İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Kartaca: Akdeniz’in Ticaret İmparatorluğu ve Roma ile Büyük Mücadelesi

Bugünkü Tunus’ta kurulan Kartaca, Fenikeli denizcilerin mirasını büyük bir ticaret gücüne dönüştürdü ve Roma ile yüz yılı aşan Pön Savaşları’na girdi. Hannibal’dan şehrin yıkılışına Kuzey Afrika’nın büyük şehri.

Kartaca: Akdeniz’in Ticaret İmparatorluğu ve Roma ile Büyük Mücadelesi

Kartaca, geleneğe göre MÖ 814 civarında, bugünkü Lübnan kıyısındaki Sur (Tyre) şehrinden gelen Fenikeli göçmenler tarafından, bugünkü Tunus’un yakınında kuruldu. Şehrin adı Fenike dilinde “yeni şehir” anlamına gelir. Zamanla ana vatanını geride bırakarak Batı Akdeniz’in en güçlü denizci ve ticaret devletine dönüştü.

Bir deniz ve ticaret gücü

Kartaca’nın zenginliği tarıma, madenlere ve özellikle deniz ticaretine dayanıyordu. Sicilya, Sardinya, İberya kıyıları ve Kuzey Afrika’da ticaret kolonileri kurdu. Şehrin ünlü dairesel askerî limanı (kothon), ortasında bir komuta adası bulunan ve çok sayıda savaş gemisini barındırabilen özel bir yapıydı. Kartacalı denizciler Cebelitarık Boğazı’nın ötesine, Atlas Okyanusu kıyılarına kadar keşif yolculukları yaptı.

Yönetim

Kartaca bir krallık değil, varlıklı ailelerin ağırlıkta olduğu bir cumhuriyetti. Her yıl seçilen iki üst yönetici (suffet), bir senato ve halk meclisi bulunuyordu. Antik yazar Aristoteles bile Kartaca anayasasını iyi işleyen yönetim örnekleri arasında saymıştır.

Pön Savaşları

  • Birinci Pön Savaşı (MÖ 264–241): Sicilya üzerindeki rekabetten doğdu. Roma bu savaşta güçlü bir donanma kurmayı öğrendi ve sonunda galip geldi.
  • İkinci Pön Savaşı (MÖ 218–201): Kartacalı komutan Hannibal, ordusu ve fillerle İspanya’dan yola çıkıp Alpleri aşarak İtalya’ya girdi. MÖ 216’daki Cannae Muharebesi, askerî tarihin en çok incelenen zaferlerinden biridir. Ancak Roma direndi ve savaş, Zama’da Scipio Africanus’un zaferiyle sona erdi.
  • Üçüncü Pön Savaşı (MÖ 149–146): Roma, Kartaca’yı kuşattı ve şehir MÖ 146’da yıkıldı.

Yıkımdan sonra

Kartaca’nın tamamen yok edildiği söylenir; ancak bölge kısa sürede yeniden yerleşime açıldı ve Roma döneminde Afrika eyaletinin önemli bir şehri olarak yeniden kuruldu. Bugün Tunus’un bir banliyösü olan bölgedeki arkeolojik alan, Pön ve Roma kalıntılarıyla UNESCO Dünya Mirası listesindedir.

Kartaca'nın kalıntıları bugün nerede?

MÖ 146'daki yıkımdan yaklaşık bir asır sonra Roma, aynı yerde yeni bir şehir kurdu. Jül Sezar'ın planladığı ve Augustus döneminde hayata geçen Roma Kartacası, kısa sürede Afrika eyaletinin başkenti ve Batı Akdeniz'in en büyük şehirlerinden biri oldu. Şehir 439'da Vandalların, 6. yüzyılda Bizans'ın eline geçti; 698'de Arap fetihleriyle önemini yitirdi ve yakınındaki Tunus öne çıktı.

Bugün Kartaca, Tunus'un bir banliyösüdür ve kalıntıları 1979'dan beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndedir. Ziyaretçiler Byrsa Tepesi'ni, Pön dönemine ait limanların izlerini, Antoninus Hamamları'nı ve Pön mezarlıklarını görebilir. Kalıntıların çoğu Roma dönemine aittir, çünkü Pön şehri büyük ölçüde yıkılmış ve üzerine yeniden inşa edilmiştir.

Kartaca'nın mirası

  • Tarım bilgisi: Kartacalı yazar Magon'un tarım üzerine kapsamlı eseri o kadar değerli bulundu ki Roma Senatosu, şehir yıkıldıktan sonra onu Latinceye çevirtti.
  • Fenike alfabesi: Kartaca'nın da kullandığı Fenike yazısı, Yunan ve dolayısıyla Latin alfabelerinin atasıdır.
  • Askerî tarih: Hannibal'ın seferleri ve Cannae'deki kuşatma taktiği, bugün hâlâ askerî akademilerde incelenir.

Kartaca hakkındaki bilgilerimizin büyük kısmı Romalı ve Yunan yazarlardan geldiği için tarihçiler, şehrin hikâyesinin çoğunlukla düşmanlarının gözünden anlatıldığını hatırlatır.

Örneğin Romalı yazarların sıkça vurguladığı çocuk kurban edilmesi iddiası, bugün de arkeologlar arasında tartışılır. Tophet adı verilen kutsal alanlarda bulunan çok sayıda küçük çocuk kalıntısı bazı araştırmacılarca kurban uygulamasının kanıtı sayılırken, başkaları bu alanların erken yaşta ölen çocukların gömüldüğü mezarlıklar olabileceğini savunur. Bu tartışma, antik bir toplumu yalnızca rakiplerinin metinlerinden tanımanın ne kadar zor olduğunu gösteren iyi bir örnektir.

Sık sorulan sorular

Romalıların Kartaca topraklarına tuz serptiği doğru mu?

Bu anlatı oldukça yaygındır, ancak antik kaynaklarda buna dair güvenilir bir kayıt yoktur. Tarihçilerin çoğu bunun çok daha sonraki dönemlerde ortaya çıkmış bir efsane olduğunu düşünür.

Kartacalılar hangi dili konuşuyordu?

Fenike dilinin batıdaki bir lehçesi olan Pön dilini konuşuyorlardı. Bu dil, Roma döneminde de yüzyıllar boyunca Kuzey Afrika’da konuşulmaya devam etti.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. UNESCO Dünya Mirası – Archaeological Site of Carthage
  2. Encyclopaedia Britannica – Carthage
  3. Miles, R. (2010), Carthage Must Be Destroyed, Allen Lane
Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir