Kubilay, Cengiz Han’ın en küçük oğlu Tuluy’un oğludur. Ağabeyi Büyük Han Möngke döneminde Kuzey Çin’in yönetiminden sorumlu oldu ve Güney Song’a karşı seferlere katıldı.
Büyük han
Möngke’nin 1259’daki ölümünden sonra Kubilay 1260’ta büyük han ilan edildi; ancak kardeşi Arık Böke de Karakurum’da han seçildi. 1264’e kadar süren iç savaşı Kubilay kazandı. Bu mücadele Moğol İmparatorluğu’nun fiilen parçalanmasını hızlandırdı.
Yuan Hanedanı
Kubilay 1271’de Çin geleneğine uygun olarak Yuan hanedan adını aldı ve başkenti bugünkü Pekin’in yerindeki Dadu’ya (Türkçe kaynaklarda Hanbalık) taşıdı. 1279’da Güney Song Hanedanı’nı yıkarak Çin’i yeniden birleştirdi. Kâğıt para yaygınlaştı, Büyük Kanal onarılıp uzatıldı ve Tibetli rahip Phagpa’ya yeni bir alfabe hazırlatıldı.
Başarısız seferler
1274 ve 1281’de Japonya’ya düzenlediği deniz seferleri, büyük ölçüde fırtınalar nedeniyle başarısız oldu; Japonlar bu fırtınalara “kamikaze” (ilahi rüzgâr) adını verdi. Vietnam ve Java seferleri de istenen sonucu vermedi.
Ölümü
Kubilay 1294’te öldü. Yuan Hanedanı 1368’de Ming Hanedanı tarafından yıkılana kadar sürdü.
Yaz başkenti Şangdu ve yönetim düzeni
Kubilay iki başkentli bir düzen kurdu: Kışı Dadu'da (Pekin), yazı ise bozkırın kenarındaki Şangdu'da geçiriyordu. Batı edebiyatında "Xanadu" adıyla efsaneleşen Şangdu'nun kalıntıları bugün Çin'in İç Moğolistan bölgesindedir ve 2012'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınmıştır. Şehrin planı, Moğol göçebe geleneği ile Çin şehir düzenini birleştirir.
- Toplumsal sıralama: Yuan döneminde nüfusun Moğollar, Orta Asya ve batıdan gelen "renkli gözlüler" (semu), Kuzey Çinliler ve Güney Çinliler olarak dört gruba ayrıldığı yaygın biçimde anlatılır; bu ayrımın ne kadar katı uygulandığı tarihçiler arasında tartışmalıdır.
- Yazı: 1269'da Phagpa alfabesi resmî yazı olarak ilan edildi; ancak Çince yazının yerini alamadı.
- Uzman göçü: Uygur kâtipler, İranlı gökbilimciler ve hekimler, farklı ülkelerden ustalar Yuan sarayında görev aldı.
Marco Polo'nun anlattığı Kubilay
Venedikli Marco Polo, yaklaşık 1275–1292 yılları arasında Kubilay'ın hizmetinde bulunduğunu ve imparatorluğun farklı bölgelerine görevle gönderildiğini anlatır. Eserinde kâğıt para, posta istasyonları ve başkentin büyüklüğü Avrupalı okurlar için şaşırtıcı ayrıntılar olarak yer alır.
Marco Polo'nun anlatısının bazı bölümleri abartılı bulunmuş, hatta Çin'e gerçekten gidip gitmediği bile tartışılmıştır. Ancak tarihçilerin çoğu, Yuan yönetimine dair verdiği pek çok ayrıntının başka kaynaklarla doğrulandığını belirtir. Bu yüzden eser, dikkatli okunması gereken ama değerli bir tanıklık olarak kabul edilir.
Kâğıt para, kanal ve takvim
Kubilay döneminin en kalıcı izleri savaş meydanlarında değil, yönetimin gündelik araçlarında görülür. Marco Polo'yu şaşırtan kâğıt para, bu araçların yalnızca biriydi.
- Kâğıt para: 1260'ta "Zhongtong" adlı kâğıt para çıkarıldı ve devletin başlıca ödeme aracı hâline getirildi. Sonraki yıllarda aşırı basım, değer kaybına yol açtı.
- Büyük Kanal: Güneyin pirincini yeni başkent Dadu'ya (bugünkü Pekin) taşımak için kanal ağı kuzeye uzatıldı. Mühendis Guo Shoujing'in yönettiği Tonghui Kanalı 1293'te tamamlandı.
- Takvim: Guo Shoujing ve arkadaşlarının hazırladığı Shoushi takvimi 1281'de yürürlüğe girdi. Bu takvimde yıl 365,2425 gün olarak hesaplanmıştı; bu, yüzyıllar sonra Avrupa'da kullanılacak Gregoryen takvimiyle aynı değerdir.
- Yazı: 1269'da Tibetli din adamı Phagspa'nın hazırladığı alfabe, imparatorluğun dillerini tek yazıyla yazmak amacıyla resmî yazı ilan edildi; ancak halk arasında yaygınlaşmadı.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Reşîdüddin Fazlullah, Câmiu’t-Tevârîh.
- Marco Polo, Dünyanın Tasviri (Il Milione).
- Encyclopaedia Britannica, “Kublai Khan” maddesi.
- Morris Rossabi – Khubilai Khan: His Life and Times (University of California Press, 1988)
- UNESCO Dünya Mirası – "Site of Xanadu" (2012)
- Morris Rossabi – Khubilai Khan: His Life and Times (University of California Press, 1988)
- The Cambridge History of China, Cilt 6: Alien Regimes and Border States, 907–1368 (Cambridge University Press, 1994)
Merak edilenler
Kubilay Han kimdir? Kubilay, Cengiz Han’ın torunudur ve 1260’ta büyük han oldu. 1271’de Çin’de Yuan Hanedanı’nı kurdu, 1279’da Güney Song’u yıkarak bütün Çin’i tek yönetim altında topladı.
Kubilay Han ne zaman ve nerede doğdu? Doğum: 1215.
Kubilay Han ne zaman hüküm sürdü? Hükümdarlık dönemi: 1260 – 1294.
Kubilay Han ne zaman öldü? Ölüm: Şubat 1294.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir