Âm nhạc là một trong những hình thức biểu đạt lâu đời nhất được biết đến của nhân loại; các nhà khảo cổ học đã tìm thấy những chiếc sáo xương có niên đại hàng chục nghìn năm. Ngày nay, khoa học thần kinh đang cố gắng tìm hiểu lý do tại sao âm nhạc lại có tác động mạnh mẽ đến não bộ của chúng ta như vậy.
Nhiều vùng não hoạt động cùng nhau
Khi chúng ta nghe nhạc, không chỉ các trung tâm thính giác mà nhiều vùng liên quan đến cảm xúc, trí nhớ, vận động và phần thưởng đều hoạt động cùng một lúc. Đó là lý do tại sao âm nhạc được coi là một trong những trải nghiệm kích thích não bộ một cách rộng rãi nhất.
Sự khoái cảm và "cảm giác rùng mình"
Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc nghe loại nhạc yêu thích làm tăng giải phóng dopamine trong hệ thống phần thưởng của não bộ. Sự mong đợi mà chúng ta cảm nhận được khi một bài hát đến gần đoạn cao trào yêu thích cũng liên quan đến hệ thống này. Ở một số người, phản ứng cảm xúc mãnh liệt này biểu hiện qua việc nổi da gà.
Trí nhớ và sự hồi tưởng
Âm nhạc cực kỳ mạnh mẽ trong việc khơi gợi ký ức. Những bài hát được nghe thời trẻ thường được quan sát thấy có khả năng mang lại cảm xúc và sự kiện của thời điểm đó ngay cả nhiều năm sau. Vì lý do này, âm nhạc cũng được sử dụng trong một số cơ sở chăm sóc để giúp giao tiếp với những người gặp vấn đề về trí nhớ.
Sự tập trung và học tập
Tác động của âm nhạc đối với sự tập trung khác nhau tùy theo từng người và từng nhiệm vụ. Nhạc không lời êm dịu có thể giúp một số người tập trung, trong khi các bài hát có lời có thể gây xao nhãng trong các nhiệm vụ ngôn ngữ như đọc và viết. Niềm tin phổ biến rằng "nghe nhạc cổ điển giúp bạn thông minh hơn" không được nghiên cứu ủng hộ; những tác động ngắn hạn được quan sát thấy chủ yếu được cho là liên quan đến tâm trạng và mức độ hưng phấn.
Lợi ích của việc chơi nhạc cụ
Chơi một nhạc cụ là một hoạt động phức tạp kết hợp giữa nghe, đọc, kỹ năng vận động tinh và trí nhớ. Có bằng chứng cho thấy trẻ em được đào tạo âm nhạc có thể có kỹ năng thính giác và ngôn ngữ phát triển hơn, mặc dù mức độ của những tác động này vẫn đang được nghiên cứu.
Căng thẳng và tâm trạng
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng nghe nhạc êm dịu có thể giúp giảm căng thẳng. Nhạc sôi động có thể tăng cường động lực và giảm cảm giác mệt mỏi khi tập thể dục.
"Hiệu ứng Mozart" có thật không?
Một nghiên cứu ngắn được công bố trên tạp chí Nature năm 1993 báo cáo rằng các sinh viên đại học nghe bản sonata của Mozart đạt điểm cao hơn một chút trong bài kiểm tra tư duy không gian ngay sau đó. Phát hiện này nhanh chóng được diễn giải thành "nghe nhạc cổ điển giúp bạn thông minh hơn", và các album nhạc Mozart dành cho trẻ sơ sinh trở nên phổ biến.
- Thời gian tác động: Sự cải thiện được thấy trong nghiên cứu ban đầu chỉ kéo dài vài phút.
- Các nỗ lực tái lập: Nhiều nghiên cứu sau đó không thể tái tạo kết quả ở cùng mức độ.
- Các đánh giá tổng hợp: Các phân tích tổng hợp gộp hàng chục nghiên cứu cho thấy tác động này rất nhỏ và không đặc thù cho nhạc Mozart.
Theo các nhà nghiên cứu, sự khác biệt nhỏ có thể đến từ việc âm nhạc thú vị khiến một người tạm thời tỉnh táo hơn và có tâm trạng tốt hơn. Nói cách khác, lợi ích của việc nghe nhạc là có thật, nhưng việc mong đợi một "sự tăng cường trí thông minh" lâu dài là không được bằng chứng khoa học ủng hộ.
Làm thế nào để bảo vệ thính giác khi nghe bằng tai nghe?
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố rằng hơn một tỷ người trẻ trên toàn thế giới có nguy cơ bị mất thính lực do thói quen nghe nhạc lớn trên các thiết bị âm thanh cá nhân. Mất thính lực do tiếng ồn là vĩnh viễn nhưng phần lớn có thể phòng ngừa được.
Tiêu chuẩn nghe an toàn của WHO và Liên minh Viễn thông Quốc tế khuyến nghị các tính năng thiết bị theo dõi mức âm thanh và thời gian nghe cùng nhau. Trên thực tế, giữ âm lượng ở mức vừa phải, sử dụng tai nghe giảm tiếng ồn xung quanh để bạn cần ít âm lượng hơn và nghỉ giải lao thường xuyên là những thói quen tốt. Nếu bạn nhận thấy ù tai hoặc giảm thính lực, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ. Phần này chỉ dành cho thông tin chung và không thay thế cho lời khuyên y tế.
Các câu hỏi thường gặp
Nghe nhạc lớn qua tai nghe có hại không?
Có. Nghe ở âm lượng lớn trong thời gian dài có thể gây mất thính lực vĩnh viễn. Khuyến nghị nên giữ âm lượng dưới khoảng 60 phần trăm mức tối đa và nghỉ giải lao.
Trị liệu bằng âm nhạc là gì?
Trị liệu bằng âm nhạc là một lĩnh vực mà các nhà trị liệu được đào tạo sử dụng âm nhạc để hướng tới các mục tiêu cụ thể về sức khỏe và hạnh phúc.
Nguồn và đọc thêm
- Pietschnig J., Voracek M., Formann A. K. (2010), Intelligence – Mozart effect–Shmozart effect: A meta-analysis
- World Health Organization – Make Listening Safe / WHO-ITU safe listening standard
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *