Animasyon, birbirinden biraz farklı durağan görüntülerin hızla art arda gösterilmesiyle hareket yanılsaması yaratma sanatıdır. Gözümüz ve beynimiz bu kareleri tek tek değil, kesintisiz bir hareket olarak algılar. Bu basit ilke, yüzyılı aşkın bir sürede dünyanın en sevilen sanat biçimlerinden birine dönüştü.
Sinemadan önce: optik oyuncaklar
19. yüzyılda fenakistiskop ve zoetrop gibi optik oyuncaklar, dönen bir disk ya da silindir üzerindeki çizimleri canlandırarak hareket yanılsaması yaratıyordu. Fransız mucit Émile Reynaud'nun 1890'larda Paris'te sergilediği "optik tiyatro" gösterileri, perdeye yansıtılan ilk animasyon gösterileri arasında kabul edilir.
İlk çizgi filmler
20. yüzyılın başında sinemanın yaygınlaşmasıyla birlikte animatörler kâğıda çizdikleri kareleri filme çekmeye başladı. Bu ilk dönemde her karenin arka planıyla birlikte yeniden çizilmesi gerekiyordu. Saydam asetat tabakaların (cel) kullanılmaya başlanması büyük bir devrim oldu: Karakterler saydam tabakalara çizildi, arka plan ise yalnızca bir kez hazırlandı.
Altın çağ ve uzun metrajlar
1920'ler ve 1930'larda senkronize ses ve renkli filmin gelişiyle animasyon, büyük stüdyoların öncülüğünde hızla gelişti. 1937'de yayımlanan ilk uzun metrajlı, sesli ve renkli Amerikan animasyon filmi, türün yalnızca kısa eğlencelerle sınırlı olmadığını kanıtladı. Aynı dönemde Avrupa'da Lotte Reiniger gibi sanatçılar, siluet animasyonu gibi özgün tekniklerle dikkat çekti.
Farklı ekoller
İkinci yarım yüzyılda Japonya'da gelişen anime, kendine özgü çizim tarzı ve geniş tema yelpazesiyle küresel bir etki yarattı. Doğu Avrupa'da kukla ve kesme kâğıt animasyonları, sanatsal ve deneysel yapımlarıyla öne çıktı. Hamur (kil) ile yapılan "stop-motion" filmler de kendine sadık bir izleyici kitlesi oluşturdu.
Bilgisayar çağı
1980'lerde bilgisayar grafikleri filmlerde kısa sahnelerde kullanılmaya başlandı. 1995'te tamamı bilgisayarla üretilmiş ilk uzun metrajlı animasyon filminin vizyona girmesi, sektörde yeni bir dönemin başlangıcı oldu. Bugün üç boyutlu animasyon, gerçekçi ışık, kumaş ve su simülasyonlarıyla hayranlık uyandırıcı bir düzeye ulaştı.
Türkiye'de animasyon
Türkiye'de ilk çizgi film denemeleri 1940'lara kadar uzanır. Son yıllarda ise televizyon dizileri, uzun metrajlı filmler ve uluslararası festivallerde ödül alan kısa filmlerle Türk animasyon sektörü belirgin biçimde büyüdü.
Teknolojisi ne kadar değişirse değişsin, animasyonun özü aynı kaldı: Hayal gücünü, kare kare sabırla işlenmiş bir emekle hayata geçirmek.
Bir animasyon filmi nasıl üretilir?
Animasyonun temeli, art arda gösterilen durağan görüntülerin gözde hareket yanılsaması yaratmasıdır. Sinemada standart hız saniyede 24 karedir. Elle çizilen animasyonda her kare için ayrı çizim yapmak çok emek istediğinden, birçok sahnede aynı çizim iki kare boyunca kullanılır; buna “ikişerli” çalışma denir ve saniyede 12 çizim anlamına gelir.
- Senaryo ve storyboard: Hikâye, çizgi roman benzeri karelerle sahne sahne planlanır.
- Animatik: Storyboard kareleri geçici seslerle birleştirilerek filmin kaba bir taslağı çıkarılır; zamanlama burada sınanır.
- Animasyon ve son işlemler: Karakterler hareketlendirilir, renk ve ışık eklenir; bilgisayar animasyonunda her kare “render” adı verilen işlemle hesaplanarak görüntüye dönüştürülür.
Uzun metrajlı bir animasyon filmi, büyük stüdyolarda yüzlerce kişinin birkaç yıl süren ortak çalışmasıyla tamamlanır.
Stop-motion: nesneleri kare kare canlandırmak
Çizim ya da bilgisayar grafiği yerine gerçek nesnelerin kullanıldığı stop-motion, animasyonun en eski ve en sabırlı tekniklerinden biridir. Kukla, kil ya da maket her karede çok az oynatılır ve fotoğrafı çekilir; görüntüler art arda oynatıldığında nesne kendi kendine hareket ediyormuş gibi görünür.
Ray Harryhausen'ın sinema efektlerinde kullandığı figürler, İngiliz Aardman stüdyosunun kil karakterleri Wallace ve Gromit ile ABD'li Laika stüdyosunun “Coraline” (2009) filmi bu tekniğin bilinen örnekleridir. Stop-motion çekimlerde iyi bir günde yalnızca birkaç saniyelik görüntü üretilebilir. Bugün dijital fotoğraf makineleri ve bilgisayarla yapılan rötuşlar işi kolaylaştırsa da tekniğin el yapımı, dokunulabilir havası onu hâlâ ayrı bir yere koyar.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Thomas F., Johnston O. (1981) – The Illusion of Life: Disney Animation
- Williams R. (2001) – The Animator's Survival Kit
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir