Yapılacaklar listesi uzadıkça zihnin de yorulduğunu çoğumuz deneyimlemişizdir: Bir yandan işteki projeler, bir yandan faturalar, aranacak kişiler ve yarım kalmış fikirler sürekli aklımızın bir köşesinde döner. Verimlilik danışmanı David Allen’ın 2001’de yayımlanan “Getting Things Done” kitabıyla tanıttığı ve kısaca GTD olarak bilinen yöntem, bu soruna basit ama güçlü bir cevap verir: Yapılacak işleri aklınızda tutmayın, güvendiğiniz bir sisteme aktarın. Bu yazıda GTD’nin nasıl çalıştığını ve günlük hayata nasıl uyarlanabileceğini anlatıyoruz.
GTD’nin temel fikri nedir?
Allen’ın yönteminin çıkış noktası şudur: Zihin fikir üretmek için harikadır, ama fikirleri saklamak için kötü bir araçtır. Aklımızda tuttuğumuz her tamamlanmamış iş, dikkatimizin bir kısmını sürekli meşgul eder ve odaklanmamızı zorlaştırır. GTD, bu “açık döngüleri” zihnin dışına, güvenilir bir sisteme taşıyarak zihni o anki işe odaklanmak için serbest bırakmayı amaçlar. Allen bu durumu, zihnin “su gibi” sakin olması benzetmesiyle anlatır.
GTD’nin beş adımı
Yöntem, birbirini izleyen beş adımdan oluşur:
- Yakala: Aklınızı meşgul eden her şeyi, büyük ya da küçük, tek bir “gelen kutusuna” yazın. Bu bir defter, bir uygulama ya da masanızdaki bir kutu olabilir. Amaç, hiçbir şeyin aklınızda kalmamasıdır.
- Netleştir: Gelen kutusundaki her öğe için sorun: Bu bir eylem gerektiriyor mu? Gerektirmiyorsa çöpe atın, arşivleyin ya da “bir gün belki” listesine ekleyin. Gerektiriyorsa bir sonraki somut adım nedir?
- Düzenle: Eylemleri uygun listelere yerleştirin: sonraki eylemler, projeler, beklenenler (başkasından beklediğiniz işler), takvim ve “bir gün belki”.
- Gözden geçir: Listelerinizi düzenli olarak, özellikle haftada bir, gözden geçirin ve güncelleyin.
- Uygula: Bağlama, zamana, enerjinize ve önceliklere göre o anda yapılacak en doğru işi seçin ve yapın.
İki dakika kuralı
GTD’nin en çok bilinen ve en kolay uygulanabilen parçası iki dakika kuralıdır: Netleştirme aşamasında bir işin iki dakikadan kısa süreceğini düşünüyorsanız, onu listeye yazmak yerine hemen yapın. Kısa bir e-postayı yanıtlamak, bir belgeyi doğru klasöre koymak ya da bir randevuyu takvime eklemek bu tür işlere örnektir. Bu kural, küçük işlerin birikerek listeyi şişirmesini ve zihinsel yük oluşturmasını önler.
“Sonraki eylem” ve “proje” ayrımı
GTD’nin önemli katkılarından biri, belirsiz görevleri somut adımlara dönüştürmesidir. “Tatil planla” bir görev değil, birden fazla adım gerektiren bir projedir. Bu projenin sonraki eylemi “Takvime bakıp uygun tarihleri belirle” ya da “Eşimle bütçeyi konuş” gibi hemen yapılabilecek, fiziksel ve net bir adım olmalıdır. Allen’a göre bir işi ertelememizin önemli nedenlerinden biri, bir sonraki adımın belirsiz olmasıdır.
GTD’de iki adımdan fazlasını gerektiren her sonuç bir proje sayılır. Projeler ayrı bir listede tutulur ve her projenin en az bir sonraki eylemi olması gerekir. Böylece hiçbir proje unutulmaz ya da sessizce durmaz.
Haftalık gözden geçirme neden bu kadar önemli?
Pek çok kişi GTD’yi heyecanla başlatır ama birkaç hafta sonra sistem dağılır. Allen’a göre bunun en sık nedeni haftalık gözden geçirmenin atlanmasıdır. Haftada bir, örneğin cuma öğleden sonra, gelen kutusunu sıfırlamak, proje ve eylem listelerini güncellemek, takvime bakmak ve “bir gün belki” listesini gözden geçirmek, sisteme güveni korur. Sisteme güvenmediğinizde zihin yeniden her şeyi aklında tutmaya başlar ve yöntemin faydası kaybolur.
GTD’yi günlük hayata uyarlamak
GTD’nin güçlü yanı araçtan bağımsız olmasıdır. Kâğıt bir defter, basit bir not uygulaması ya da gelişmiş bir görev yönetimi programıyla uygulanabilir. Önemli olan aracın kendisi değil, yakalama ve gözden geçirme alışkanlığıdır. Başlangıç için tüm sistemi bir anda kurmak yerine önce yakalama alışkanlığıyla başlamak, ardından iki dakika kuralını ve haftalık gözden geçirmeyi eklemek daha sürdürülebilirdir.
GTD, diğer verimlilik teknikleriyle de birlikte kullanılabilir. Önceliklendirme için Eisenhower Matrisi, odaklanma için Pomodoro Tekniği ve bilgi biriktirmek için “ikinci beyin” yaklaşımı, GTD’nin beş adımlı yapısını tamamlayabilir. Sitemizde bu yöntemleri ayrı yazılarda ele aldık.
Eleştiriler ve sınırlar
GTD’ye yöneltilen başlıca eleştiri, sistemin kurulumunun ve bakımının zaman alması ve bazı kullanıcılar için fazla karmaşık hâle gelebilmesidir. Ayrıca yöntem, uzun vadeli hedefler ve büyük resim yerine günlük eylemlere odaklandığı için bazıları tarafından eksik bulunur; Allen da bu nedenle sorumluluk alanları ve hedefler gibi daha üst düzey bakış açılarını yöntemin bir parçası olarak önerir. Her verimlilik sisteminde olduğu gibi, GTD de katı kurallar bütünü değil, kişinin kendi ihtiyaçlarına göre uyarlayabileceği bir çerçeve olarak görülmelidir.
Sık sorulan sorular
GTD yöntemini kim geliştirdi?
GTD, verimlilik danışmanı David Allen’ın 2001’de yayımlanan “Getting Things Done” kitabıyla tanıttığı bir yöntemdir.
İki dakika kuralı nedir?
Bir iş iki dakikadan kısa sürecekse, onu listeye yazmak yerine hemen yapmayı öneren kuraldır.
GTD için özel bir uygulama gerekir mi?
Hayır. GTD araçtan bağımsızdır; kâğıt defterle de dijital uygulamalarla da uygulanabilir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Allen, D., “Getting Things Done: The Art of Stress-Free Productivity”, Viking, 2001 (gözden geçirilmiş baskı 2015).
- David Allen Company, “What is GTD?” (gettingthingsdone.com).
- Masicampo, E. J. ve Baumeister, R. F., “Consider it done! Plan making can eliminate the cognitive effects of unfulfilled goals”, Journal of Personality and Social Psychology, 2011.
- Heylighen, F. ve Vidal, C., “Getting Things Done: The Science behind Stress-Free Productivity”, Long Range Planning, 2008.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir