İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Klasik Müziğe Başlangıç: Tanımanız Gereken 5 Büyük Besteci

Bach'tan Chopin'e, klasik müziğe ilk adımı atmak isteyenler için beş besteci ve onlardan dinlenmesi önerilen eserler.

Klasik Müziğe Başlangıç: Tanımanız Gereken 5 Büyük Besteci

Klasik müzik ilk bakışta göz korkutucu görünebilir, ama doğru eserlerle başlamak bu dünyayı hızla sevdirir. İşte farklı dönemlerden beş besteci ve başlangıç için öneriler.

1. Antonio Vivaldi (1678–1741)

Barok dönemin İtalyan ustası. Dört Mevsim keman konçertoları, ilkbaharın kuş seslerinden kışın soğuğuna kadar doğayı müzikle anlatır. Başlamak için ideal.

2. Johann Sebastian Bach (1685–1750)

Barok müziğin zirvesi kabul edilir. Brandenburg Konçertoları ve viyolonsel için yazdığı süitler, matematiksel düzen ile duyguyu bir araya getirir.

3. Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791)

Klasik dönemin dâhisi; çocuk yaşta beste yapmaya başladı. Küçük Bir Gece Müziği (Eine kleine Nachtmusik) ve 40. Senfoni hemen tanıyacağınız ezgilerle doludur.

4. Ludwig van Beethoven (1770–1827)

Klasik dönemden romantik döneme köprü kuran besteci. İşitme yetisini büyük ölçüde kaybettikten sonra bile bestelemeye devam etti. 5. Senfoni'nin açılışı ve 9. Senfoni'deki Neşeye Övgü dünyanın en bilinen ezgileri arasındadır.

5. Frédéric Chopin (1810–1849)

Romantik dönemin "piyano şairi". Noktürnleri ve valsleri, yalnızca piyanoyla ne kadar derin duygular anlatılabileceğini gösterir.

Dinlemeye nasıl başlanır?

  • Kısa eserlerle ya da bir eserin tek bölümüyle başlayın.
  • Aynı eseri farklı yorumcularla dinleyip karşılaştırın.
  • Arka plan müziği olarak değil, birkaç dakika gerçekten dinlemeye ayırın.

Dönemleri tanımak: Barok, Klasik, Romantik ve sonrası

Klasik müziği dinlerken bestecinin hangi döneme ait olduğunu bilmek, eserde neyi duyacağınızı tahmin etmenizi kolaylaştırır. Barok dönem kabaca 1600 ile 1750 arasını kapsar; süslemeli ezgiler, birbirine dolanan çok sesli yapılar ve sürekli bas çizgisi bu dönemin özellikleridir. Vivaldi ve Bach bu dönemin büyük adlarıdır. Klasik dönem yaklaşık 1750 ile 1820 arasında yer alır; daha dengeli, açık ve simetrik yapılar öne çıkar, senfoni ve sonat biçimleri olgunlaşır. Haydn ve Mozart bu dönemi temsil eder. Romantik dönem 19. yüzyılın büyük bölümünü kapsar; duygular, kişisel ifade, ulusal ezgiler ve büyüyen orkestralar ön plandadır. Beethoven'ın geç eserleri bu döneme köprü kurar. 20. yüzyılda ise izlenimcilikten modernizme kadar çok farklı yollar açıldı. Bu sınırlar kesin değildir, ama dinlerken yön bulmanızı sağlar.

Orkestrayı tanıyın: dört çalgı ailesi

Bir senfoni orkestrası dört ana çalgı ailesinden oluşur. Yaylılar keman, viyola, viyolonsel ve kontrbastan oluşur ve orkestranın en kalabalık bölümüdür; ezgilerin büyük kısmını taşırlar. Tahta üflemeliler arasında flüt, obua, klarnet ve fagot bulunur; bu çalgılar renk ve karakter katar. Bakır üflemeliler korno, trompet, trombon ve tubadan oluşur ve güçlü, parlak anları üstlenir. Vurmalılar ise timpani, trampet, zil ve benzeri çalgılarla ritmi ve vurguları sağlar. Orkestrayı kulakla tanımak isteyenler için yazılmış eserler vardır. İngiliz besteci Benjamin Britten'ın 1946 tarihli Gençler İçin Orkestra Rehberi, her çalgı grubunu sırayla tanıtır. Sergey Prokofyev'in 1936'da yazdığı Petya ile Kurt ise her karakteri bir çalgıyla anlatarak çocuklara ve yetişkinlere orkestrayı sevdirir.

Senfoni, konçerto, sonat: temel biçimler

Konser programlarında sık karşılaşılan terimleri bilmek, ne dinleyeceğinizi anlamanıza yardımcı olur. Senfoni, tüm orkestra için yazılmış ve genellikle dört bölümden oluşan büyük bir eserdir; bölümler hız ve karakter bakımından birbiriyle karşıtlık kurar. Konçerto, bir solo çalgı ile orkestranın karşılıklı konuştuğu eserdir; piyano ve keman konçertoları en bilinenleridir ve çoğu üç bölümlüdür. Sonat, genellikle tek bir çalgı ya da bir çalgı ile piyano için yazılır. Oda müziği, yaylı dörtlü gibi küçük topluluklar için yazılan eserleri kapsar. Opera ise müzik, şarkı, sahne ve hikâyeyi birleştirir. Uvertür, bir operadan ya da başka bir eserden önce çalınan giriş müziğidir. Eserlerin adlarındaki Op. ya da Mozart için K. gibi numaralar, bestecinin eserlerini düzenleyen kataloglardaki sıra numaralarıdır.

Listeye eklenebilecek diğer besteciler

İlk beş besteciyi tanıdıktan sonra listeyi genişletmek isteyenler için birkaç öneri var. Joseph Haydn (1732–1809), yüzü aşkın senfonisi nedeniyle sık sık senfoninin babası olarak anılır; Sürpriz Senfonisi, adını sessiz bir bölümün ortasında aniden gelen güçlü bir akordan alır. Pyotr İlyiç Çaykovski (1840–1893), Kuğu Gölü ve Fındıkkıran balelerinin ezgileriyle dünyanın en tanıdık bestecilerinden biridir. Claude Debussy (1862–1918), Ay Işığı adlı piyano parçası ve izlenimci tınılarıyla müziğe yeni bir renk paleti getirdi. Antonín Dvořák'ın Yeni Dünya Senfonisi, Amerika'da geçirdiği yıllardan esinlenir. Bu bestecilerin kısa ve tanıdık eserleri, Barok ve Klasik dönemin ardından Romantik ve modern dünyaya geçişi kolaylaştırır. Her yeni besteciyi bir iki eserle tanımak, kalıcı bir dinleme alışkanlığı kurmanın iyi bir yoludur.

Türkiye'de klasik müzik ve Türk Beşleri

Türkiye'de Batı tarzı çok sesli müziğin köklü bir geçmişi vardır. Bugünkü Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası'nın kökeni, 1826'da Osmanlı sarayında kurulan Mızıka-yı Hümayun'a dayanır. Cumhuriyet döneminde ise Türk Beşleri olarak anılan besteciler, halk ezgilerini çok sesli müzikle buluşturan eserler yazdı: Ahmed Adnan Saygun, Ulvi Cemal Erkin, Cemal Reşit Rey, Hasan Ferit Alnar ve Necil Kâzım Akses. Saygun'un 1942'de tamamladığı Yunus Emre Oratoryosu, bu kuşağın en tanınan eserlerinden biridir. Erkin'in Köçekçe adlı orkestra eseri, geleneksel dans ezgilerini parlak bir orkestrasyonla sunar. Cemal Reşit Rey'in Lüküs Hayat opereti ise uzun yıllar sahnelerde kaldı. Bu eserleri dinlemek, klasik müziğin yalnızca Avrupa'ya ait olmadığını ve farklı müzik geleneklerinin birbirini nasıl zenginleştirebileceğini gösterir.

Konsere gitmek: küçük ipuçları

Klasik müziği canlı dinlemek, kayıttan dinlemekten çok farklı bir deneyimdir. Konserden önce programdaki eserleri bir kez dinlemek, salonda tanıdık bir ezgiyle karşılaşmanın keyfini artırır. Geleneksel olarak çok bölümlü eserlerde bölümler arasında alkışlanmaz; alkış, eserin tamamı bittiğinde ve şef kollarını indirdiğinde yapılır. Emin değilseniz salondaki diğer dinleyicileri izlemek iyi bir yoldur. Konser sırasında telefonun tamamen sessize alınması ve ekran ışığının kapatılması hem müzisyenlere hem de çevrenizdekilere saygıdır. Birçok orkestra genç dinleyiciler ve öğrenciler için indirimli bilet, açık prova ya da aile konserleri düzenler. Büyük orkestraların bir kısmı konserlerini çevrim içi olarak da yayınlar. Salona gitmeden önce bu kayıtlardan birini izlemek, orkestranın nasıl çalıştığını görmek için iyi bir başlangıçtır.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Encyclopaedia Britannica, "Baroque music", "Classicism" ve "Romanticism" (müzik) maddeleri
  2. Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası, kurum tarihçesi
Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir