Mustafa Kemal, 1881’de Selanik’te Ali Rıza Efendi ile Zübeyde Hanım’ın oğlu olarak doğdu. Selanik Askerî Rüştiyesi ve Manastır Askerî İdadisi’nden sonra 1902’de Harbiye’yi, 1905’te Harp Akademisi’ni kurmay yüzbaşı olarak bitirdi. Trablusgarp (1911) ve Balkan savaşlarında görev yaptı.
Çanakkale
1915’te Çanakkale Cephesi’nde Arıburnu ve Anafartalar’da kritik anlarda gösterdiği komutanlıkla tanındı; Anafartalar Grubu komutanı olarak itilaf kuvvetlerinin ilerleyişini durduran birliklere önderlik etti. Savaşın sonraki yıllarında Kafkasya ve Suriye cephelerinde görev aldı.
Millî Mücadele
Mondros Mütarekesi’nin ardından ülkenin işgal edilmesi üzerine 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı. Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas kongreleriyle millî direnişi örgütledi. 23 Nisan 1920’de Ankara’da açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin başkanı seçildi. Sakarya Meydan Muharebesi’nden (1921) sonra Meclis ona “Gazi” unvanını ve mareşal rütbesini verdi. 26 Ağustos 1922’de başlayan Büyük Taarruz ve 30 Ağustos’taki Başkomutan Meydan Muharebesi ile savaş kazanıldı.
Cumhuriyet ve devrimler
29 Ekim 1923’te cumhuriyetin ilanıyla ilk cumhurbaşkanı seçildi. Önderliğinde hilafet kaldırıldı (1924), Türk Medeni Kanunu kabul edildi (1926), yeni Türk alfabesine geçildi (1928) ve kadınlar seçme-seçilme hakkı kazandı (1930, 1934). Türk Tarih Kurumu (1931) ve Türk Dil Kurumu’nun (1932) kurulmasına öncülük etti. 1927’de Meclis’te okuduğu Nutuk, Millî Mücadele’yi kendi ağzından anlatır. 1934’te Soyadı Kanunu ile Meclis ona “Atatürk” soyadını verdi.
Ölümü ve mirası
Atatürk 10 Kasım 1938’de saat 09.05’te İstanbul’daki Dolmabahçe Sarayı’nda vefat etti. Naaşı 1953’te Ankara’da yapımı tamamlanan Anıtkabir’e taşındı. Her yıl 10 Kasım’da saat 09.05’te Türkiye’nin dört bir yanında saygı duruşunda bulunulur. Barış ilkesini özetleyen “Yurtta sulh, cihanda sulh” sözü, Türk dış politikasının temel düsturlarından biri olarak anılır.
Dil, tarih ve üniversite çalışmaları
Atatürk, devrimlerin kalıcı olması için dil ve bilim alanındaki çalışmalara büyük önem verdi. Türk Dili Tetkik Cemiyeti'nin düzenlediği Birinci Türk Dil Kurultayı 26 Eylül 1932'de Dolmabahçe Sarayı'nda toplandı; bu tarih bugün Dil Bayramı olarak kutlanır. 1933'te Darülfünun kapatılarak yerine İstanbul Üniversitesi kuruldu. Atatürk'ün son yıllarında hazırladığı Geometri kitabı, açı, üçgen, kenar ve çap gibi bugün okullarda kullanılan Türkçe terimlerin yerleşmesine katkı sağladı.
Anıtkabir'in yapımı
Atatürk'ün naaşı 1938'den 1953'e kadar Ankara Etnografya Müzesi'ndeki geçici kabrinde kaldı. Kalıcı anıt mezar için açılan uluslararası proje yarışmasını 1942'de mimarlar Emin Onat ve Orhan Arda kazandı. Rasattepe'de 1944'te başlayan inşaat yaklaşık dokuz yıl sürdü ve naaş 10 Kasım 1953'te düzenlenen törenle Anıtkabir'e taşındı. Aslanlı Yol, Tören Meydanı, Şeref Holü ve Anıtkabir Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi, bugün her yıl milyonlarca ziyaretçiyi ağırlar.
Uluslararası anma: 1981 yılı
Atatürk'ün doğumunun 100. yılı uluslararası alanda da anıldı. UNESCO Genel Konferansı 1978'de aldığı kararla 1981'deki yüzüncü yıl dönümünün kutlanmasını destekledi; kararda onun barışa, uluslararası anlayışa ve eğitime katkıları vurgulandı. Aynı yıl Türkiye'de ve pek çok ülkede sergiler, bilimsel toplantılar ve yayınlarla anma etkinlikleri düzenlendi. Bu karar, Atatürk'ün yalnız Türkiye'de değil, uluslararası kurumlarca da anılan bir lider olduğunu gösterir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk (1927).
- Türk Tarih Kurumu, Atatürk ve Millî Mücadele yayınları.
- Atatürk Araştırma Merkezi, “Atatürk’ün Hayatı”.
- Encyclopaedia Britannica, “Kemal Atatürk”.
- Anıtkabir Komutanlığı – "Anıtkabir’in Tarihçesi"
- Türk Dil Kurumu – "Türk Dil Kurumunun Kuruluşu ve Tarihçesi"
- UNESCO Genel Konferansı, 20. oturum (1978) kararları – Atatürk’ün doğumunun 100. yıl dönümü
Merak edilenler
Atatürk kimdir? Mustafa Kemal Atatürk (1881–1938), Kurtuluş Savaşı’nın önderi, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanıdır.
Atatürk ne zaman ve nerede doğdu? Atatürk 1881’de Selanik’te, Ali Rıza Efendi ile Zübeyde Hanım’ın oğlu olarak doğdu.
Atatürk’ün hayatı kısaca nasıl geçti? Harp Okulu ve Harp Akademisi’ni bitirdi, Çanakkale’de Anafartalar Grup Komutanı olarak öne çıktı, 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkarak Millî Mücadele’yi başlattı ve 29 Ekim 1923’te ilk cumhurbaşkanı seçildi.
Atatürk ne zaman öldü? Atatürk 10 Kasım 1938’de saat 09.05’te İstanbul’daki Dolmabahçe Sarayı’nda hayatını kaybetti; naaşı 1953’ten beri Ankara’daki Anıtkabir’dedir.
Atatürk’ün devrimleri nelerdir? Başlıcaları hilafetin kaldırılması (1924), Türk Medeni Kanunu (1926), harf devrimi (1928), kadınlara seçme ve seçilme hakkı (1930, 1934) ve Soyadı Kanunu’dur (1934).
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir