İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Massagetler: Tomris Hatun’un Halkı ve Hazar’ın Doğusundaki Bozkır Savaşçıları

Massagetler, MÖ 6. yüzyıl ile MÖ 2. yüzyıl arasında Hazar Denizi’nin doğusundaki bozkırlarda yaşayan göçebe bir halktı. En çok, kraliçeleri Tomris Hatun’un Pers kralı Büyük Kiros’u yenmesiyle tanınırlar. Bilgilerin büyük bölümü Yunan tarihçi Herodot’tan gelir.

Massagetler: Tomris Hatun’un Halkı ve Hazar’ın Doğusundaki Bozkır Savaşçıları
Temsilî görsel · Görsel: Jean-François Godefroy (XVIIIe S.) / Wikimedia Commons (Public domain)

Massagetler, Orta Asya’nın batısında, Hazar Denizi’nin doğusundaki geniş ovalarda yaşayan atlı göçebe bir halktı. Yunan tarihçi Herodot, MÖ 5. yüzyılda yazdığı Tarih’te onları Araks nehrinin ötesinde yaşayan, kalabalık ve savaşçı bir halk olarak anlatır. Coğrafyacı Strabon da daha sonra Massagetlerden söz eder.

Yaşam biçimi

Herodot’a göre Massagetler hem atlı hem yaya savaşır, ok, mızrak ve sağır (savaş baltası) kullanırdı. Silahlarında ve at koşumlarında tunç ve altın kullandıklarını yazar. Geçimlerini büyük ölçüde sürü hayvancılığı ve balıkçılıkla sağlıyorlardı; Güneş’e kurban sunduklarını da aktarır. Bu bilgilerin bir kısmı Yunan bakış açısını yansıttığı için dikkatle değerlendirilir.

Büyük Kiros’a karşı zafer

Massagetler tarihe en çok, Pers İmparatorluğu’nun kurucusu Büyük Kiros’la yaptıkları savaşla geçti. Herodot’a göre kraliçe Tomris Hatun önderliğindeki Massagetler, MÖ 530 civarında Pers ordusunu yendi ve Kiros bu savaşta öldü.

Kökenleri

Massagetlerin kökeni tartışmalıdır. Türk tarih yazımında Massagetler, Sakalar (İskitler) ile birlikte Türklerin ataları ya da akrabaları arasında değerlendirilir. Uluslararası literatürde ise çoğunlukla İskit-Saka boylarından biri olarak tanımlanırlar. MÖ 2. yüzyıldan sonra kaynaklarda adları giderek azalır; bölgeye gelen başka bozkır halklarının içinde eridikleri düşünülür.

Strabon'un anlattığı Massagetler

MÖ 1. yüzyılın sonunda yazan coğrafyacı Strabon, Coğrafya adlı eserinin 11. kitabında Massagetleri farklı yaşam biçimlerine sahip gruplar olarak anlatır. Ona göre bir kısmı dağlarda, bir kısmı ovalarda, bir kısmı da nehirlerin oluşturduğu bataklık ve adalarda yaşıyordu; ada ve bataklıklarda yaşayanlar daha çok balıkla geçiniyordu. Bu anlatım, Massagetlerin tek tip bir topluluk değil, geniş bir bölgeye yayılmış boylardan oluşan bir birlik olduğunu düşündürür.

Büyük İskender döneminde Massagetler

Massagetler, Büyük İskender'in Orta Asya seferinde de karşımıza çıkar. MÖ 329–328'de Sogdiana'da Makedonlara direnen Soğd önderi Spitamenes, Massaget atlılarıyla birlikte savaştı. Arrianos'a göre son yenilgiden sonra Massagetler, İskender'in kendilerine saldıracağından çekinerek Spitamenes'i öldürdü ve başını İskender'e gönderdi. Curtius Rufus ise ölümünü farklı anlatır; bu ayrılık, antik kaynakların aynı olayı nasıl farklı aktarabildiğini gösterir.

Arkeoloji ne söylüyor?

Sovyet arkeolog Sergey Tolstov'un 1937'de başlattığı Harezm Arkeoloji-Etnografya Keşif Heyeti, Aral Gölü'nün güneyindeki ve Sırderya'nın aşağı kesimlerindeki bazı yerleşim ve mezarları Saka ve Massaget gruplarıyla ilişkilendirdi. Bu alanlarda at koşumları, silahlar ve hayvan üslubunda süslemeler bulundu. Ancak yazılı belge bırakmayan bir halkın adını belirli bir kazı alanına kesin olarak bağlamak güçtür; bu nedenle araştırmacılar bu eşleştirmeleri ihtiyatla değerlendirir.

Massagetlerden sonra bölgede neler oldu?

MÖ 2. yüzyıldan sonra Massagetler kaynaklarda giderek daha az anılır. Strabon'un İskitler arasında saydığı Dahalar, aynı bölgenin güneybatısında yaşıyordu; Dahaların bir kolu olan Parnlar, MÖ 3. yüzyılın ortasında Arsakes önderliğinde Part Devleti'ni kurdu. Aynı dönemde doğudan gelen Yüeçilerin göçü Orta Asya'nın siyasi haritasını yeniden çizdi ve bölgede Kuşan Devleti'nin yükselişine giden süreci başlattı.

Sık sorulan sorular

Massagetler nerede yaşadı? Bugünkü Türkmenistan, Özbekistan ve Kazakistan’ın batısını kapsayan, Hazar Denizi ile Aral Gölü çevresindeki bozkırlarda.

Neden önemliler? Antik dünyanın en güçlü hükümdarlarından birine karşı kazandıkları zafer ve Tomris Hatun’un efsaneleşen kişiliği yüzünden.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. Herodot, Tarih, I. kitap, 201–216.
  2. Strabon, Geographika, XI. kitap.
  3. İbrahim Kafesoğlu, Türk Millî Kültürü, Ötüken Neşriyat.
  4. Encyclopaedia Iranica, “Massagetae” maddesi.
  5. Strabon, Coğrafya, XI. kitap
  6. Arrianos, İskender'in Seferi (Anabasis), IV. kitap
  7. Encyclopaedia Iranica – "Massagetae" maddesi

Merak edilenler

Massagetler nedir? Massagetler, MÖ 6. yüzyıl ile MÖ 2. yüzyıl arasında Hazar Denizi’nin doğusundaki bozkırlarda yaşayan göçebe bir halktı.

Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir