Η Αχαιμενιδική Αυτοκρατορία πήρε το όνομά της από τον λεγendakώδη πρόγονο της δυναστείας, τον Αχαιμένεα. Περίπου το 550 π.Χ. ο Κύρος ο Μέγας κατέκτησε τους Μήδους, στη συνέχεια τη Λυδία, και το 539 π.Χ. τη Βαβυλωνία. Ο γιός του Καμβύσης Β' κατέκτησε την Αίγυπτο το 525 π.Χ.
Δαρείας Α' και η τάξη του κράτους
Ο Δαρείας Α' (522–486 π.Χ.) διαιρέθηκε την αυτοκρατορία σε επαρχίες που διευθύνονταν από κυβερνήτες, τις σατραπείες. Χάρη στα σταθμοί κατά μήκος του Βασιλικού Δρόμου από τις Σάρδεις στη δυτική Μικρά Ασία ως τη Σούσα, τα νέα ταξίδευαν γρήγορα. Ένα τυπικό χρυσό νόμισμα (το δαρεικό) χτυπήθηκε και άρχισαν οι εργασίες για τη νέα πρωτεύουσα, την Περσέπολη.
Πόλεμοι με τους Έλληνες
Η επανάσταση των Ιωνικών πόλεων της Μικράς Ασίας το 499 π.Χ. άρχισε μακρούς πολέμους με τους Έλληνες. Το περσικό στρατό πέρασε ηττημένο από τους Αθηναίους στον Μαραθώνα το 490 π.Χ. Το 480 π.Χ. ο βασιλιάς Ξέρξης Α' εισέβαλε στην Ελλάδα με τεράστιο στρατό; διέβη τις Θερμοπύλες και έκαιψε την Αθήνα, αλλά ηττήθηκε στη ναυμαχία της Σαλαμίνας και το επόμενο χρόνο στις Πλαταιές.
Τέλος
Από το 334 π.Χ. ο Αλέξανδρος ο Μέγας της Μακεδονίας νίκησε τα περσικά στρατεύματα στον Γρανικό, στην Ίσσο και, το 331 π.Χ., στην Γαυγάμηλα. Ο τελευταίος βασιλιάς, Δαρείας Γ', σκοτώθηκε από τους δικούς του ηγεμόνες το 330 π.Χ. και η αυτοκρατορία ήρθε στο τέλος της.
Κληρονομιά
Οι Αχαιμενίδες θεωρούνται μια από τις πρώτες μεγάλες αυτοκρατορίες που άρχισαν λαούς διαφορετικών γλωσσών και θρησκειών με ευρεία αυτονομία. Τα ερείπια της Περσέπολης βρίσκονται σήμερα στη Λίστα Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Αραμαϊκή: η κοινή γλώσσα της αυτοκρατορίας για την αλληλογραφία
Οι μνημιαίες επιγραφές των Αχαιμενιδών βασιλέων γράφονταν συνήθως σε τρεις γλώσσες: Αρχαία Περσική, Ελαμίτικη και Βαβυλωνιακή. Πιστεύεται ότι η αρχαία περσική κουνειφόρμη αναπτύχθηκε για τις βασιλικές επιγραφές στην εποχή του Δαρείου. Στην καθημερινή διοίκηση, ωστόσο, η Αραμαϊκή προέκυψε: από την Αίγυπτο ως τη Βακτριανή οι σατράπες και οι χρέοντες αλληλογραφοῦσαν μεταξύ τους στα Αραμαϊκά. Παπύροι του 5ου αιώνα π.Χ. που ανήκαν σε μια Ιουδαϊκή φρουρά που βρισκόταν στο νησί της Ελεφαντίνης στην Αίγυπτο και δερμάτινα έγγραφα που βρέθηκαν στη Βακτριανή δείχνουν ότι αυτή η κοινή γραπτή γλώσσα χρησιμοποιούνταν και στα δύο άκρα της αυτοκρατορίας. Η διάδοση της Αραμαϊκής συνέχισε στη Μέση Ανατολή για αιώνες μετά την περσική περίοδο.
Κανάτες και κήποι «παράδεισος»
Για να υποστηρίξουν τη γεωργία σε ξηρά εδάφη, οι Αχαιμενίδες χρησιμοποίησαν υπόγεια υδροαγωγοί κανάλια, ή κανάτες (καρίζ), και ενθάρρυναν τη διάδοση αυτής της τεχνικής. Οι κανάτες του Ιράν εγγραφούν στη Λίστα Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το 2016 ως «Οι Περσικές Κανάτες». Βασιλιάδες και σατράπες διακόσμισαν κήπους με γεωμετρικά σχέδια χωρισμένους από υδροαγωγοί κανάλια. Η αρχαία περσική λέξη που περιέγραφε αυτούς τους φραγμένους κήπους πέρασε μέσω των Ελληνικών «παράδεισος» σε πολλές γλώσσες με τη σημασία «παράδεισος». Ο βασιλικός κήπος στα Πασαργάδες θεωρείται ο παλαιότερος από τους κήπους που εγγραφούν στη λίστα το 2011 ως «Οι Περσικοί Κήποι».
Ένα πολυπολιτισμικό καλλιτεχνικό ύφος
Η Αχαιμενιδική τέχνη συνδύασε παραδόσεις από διαφορετικές περιοχές της αυτοκρατορίας. Τα αγάλματα πτερωτών ταύρων στη Περσέπολη θυμίζουν ασσυριακά ανάκτορα, οι κοιλωματικές κορωνίδες πάνω από τις θύρες θυμίζουν αιγυπτιακή αρχιτεκτονική και η λεπτή λιθοτεχνία θυμίζει ιωνικούς λιθολάτες· ωστόσο, μαζί παράγουν ένα χαρακτηριστικό βασιλικό ύφος. Ο «Θησαυρός του Όξου», που βρέθηκε μεταξύ 1877 και 1880 στα όχθη του Αμού Ντάριας στην περιοχή που είναι σήμερα το Τατζικιστάν και διατηρείται στο Βρετανικό Μουσείο, είναι η πλουσιότερη συλλογή Αχαιμενιδικής χαλκοτεχνίας, με περίπου 180 αντικείμενα από χρυσό και ασήμι· το χρυσό μοντέλο άρματος είναι το πιο γνωστό από αυτά.
Ο στρατός και οι «Αθάνατοι»
Ο περσικός στρατός αποτελούνταν από τάγματα που εξεγείρονταν από τους λαούς που υποταγμένοι στην αυτοκρατορία. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι κατά την εκστρατεία του Ξέρξη εναντίον της Ελλάδας το 480 π.Χ., σε μια παράταξη του στρατού στο Δορίσκο στη Θράκη, δέκαδες λαοί παρετάχθηκαν με τα δικά τους όπλα και στολή· οι αριθμοί που δίνει θεωρούνται σήμερα υπερβολικοί. Ο πυρήνας του στρατού ήταν η κορυφαία περσική πεζομαχία, που ονομάζονταν «Αθάνατοι» από τους Έλληνες γιατί ο αριθμός τους διατηρούταν πάντα στα δέκα χιλιάδες. Οι δορυφόροι φρουροί που φαίνονται στους γλαζουρισμένους πλινθοαραιώματα αναγλύφων στη Σούσα δίνουν μια ιδέα για την εμφάνιση αυτών των κορυφαίων μονάδων.
Πηγές και επιπλέον ανάγνωση
- Ηρόδοτος, Ιστορίες.
- Encyclopaedia Britannica, “Achaemenian dynasty”.
- UNESCO World Heritage, “Persepolis”.
- UNESCO World Heritage – “The Persian Garden” (2011) and “The Persian Qanat” (2016)
- British Museum – Oxus Treasure collection record
- Herodotus, Histories, Book VII
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *