu kanadını yönetiyordu; Kıpçak bozkırı ve İdil çevresi Batu'nun doğrudan yönetimindeydi.
Rus knezleri ve Avrupalı elçiler
Seferden sonra Rus knezlikleri Moğol yönetimine bağlandı ve knezler tahtlarını korumak için Batu'nun sarayına gitmek zorunda kaldı.
- Yarlık: Vladimir knezi Yaroslav, 1243'te Batu'dan büyük knezlik için yarlık (hükümdarlık beratı) alan ilk Rus prensi oldu. Oğlu Aleksandr Nevski de 1247'de Saray'a ve oradan Karakurum'a gitti.
- Papalık elçisi: Papa'nın gönderdiği Fransisken Giovanni da Pian del Carpine, 1246'da Karakurum'a giderken Batu'nun ordugâhından geçti ve Moğollar hakkında Avrupa'daki ilk ayrıntılı raporlardan birini yazdı.
- Rubruklu Wilhelm: 1253'te Batu'yu ziyaret eden bu rahip, hanın ordugâhını "hareket hâlindeki bir şehir" gibi anlattı.
Batu'dan sonra Cuci Ulusu
Batu'nun kurduğu düzen, kendisinden sonra iki buçuk yüzyıldan fazla yaşadı. Ölümünün ardından oğlu Sartak ve ardından küçük yaştaki Ulakçı kısa sürelerle tahtta kaldı; 1257'de kardeşi Berke han oldu.
- Berke dönemi: Berke, Müslüman olan ilk Cuci hanıdır. İlhanlı hükümdarı Hülagü ile Kafkasya'daki otlaklar ve Bağdat'ın yağmalanması yüzünden savaştı; bu çatışmada Mısır'daki Memlük Sultanı Baybars ile ittifak kurdu.
- Özbek Han: 1313–1341 yılları arasında hüküm süren Özbek Han döneminde İslam, ulusun yönetici çevrelerinde kalıcı olarak yerleşti; bu dönem devletin en güçlü yılları sayılır.
- Çöküş: 1395'te Timur'un seferiyle Saray şehri büyük yıkıma uğradı. Devlet zamanla Kazan, Kırım ve Astrahan gibi hanlıklara bölündü; Büyük Orda'nın kalıntısı 1502'de Kırım Hanı Mengli Giray tarafından ortadan kaldırıldı.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Reşîdüddin Fazlullah, Câmiu’t-Tevârîh.
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Batu Han” maddesi.
- Encyclopaedia Britannica, “Batu” maddesi.
- Giovanni da Pian del Carpine – Ystoria Mongalorum (1247)
- Christopher P. Atwood – Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire (Facts on File, 2004)
- István Vásáry – Cumans and Tatars (Cambridge University Press, 2005)
- István Vásáry – Cumans and Tatars (Cambridge University Press, 2005)
- Encyclopaedia Britannica – "Golden Horde" maddesi
Merak edilenler
Batu Han kimdir? Batu Han, Cengiz Han’ın büyük oğlu Cuci’nin oğludur. 1236–1242 yıllarındaki büyük batı seferini yöneterek Rus knezliklerini ele geçirdi ve Polonya ile Macaristan’a kadar ilerledi.
Batu Han ne zaman ve nerede doğdu? Doğum: 1207 civarı.
Batu Han ne zaman öldü? Ölüm: 1255 civarı.
Batu Han’ın babası kimdir? Babası: Cuci (Cengiz Han’ın oğlu).
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir