Empresyonizm (izlenimcilik), 1860'lı ve 1870'li yıllarda Fransa'da doğan, resim sanatında ışığın ve rengin anlık etkisini yakalamayı amaçlayan bir akımdır. Bugün müzelerin en kalabalık salonlarını dolduran bu eserler, ilk sergilendiklerinde sert eleştirilerle karşılanmıştı.
Akademiye karşı bir başkaldırı
19. yüzyıl Fransa'sında sanat dünyası, Güzel Sanatlar Akademisi ve onun düzenlediği resmî sergi "Salon" tarafından yönlendiriliyordu. Salon; tarih, mitoloji ve din konulu, pürüzsüz ve titizlikle bitirilmiş resimleri ödüllendiriyordu. Bir grup genç ressam ise gündelik hayatı, manzaraları ve şehir yaşamını, gördükleri gibi ve hızlı fırça darbeleriyle resmetmek istiyordu. Salon'dan defalarca reddedilen bu sanatçılar, 1874'te kendi bağımsız sergilerini açtılar.
Adın hikâyesi
Akım adını, Claude Monet'nin bu sergide yer alan ve Le Havre limanında sisli bir gün doğumunu gösteren "İzlenim, Gün Doğumu" adlı tablosundan aldı. Bir eleştirmen, eserleri bitmemiş eskizlere benzeterek grubu alaycı biçimde "izlenimciler" diye nitelendirdi. Sanatçılar bu adı sahiplendi.
Teknik özellikler
- Açık havada resim: Tüp boyanın yaygınlaşması, ressamların atölyeden çıkıp doğada çalışmasını kolaylaştırdı.
- Kısa, görünür fırça darbeleri: Renkler paletten çok tuvalde, yan yana konarak karışır; uzaktan bakıldığında canlı bir titreşim oluşur.
- Işık ve zaman: Aynı konunun günün farklı saatlerinde ve mevsimlerde değişen görünümü incelenir. Monet'nin saman yığınları ve Rouen Katedrali serileri bunun ünlü örnekleridir.
- Renkli gölgeler: Gölgeler siyah yerine mavi ve mor tonlarla verilir.
- Gündelik konular: Kafeler, bahçeler, nehir kıyıları, tren istasyonları ve dans salonları.
Öncü isimler
- Claude Monet: Akımın simge ismi; Giverny'deki bahçesinde yaptığı nilüferler serisiyle tanınır.
- Pierre-Auguste Renoir: Neşeli kalabalıkları ve insan figürlerini sıcak renklerle resmetti.
- Edgar Degas: Balerinler ve sahne arkası sahneleriyle bilinir; hareketi sıra dışı açılarla yakaladı.
- Camille Pissarro: Grubun sekiz bağımsız sergisinin hepsine katılan tek sanatçıydı.
- Berthe Morisot ve Mary Cassatt: Kadınların gündelik hayatını içten bir bakışla resmeden önemli kadın ressamlardı.
Etkisi
Empresyonizm, Van Gogh, Cézanne ve Gauguin gibi "post-empresyonist" ressamların yolunu açtı ve 20. yüzyıl modern sanatının birçok akımını etkiledi. Paris'teki Orsay Müzesi, akımın en zengin koleksiyonlarından birine ev sahipliği yapar.
Empresyonizmden sonra ne geldi?
Empresyonistler 1874–1886 arasında sekiz ortak sergi açtı. Son sergi yaklaşırken bazı genç ressamlar, ışığı yakalama fikrini korurken daha sistemli ya da daha kişisel yollar aramaya başlamıştı. Bu arayış iki önemli yönde gelişti:
- Neo-empresyonizm: Georges Seurat, renkleri paletteki karışım yerine yan yana konmuş küçük noktalarla oluşturan “noktacılık” tekniğini geliştirdi. En ünlü örneği, Chicago Sanat Enstitüsü'ndeki “La Grande Jatte Adasında Bir Pazar Öğleden Sonrası”dır.
- Post-empresyonizm: Cézanne, Gauguin ve Van Gogh gibi ressamlar, gözleme dayalı anlık izlenim yerine biçime, yapıya ve duyguya ağırlık verdi.
- Adın kaynağı: “Post-empresyonizm” terimini, İngiliz eleştirmen Roger Fry 1910'da Londra'da düzenlediği bir sergi için kullandı.
Bu yollar, 20. yüzyılın fovizm, kübizm ve dışavurumculuk gibi akımlarına doğrudan zemin hazırladı.
Empresyonist tabloları müzede nasıl izlemeli?
Dünyanın en zengin empresyonist koleksiyonu Paris'teki Musée d'Orsay'dadır. Akıma adını veren Monet tablosu “İzlenim, Gün Doğumu” ise Paris'teki Musée Marmottan Monet'de sergilenir. Monet'nin dev “Nilüferler” panoları da Orangerie Müzesi'nde, sanatçının istediği oval salonlarda görülebilir.
Bu tabloları izlerken önce birkaç adım geride durmak iyi bir yöntemdir: Uzaktan bakıldığında fırça darbeleri birleşir ve ışık etkisi belirginleşir. Sonra yaklaşıp tek tek fırça izlerine bakmak, ressamın rengi nasıl yan yana koyduğunu gösterir. Aynı konunun farklı saatlerde yapılmış seri tablolarını, örneğin Monet'nin saman yığınlarını ya da Rouen Katedrali'ni karşılaştırmak, akımın ışığa verdiği önemi en iyi anlatan deneyimlerden biridir.
Sık sorulan sorular
Van Gogh bir empresyonist miydi?
Van Gogh empresyonistlerden etkilenmiş olsa da genellikle post-empresyonist olarak sınıflandırılır; renkleri ve fırça darbelerini duyguyu ifade etmek için daha cesur biçimde kullanmıştır.
Müzikte de empresyonizm var mı?
Evet. Claude Debussy ve Maurice Ravel'in atmosfer ve renk duygusunu öne çıkaran eserleri, resimdeki akımla benzerlikleri nedeniyle empresyonist müzik olarak anılır.
Kaynaklar ve ileri okuma
- The Metropolitan Museum of Art – Heilbrunn Timeline of Art History: Impressionism: Art and Modernity
- Musée d'Orsay – Koleksiyonlar: Empresyonizm
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir