İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

UAD: Myanmar Rohingyalara Karşı Soykırım Yaptı, Bir Devlet İlk Kez Sorumlu Bulundu

Uluslararası Adalet Divanı, Gambiya’nın açtığı davada Myanmar’ın Rakhine eyaletinde Rohingyalara karşı soykırım yaptığına hükmetti. Bir devlet Divan’da ilk kez soykırımdan doğrudan sorumlu bulundu.

UAD: Myanmar Rohingyalara Karşı Soykırım Yaptı, Bir Devlet İlk Kez Sorumlu Bulundu

Birleşmiş Milletler’in en yüksek yargı organı olan Uluslararası Adalet Divanı (UAD), 19 Kasım 2026 Perşembe günü Lahey’de açıkladığı kararda Myanmar’ın Rakhine eyaletinin kuzeyinde Rohingya topluluğuna karşı soykırım yaptığına hükmetti. Divan Başkanı Yuji Iwasawa, yaklaşık üç saat süren karar okumasında Myanmar’ın “kuzey Rakhine eyaletinde Rohingya grubuna karşı soykırım işlediğini” açıkladı. Al Jazeera’nın aktardığına göre karar 15 yargıçlı heyette 9’a karşı 6 oyla alındı. Bu, bir devletin UAD’de soykırımdan doğrudan sorumlu tutulduğu ilk karar.

Divan, delillerin bir bütün olarak değerlendirilmesinden çıkarılabilecek “tek makul sonucun”, Myanmar güvenlik güçlerinin Rohingya azınlığının “önemli bir bölümünü” yok etme kastıyla hareket ettiği olduğunu belirtti. Iwasawa’nın açıklamasına göre deliller, Myanmar güçlerinin yaklaşık 10 bin Rohingyayı öldürdüğünü gösteriyor. Jerusalem Post’un haberine göre Divan ayrıca güvenlik güçlerinin binlerce sivili öldürdüğünü, yaygın cinsel şiddet uyguladığını, çocuklara karşı aşırı şiddete başvurduğunu ve Bangladeş’e kaçan Rohingyalara saldırdığını tespit etti.

Dava nasıl başladı?

Batı Afrika ülkesi Gambiya, davayı 11 Kasım 2019’da İslam İşbirliği Teşkilatı’nın (İİT) desteğiyle açtı. Gambiya, Myanmar’ın 1948 tarihli Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi’ni ihlal ettiğini ileri sürdü. Sözleşmenin 9. maddesi, taraf devletler arasındaki uyuşmazlıkların UAD’ye götürülmesine imkân tanıyor; bu nedenle doğrudan zarar görmeyen bir ülke de dava açabildi. Gambiya, Divan’dan Myanmar’ın sözleşmeyi ihlal ettiğinin tespit edilmesini, Rohingyalara yönelik hukuka aykırı eylemlerin durdurulmasını ve sorumluların cezalandırılmasının sağlanmasını istedi.

Divan, Ocak 2020’de Myanmar’a Rohingyaları korumak için geçici tedbirler uygulaması emrini vermişti. Myanmar’ın yetkiye yönelik itirazları ise Temmuz 2022’de tamamen reddedildi. Esasa ilişkin duruşmalar 12–29 Ocak 2026 tarihleri arasında yapıldı. Myanmar, davanın başından beri soykırım suçlamalarını reddediyor ve 2017’deki askerî operasyonların, Arakan Rohingya Kurtuluş Ordusu (ARSA) militanlarının polis karakollarına düzenlediği saldırılara karşılık olduğunu savunuyor.

2017’de ne yaşanmıştı?

Ağustos 2017’de Myanmar ordusunun Rakhine eyaletinde başlattığı ve “temizlik operasyonları” olarak adlandırılan kampanya, ağırlıklı olarak Müslüman olan 730 binden fazla Rohingyanın komşu Bangladeş’e kaçmasına yol açtı. BM verilerine göre bugün Güney ve Güneydoğu Asya’da 1,3 milyondan fazla Rohingya yerinden edilmiş durumda; bunların yaklaşık 1,2 milyonu Bangladeş’in Cox’s Bazar bölgesindeki kamplarda yaşıyor. Azalan insani yardım, çatışmalar ve tehlikeli deniz yolculukları, kamplardaki insanların durumunu daha da zorlaştırıyor.

Rohingyalar, Myanmar’da onlarca yıldır vatandaşlık başta olmak üzere temel haklardan mahrum bırakılan bir azınlık olarak tanınıyor. 1982 tarihli vatandaşlık yasası, topluluğun büyük bölümünü fiilen vatansız bıraktı. Bu arka plan, Divan’ın “kast” değerlendirmesinde de önemli bir bağlam olarak ele alındı: Jerusalem Post’a göre Divan, 2017 operasyonlarının bağlamının şiddete elverişli bir ortam yarattığını ve grubu kısmen yok etme kastının temelini oluşturduğunu belirtti.

Karar neden tarihî sayılıyor?

Soykırım davalarında en zor kanıtlanan unsur, bir grubu “tamamen ya da kısmen yok etme” yönündeki özel kasttır. Uluslararası insan hakları avukatı Toby Cadman, Al Jazeera’ya yaptığı değerlendirmede UAD’nin daha önce hiçbir devletin soykırım için özel kast taşıdığına hükmetmediğini hatırlattı. Nitekim Divan, 2007’de Bosna-Hersek–Sırbistan davasında Srebrenitsa katliamını soykırım olarak nitelendirmiş, ancak Sırbistan’ın soykırımı bizzat işlediğine dair yeterli delil bulmamış, yalnızca soykırımı önleme yükümlülüğünü ihlal ettiğine karar vermişti.

Al Jazeera’nın Lahey muhabirine göre bu davada en az dört soykırım eylemi kanıtlandı: sivillerin toplu olarak öldürülmesi, yüz binlerce kişinin zorla yerinden edilmesi, gruba ciddi bedensel ve zihinsel zarar verilmesi ve doğumların engellenmesi. Divan ayrıca silahlı sivillerin askerî kampanyaya katılmasıyla birlikte Myanmar’ın soykırım riskini bilmesi gerektiğini, bu nedenle soykırımı önleme yükümlülüğünü de ihlal ettiğini belirtti. Bu karar, II. Dünya Savaşı’ndan bu yana uluslararası bir mahkemenin soykırım işlendiğine hükmettiği az sayıdaki karardan biri.

Karar nasıl uygulanacak?

UAD kararları kesindir ve itiraz edilemez; ancak Divan’ın kendi uygulama gücü yoktur. Myanmar karara uymazsa Gambiya, BM Şartı’nın 94. maddesi uyarınca BM Güvenlik Konseyi’ne başvurabilir. Konsey’de ise daimî üyelerin veto yetkisi, olası yaptırımları sınırlayabilir. Cadman, kararın “meselenin sonu olmadığını”, sürecin Güvenlik Konseyi’ne taşınıp taşınmayacağına, yaptırım uygulanıp uygulanmayacağına ve Divan’ın başka hangi telafi yollarını öngöreceğine bağlı olduğunu söyledi. Karar metninde tazminat ve diğer yükümlülüklere ilişkin ayrıntılar, Divan’ın resmî yayınıyla netleşecek.

Bu davadan ayrı olarak, Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) de Rohingyaların Bangladeş’e sürülmesiyle ilgili bireysel cezai sorumluluğu soruşturuyor. UAD devletler arasındaki uyuşmazlıklara bakarken UCM kişileri yargılıyor; bu nedenle iki süreç birbirini tamamlayan ama farklı hukuki yollar olarak görülüyor.

Bu ne anlama geliyor?

Karar, Soykırım Sözleşmesi’nin yalnızca bireyleri değil devletleri de sorumlu tutabileceğini somut biçimde gösteren ilk örnek oldu. Bu durum, Divan’da görülmekte olan diğer soykırım davaları için de önemli bir içtihat oluşturabilir. Rohingyalar açısından kararın sahadaki etkisi ise uluslararası toplumun atacağı adımlara bağlı: güvenli ve gönüllü geri dönüş koşulları, vatandaşlık hakları ve kamplardaki insani yardımın sürdürülmesi, önümüzdeki dönemin en kritik başlıkları olacak. Kararın gerekçeli tam metni ve muhalif yargıçların görüşleri yayımlandıkça hukuki tartışmaların da derinleşmesi bekleniyor.

Bu haber 19 Kasım 2026, 15.30 (TSİ) itibarıyla derlenmiştir; gelişmeler güncellendikçe takip edilmelidir.

Sık sorulan sorular

UAD Myanmar hakkında ne karar verdi?

Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar’ın Rakhine eyaletinin kuzeyinde Rohingya topluluğuna karşı soykırım işlediğine ve soykırımı önleme yükümlülüğünü ihlal ettiğine hükmetti.

Davayı kim açtı?

Davayı Gambiya, İslam İşbirliği Teşkilatı’nın desteğiyle 11 Kasım 2019’da 1948 Soykırım Sözleşmesi’ne dayanarak açtı.

UAD kararına itiraz edilebilir mi?

Hayır. UAD kararları kesindir ve itiraz yolu yoktur; ancak Divan’ın uygulama gücü olmadığından uyulmaması hâlinde konu BM Güvenlik Konseyi’ne taşınabilir.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Al Jazeera, “UN top court convicts Myanmar of ‘genocidal intent’ against Rohingya”, 19 Kasım 2026.
  2. The Jerusalem Post, “World court rules on whether Myanmar committed genocide against Rohingya”, 19 Kasım 2026.
  3. Uluslararası Adalet Divanı, “The Gambia v. Myanmar” dava sayfası (dava no. 178).
Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir