Ο Ιμπρεσιονισμός είναι ένα καλλιτεχνικό κίνημα που γεννήθηκε στη Γαλλία κατά τις δεκαετίες του 1860 και 1870, με στόχο να αποτυπώσει τις φευγαλέες επιδράσεις του φωτός και του χρώματος στη ζωγραφική. Αυτά τα έργα, που σήμερα γεμίζουν τις πιο πολυσύχναστες αίθουσες των μουσείων, αντιμετωπίστηκαν με σκληρή κριτική όταν πρωτοπαρουσιάστηκαν.
Μια επανάσταση ενάντια στην Ακαδημία
Στη Γαλλία του 19ου αιώνα, ο κόσμος της τέχνης καθοδηγούνταν από την Ακαδημία Καλών Τεχνών και την επίσημη έκθεσή της, το «Σαλόνι» (Salon). Το Σαλόνι επιβράβευε τους λείους, προσεκτικά δουλεμένους πίνακες με ιστορικά, μυθολογικά και θρησκευτικά θέματα. Μια ομάδα νέων ζωγράφων, αντίθετα, ήθελε να ζωγραφίσει την καθημερινή ζωή, τα τοπία και την αστική ζωή όπως τα έβλεπαν, με γρήγορες πινελιές. Απορριπτόμενοι επανειλημμένα από το Σαλόνι, αυτοί οι καλλιτέχνες άνοιξαν τη δική τους ανεξάρτητη έκθεση το 1874.
Η ιστορία πίσω από το όνομα
Το κίνημα πήρε το όνομά του από τον πίνακα του Κλοντ Μονέ «Εντύπωση, ανατολή ηλίου» (Impression, Sunrise), που παρουσιάστηκε σε εκείνη την έκθεση και απεικονίζει μια ομιχλώδη ανατολή πάνω από το λιμάνι της Χάβρης. Ένας κριτικός αποκάλεσε ειρωνικά την ομάδα «Ιμπρεσιονιστές», παρομοιάζοντας τα έργα τους με ημιτελή σκίτσα. Οι καλλιτέχνες υιοθέτησαν το όνομα.
Τεχνικές
- Ζωγραφική σε εξωτερικούς χώρους: Η διάδοση του χρώματος σε σωληνάρια διευκόλυνε τους ζωγράφους να εγκαταλείψουν το ατελιέ και να εργαστούν έξω.
- Κοντές, ορατές πινελιές: Τα χρώματα τοποθετούνται το ένα δίπλα στο άλλο και αναμειγνύονται στον καμβά αντί για την παλέτα, δημιουργώντας μια ζωντανή λάμψη όταν τα βλέπει κανείς από απόσταση.
- Φως και χρόνος: Μελετάται η μεταβαλλόμενη εμφάνιση του ίδιου θέματος σε διαφορετικές ώρες της ημέρας και σε διαφορετικές εποχές. Οι σειρές του Μονέ με τις θημωνιές και τον Καθεδρικό Ναό της Ρουέν είναι διάσημα παραδείγματα.
- Έγχρωμες σκιές: Οι σκιές ζωγραφίζονται με μπλε και μωβ χρώματα αντί για μαύρο.
- Καθημερινά θέματα: Καφέ, κήποι, όχθες ποταμών, σιδηροδρομικοί σταθμοί και αίθουσες χορού.
Πρωτοπόροι
- Κλοντ Μονέ: Η εμβληματική μορφή του κινήματος, γνωστός για τη σειρά με τα νούφαρα που ζωγράφισε στον κήπο του στο Ζιβερνί.
- Πιερ-Ογκίστ Ρενουάρ: Ζωγράφισε χαρούμενα πλήθη και ανθρώπινες φιγούρες με θερμά χρώματα.
- Εντγκάρ Ντεγκά: Γνωστός για τις μπαλαρίνες και τις σκηνές στα παρασκήνια· αποτύπωσε την κίνηση από ασυνήθιστες γωνίες.
- Καμίλ Πισαρό: Ο μόνος καλλιτέχνης που συμμετείχε και στις οκτώ ανεξάρτητες εκθέσεις της ομάδας.
- Μπερτ Μοριζό και Μαίρη Κάσατ: Σημαντικές γυναίκες ζωγράφοι που απεικόνισαν την καθημερινή ζωή των γυναικών με μια διεισδυτική ματιά.
Επιρροή
Ο Ιμπρεσιονισμός άνοιξε τον δρόμο για τους «Μετα-Ιμπρεσιονιστές» ζωγράφους όπως ο Βαν Γκογκ, ο Σεζάν και ο Γκογκέν και επηρέασε πολλά κινήματα της μοντέρνας τέχνης του 20ού αιώνα. Το Μουσείο Ορσέ στο Παρίσι διαθέτει μία από τις πλουσιότερες συλλογές του κινήματος.
Τι ήρθε μετά τον Ιμπρεσιονισμό;
Οι Ιμπρεσιονιστές πραγματοποίησαν οκτώ ομαδικές εκθέσεις μεταξύ 1874 και 1886. Καθώς πλησίαζε η τελευταία έκθεση, ορισμένοι νεότεροι ζωγράφοι είχαν αρχίσει να αναζητούν πιο συστηματικά ή πιο προσωπικά μονοπάτια, διατηρώντας παράλληλα την ιδέα της αποτύπωσης του φωτός. Αυτή η αναζήτηση αναπτύχθηκε προς δύο σημαντικές κατευθύνσεις:
- Νεο-Ιμπρεσιονισμός: Ο Ζορζ Σερά ανέπτυξε τον «πουαντιγισμό» (στιγματισμό), χτίζοντας χρώματα από μικρές κουκκίδες τοποθετημένες η μία δίπλα στην άλλη αντί για ανάμειξη στην παλέτα. Το πιο διάσημο παράδειγμά του είναι το «Ένα κυριακάτικο απόγευμα στο νησί της Γκραντ Ζατ» στο Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγο.
- Μετα-Ιμπρεσιονισμός: Ζωγράφοι όπως ο Σεζάν, ο Γκογκέν και ο Βαν Γκογκ έδωσαν έμφαση στη μορφή, τη δομή και το συναίσθημα αντί για την παροδική εντύπωση που βασίζεται στην παρατήρηση.
- Προέλευση του ονόματος: Ο όρος «Μετα-Ιμπρεσιονισμός» χρησιμοποιήθηκε από τον Άγγλο κριτικό Ρότζερ Φράι για μια έκθεση που οργάνωσε στο Λονδίνο το 1910.
Αυτά τα μονοπάτια έθεσαν τα άμεσα θεμέλια για κινήματα του 20ού αιώνα όπως ο Φωβισμός, ο Κυβισμός και ο Εξπρεσιονισμός.
Πώς πρέπει να κοιτάτε τους ιμπρεσιονιστικούς πίνακες σε ένα μουσείο;
Η πλουσιότερη ιμπρεσιονιστική συλλογή στον κόσμο βρίσκεται στο Μουσείο Ορσέ στο Παρίσι. Ο πίνακας του Μονέ που έδωσε το όνομά του στο κίνημα, «Εντύπωση, ανατολή ηλίου», εκτίθεται στο Μουσείο Μαρμοτάν-Μονέ στο Παρίσι. Τα τεράστια πάνελ με τα «Νούφαρα» του Μονέ μπορούν επίσης να ειδωθούν στο Μουσείο της Ορανζερί, στις οβάλ αίθουσες που επιθυμούσε ο καλλιτέχνης.
Όταν κοιτάτε αυτούς τους πίνακες, μια καλή μέθοδος είναι να σταθείτε πρώτα μερικά βήματα πιο πίσω: από απόσταση οι πινελιές συγχωνεύονται και το αποτέλεσμα του φωτός γίνεται σαφές. Στη συνέχεια, πλησιάζοντας για να δείτε τις μεμονωμένες πινελιές, φαίνεται πώς ο ζωγράφος τοποθέτησε τα χρώματα το ένα δίπλα στο άλλο. Η σύγκριση σειρών του ίδιου θέματος ζωγραφισμένων σε διαφορετικές ώρες της ημέρας, όπως οι θημωνιές του Μονέ ή ο Καθεδρικός Ναός της Ρουέν, είναι μια από τις εμπειρίες που μεταδίδει καλύτερα τη σημασία που έδινε το κίνημα στο φως.
Συχνές ερωτήσεις
Ήταν ο Βαν Γκογκ Ιμπρεσιονιστής;
Αν και ο Βαν Γκογκ επηρεάστηκε από τους Ιμπρεσιονιστές, συνήθως κατατάσσεται στους Μετα-Ιμπρεσιονιστές· χρησιμοποίησε το χρώμα και την πινελιά πιο τολμηρά για να εκφράσει το συναίσθημα.
Υπάρχει Ιμπρεσιονισμός και στη μουσική;
Ναι. Έργα των Κλοντ Ντεμπισί και Μορίς Ραβέλ που δίνουν έμφαση στην ατμόσφαιρα και την αίσθηση του χρώματος είναι γνωστά ως ιμπρεσιονιστική μουσική λόγω των ομοιοτήτων τους με το κίνημα στη ζωγραφική.
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
- The Metropolitan Museum of Art – Heilbrunn Timeline of Art History: Impressionism: Art and Modernity
- Musée d'Orsay – Collections: Impressionism
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *