Denizli'nin 20 kilometre kuzeyindeki Pamukkale, uzaktan bakınca karla kaplı bir yamaç gibi görünür. Yaklaştığınızda bunun kar değil, binlerce yıl boyunca kalsiyumlu termal suların bıraktığı kireç tortularından oluşmuş travertenler olduğunu anlarsınız. 1988'den beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde olan alan, doğa ile tarihin aynı bilette görüldüğü nadir yerlerden biridir.
Travertenler
Teraslar yalınayak gezilir; ayakkabılar yüzeyi aşındırdığı için girişte çıkarılır. Su ılıktır ve yer yer kaygan olabilir. En güzel ışık gün batımında yakalanır; teraslar turuncu ve pembe tonlara bürünür.
Hierapolis Antik Kenti
Travertenlerin hemen üzerinde, MÖ 2. yüzyılda Bergama krallarınca kurulan Hierapolis yer alır. Termal suları sayesinde antik çağın önemli bir sağlık merkeziydi. Mutlaka görülmesi gerekenler:
- Antik tiyatro: Restore edilmiş sahne binasıyla etkileyicidir ve vadiye hâkim bir manzarası vardır.
- Nekropol: Anadolu'nun en büyük antik mezarlıklarından biridir.
- Hierapolis Arkeoloji Müzesi: Eski Roma hamamı binasında yer alır.
Antik Havuz
Sütun parçalarının suyun altında durduğu termal havuzda yüzmek mümkündür. Su sıcaklığı yıl boyu 35 derece civarındadır. Havuz için ayrı bilet alınır.
Pratik bilgiler
- Ulaşım: Denizli otogarından Pamukkale'ye düzenli minibüs seferleri vardır; Denizli Çardak Havalimanı yaklaşık bir saat uzaklıktadır.
- Ne zaman gidilir: İlkbahar ve sonbahar en rahat dönemlerdir. Yazın öğle saatlerinde beyaz yüzey göz alır ve çok sıcak olur.
- Yanınıza alın: Güneş gözlüğü, şapka, güneş kremi, havlu ve ayakkabılarınızı koyacağınız küçük bir çanta.
- Süre: Travertenler ve Hierapolis için en az yarım gün ayırın.
Yakınlardaki Laodikya antik kenti ve renkli travertenleriyle bilinen Karahayıt da rotaya eklenebilir.
Travertenler Nasıl Oluştu?
Pamukkale’nin beyaz teraslarını yaratan şey, yerin derinliklerinden yükselen sıcak ve mineral yüklü sudur. Su, yeraltında kireçtaşı katmanlarından geçerken kalsiyum bikarbonat çözer; yüzeye çıkıp yamaçtan aşağı akarken karbondioksit havaya karışır ve çözünmüş kalsiyum karbonat katı hâlde çökelir. Binlerce yıl boyunca biriken bu tortu, bugün gördüğünüz basamaklı havuzları ve beyaz yamacı oluşturdu.
Travertenlerin yaklaşık iki buçuk kilometre uzunluğunda bir şerit oluşturduğu ve yüz metreyi aşan bir yükseklikte yer aldığı belirtilir. Adı da bu görünümden gelir: Pamukkale, “pamuk kale” anlamına gelir. Termal suyun sıcaklığı kaynak noktasında yüksektir, teraslara ulaştığında ise ılıman düzeye iner; bu yüzden yalınayak yürümek mümkündür.
Hierapolis’in Tarihi: Pergamon’dan Bizans’a
Hierapolis, MÖ 2. yüzyılın başlarında Bergama (Pergamon) Krallığı’nın hükümdarı II. Eumenes tarafından kuruldu. Kent, Roma yönetimine geçtikten sonra termal sularıyla ün kazandı; yün boyama ve dokuma sanayisi de ekonomisine katkıda bulundu. MS 60 yılında büyük bir depremle yıkılan şehir, Romalılar tarafından kısa sürede yeniden inşa edildi; bugün görülen yapıların çoğu bu dönemden kalmadır.
Bizans döneminde Hierapolis bir piskoposluk merkezi oldu. Havari Philippus’un şehirde hayatını kaybettiği anlatıldığı için kent, Hristiyanlar için de önemliydi; tepede bulunan sekizgen planlı anıt, 5. yüzyıla tarihlenir ve genellikle bu geleneğe bağlanır. Şehir, 14. yüzyılda yaşanan büyük depremden sonra terk edilmiş ve zamanla toprak altında kalmıştır.
Plutonyum, Tiyatro ve Gezilecek Yapılar
Antik şehirde birçok yapı görülmeye değerdir. Roma döneminden kalma anıtsal kapı, şehrin kuzey girişini belirler ve sütunlu ana cadde buradan güneye uzanır. Antik tiyatro, yamacın doğal eğiminden yararlanılarak yapılmıştır ve on iki bin civarında seyirci kapasitesine sahip olduğu belirtilir. Sahne binasındaki kabartmalar, Roma dönemi heykeltıraşlığının güzel örneklerindendir.
Plutonyum (Pluton Kapısı), antik kaynaklarda Hades’e açılan kapı olarak anılan mağaradır. Burada yerden yükselen zehirli karbondioksit gazının hayvanları öldürdüğü anlatılırdı. Bölgede çalışan arkeologlar, bu yapının kalıntılarını 2013’te tespit ettiklerini duyurdu. Güvenlik nedeniyle ziyaretçilerin gazın yoğunlaştığı alana yaklaşmasına izin verilmez; bu yüzden bu bölgeyi uzaktan görmekle yetinmeniz gerekir.
Koruma ve UNESCO Listesi
Pamukkale ve Hierapolis, 1988’de Dünya Mirası Listesi’ne “Hierapolis-Pamukkale” adıyla birlikte alındı; yani alan hem doğal hem kültürel ölçütlerle koruma altındadır. Yıllar içinde travertenlerin üstündeki otel ve tesisler kaldırıldı, yamaç yayalara kısıtlı biçimde açıldı ve termal suyun dağılımı teraslar dönüşümlü olarak sulanacak biçimde yönetildi. Teraslarda ayakkabıyla yürümenin yasak olması da, kireç tabakasının aşınmasını önlemek içindir.
Ziyaretçi olarak sorumluluğunuz belirlenmiş yürüyüş güzergâhından ayrılmamak, teraslara kaya veya eşya bırakmamak ve çöpünüzü yanınızda götürmektir. Beyaz yüzeyin renginin değişmesi ya da teraslardaki suyun kesilmesi gibi sorunlar, bu hassas yapının ne kadar kolay zarar görebileceğini gösterir.
Çevredeki Rotalar ve Gezi Planı
Pamukkale’ye giderken yakındaki diğer yerleri de plana ekleyebilirsiniz. Karahayıt’ta demir oksit nedeniyle kırmızıya boyanmış travertenler ve kaplıcalar bulunur. Laodikeia antik kenti, Denizli yakınlarında olup Pamukkale ile aynı güne sığdırılabilecek bir duraktır; ayrıca Aphrodisias antik kenti de daha uzak ama ziyaret edilmeye değer bir merkezdir ve 2017’de UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne girmiştir.
Pratik bir plan şöyledir: sabah erken saatlerde Hierapolis’e girip antik tiyatro, kapı ve nekropolü gezin; öğleden sonra sıcaktan kaçınmak için müzeye ve antik havuza ayrılan zamanı artırın; gün batımına doğru travertenlere inin. Bu sırayla hem kalabalık hem sıcaklık azalır, ışık fotoğraf için en uygun hâle gelir. Giriş ücretleri ve çalışma saatleri değişebileceğinden, gitmeden önce resmî sayfalardan güncel bilgiyi kontrol edin.
Pamukkale’de Sağlık ve Güvenlik İpuçları
Teraslar ıslak olduğunda kaygan olabilir; bu yüzden yavaş yürüyün ve çocukları yakından izleyin. Yazın öğle saatlerinde beyaz yüzey güneşi yansıtır, bu nedenle güneş gözlüğü, şapka ve güneş kremi önemlidir; yanınızda yeterli su bulundurun. Antik havuzda yüzerken zemin mermer parçalarıyla kaplı ve kaygan olabilir; su içinde dikkatli hareket edin.
Termal sular herkes için uygun olmayabilir. Kalp, tansiyon veya hamilelik gibi durumlarda termal havuza girmeden önce doktorunuza danışmanız doğru olur. Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez.
Müze ve Antik Havuz: Ziyaret Notları
Hierapolis Arkeoloji Müzesi, kentte bulunan lahitleri, heykelleri, kabartmaları ve günlük yaşam eşyalarını sergiler; antik kentte gezmeden önce buraya uğramak, gördüğünüz yapıları anlamayı kolaylaştırır. Müzenin bulunduğu eski hamam yapısı da kendi başına Roma mimarisinin güzel bir örneğidir.
Antik havuzda yüzerken suyun içinde duran sütun parçaları, depremle yıkılan yapıların kalıntılarıdır. Havuz kalabalık olabileceğinden sabah erken veya akşama doğru gitmek daha rahat bir deneyim sağlar. Mayo, havlu ve terlik getirmeyi unutmayın.
Kaynaklar ve ileri okuma
- UNESCO Dünya Mirası Merkezi, “Hierapolis-Pamukkale” (1988).
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Pamukkale ve Hierapolis Ören Yeri tanıtım sayfaları.
- Encyclopaedia Britannica, “Hierapolis” maddesi.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir