Hz. Muhammed (s.a.v.), Müslümanların Allah’ın son peygamberi olarak inandığı, Kur’an’ın kendisine indirildiği peygamberdir. Hayatını, sözlerini ve uygulamalarını konu alan ilim dalına siyer denir. Müslümanlar için o, inancın tebliğcisi olduğu kadar bir eş, baba, komşu, öğretmen ve devlet adamı olarak da örnek alınan bir insandır.
Doğumu ve gençliği
Hz. Muhammed, geleneksel kabule göre 571’de, kaynaklarda “Fil Yılı” olarak anılan yılda Mekke’de, Kureyş kabilesinin Hâşimoğulları koluna mensup bir ailede doğdu. Babası Abdullah o doğmadan, annesi Âmine ise altı yaşındayken vefat etti. Önce dedesi Abdülmuttalib’in, onun vefatından sonra da amcası Ebû Tâlib’in himayesinde büyüdü. Gençliğinde çobanlık ve ticaretle geçimini sağladı; dürüstlüğü ve güvenilirliği nedeniyle Mekkeliler ona “el-Emîn” (güvenilir kişi) lakabını verdi.
25 yaşındayken, ticaret işlerini yürüttüğü saygın ve varlıklı bir hanım olan Hz. Hatice ile evlendi. Hz. Hatice, onun hayatının en zor dönemlerinde en büyük destekçisi oldu.
Peygamberlik ve Mekke dönemi (610–622)
Hz. Muhammed, 40 yaşında Hira Mağarası’nda ilk vahyi aldı. İlk inananlar arasında eşi Hz. Hatice, amcasının oğlu Hz. Ali, yakın dostu Hz. Ebûbekir ve azatlısı Zeyd bin Hârise vardı. Üç yıl süren gizli davetin ardından İslam’ı açıkça tebliğ etmeye başladı. Mesajının merkezinde Allah’ın birliği, insanların eşitliği, yoksulu ve yetimi gözetme ve ahiret sorumluluğu vardı.
- Baskılar: Mekke’nin ileri gelenleri yeni inancı mevcut düzene tehdit olarak gördü. Özellikle kimsesiz ve köle Müslümanlar ağır işkencelere maruz kaldı.
- Habeşistan’a hicret (615): Hz. Peygamber, baskılardan korunmaları için bir grup Müslümanı, adaletiyle tanınan Hristiyan hükümdar Necâşî’nin ülkesine gönderdi. Necâşî, Müslümanları koruma altına aldı; bu olay, İslam tarihinde farklı inançlar arasındaki saygının ilk parlak örneklerinden biri olarak anılır.
- Boykot ve Hüzün Yılı: Hâşimoğulları yaklaşık üç yıl süren bir ekonomik ve sosyal boykota maruz kaldı. Boykotun sona ermesinden kısa süre sonra, 619’da Hz. Hatice ve Ebû Tâlib vefat etti; bu yıl “Hüzün Yılı” olarak anılır.
- İsrâ ve Mi’râc: İslam inancına göre Hz. Peygamber bir gece Mescid-i Haram’dan Mescid-i Aksâ’ya, oradan da semaya yükseltildi. Beş vakit namaz bu olayla farz kılındı.
Hicret ve Medine dönemi (622–632)
Medineli Müslümanların Akabe’de verdiği bağlılık sözlerinin (biat) ardından Müslümanlar Medine’ye göç etmeye başladı. Hz. Peygamber de 622’de Hz. Ebûbekir ile birlikte Medine’ye hicret etti. Bu olay o kadar önemli görüldü ki Hz. Ömer döneminde İslam takviminin başlangıcı kabul edildi (Hicri takvim).
- Mescid-i Nebevî: Medine’ye gelişinin ardından inşa edilen mescit; ibadet yeri olduğu kadar eğitim, istişare ve sosyal yardım merkeziydi.
- Kardeşlik (muâhât): Mekke’den göç eden Muhacirler ile onları bağrına basan Medineli Ensar kardeş ilan edildi; Ensar, evlerini ve geçim kaynaklarını muhacirlerle paylaştı.
- Medine Vesikası: Müslümanların, Medine’deki Yahudi kabilelerinin ve diğer şehir halkının hak ve sorumluluklarını düzenleyen yazılı bir sözleşme hazırlandı. Tarihçiler bu belgeyi, farklı toplulukların bir arada yaşamasını düzenleyen erken bir anayasal metin olarak değerlendirir.
- Savaşlar ve barış: Bedir (624), Uhud (625) ve Hendek (627) savaşları Mekke ile yaşanan büyük mücadelelerdi. 628’de imzalanan Hudeybiye Antlaşması, ilk bakışta Müslümanların aleyhine görünse de barış ortamında İslam’ın hızla yayılmasını sağladı.
- Mekke’nin fethi (630): Hz. Peygamber Mekke’ye neredeyse hiç kan dökülmeden girdi ve kendisine yıllarca düşmanlık eden Mekkelilere genel af ilan etti. Bu af, merhamet ve bağışlamanın tarihteki en etkileyici örneklerinden biri olarak anılır.
Veda Haccı ve vefatı
Hz. Peygamber 632’de, hicretten sonraki tek haccı olan Veda Haccı’nı yaptı ve on binlerce Müslümana hitap etti. Bu hutbelerde can, mal ve namus dokunulmazlığını, kadınların haklarını ve insanların eşitliğini vurguladı:
يَا أَيُّهَا النَّاسُ، أَلَا إِنَّ رَبَّكُمْ وَاحِدٌ، وَإِنَّ أَبَاكُمْ وَاحِدٌ، أَلَا لَا فَضْلَ لِعَرَبِيٍّ عَلَى أَعْجَمِيٍّ، وَلَا لِعَجَمِيٍّ عَلَى عَرَبِيٍّ، وَلَا لِأَحْمَرَ عَلَى أَسْوَدَ، وَلَا أَسْوَدَ عَلَى أَحْمَرَ، إِلَّا بِالتَّقْوَى“Ey insanlar! Haberiniz olsun, Rabbiniz birdir, babanız birdir. Haberiniz olsun, Arap’ın Arap olmayana, Arap olmayanın da Arap’a; kırmızı tenlinin siyaha, siyah tenlinin de kırmızıya bir üstünlüğü yoktur. Üstünlük ancak takva iledir.”
Hz. Muhammed, Veda Haccı’ndan birkaç ay sonra, 632’de Medine’de 63 yaşında vefat etti ve Mescid-i Nebevî’nin bitişiğindeki odasına defnedildi. Bugün kabri, Mescid-i Nebevî’nin yeşil kubbesinin altındadır.
Kişiliği ve ahlakı
Kaynaklar onu sade yaşayan, kendi işini kendisi gören, çocuklara ve yaşlılara şefkat gösteren, istişareye önem veren ve düşmanlarına bile adil davranan bir insan olarak anlatır. Kur’an onu şöyle tanımlar:
وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِّلْعَالَمِينَ ﴿١٠٧﴾“(Ey Muhammed!) Biz seni ancak âlemlere rahmet olarak gönderdik.”
Mirası
Hz. Muhammed vefat ettiğinde, birbiriyle çatışan kabilelerden oluşan Arap yarımadası tek bir inanç ve toplum çatısı altında birleşmişti. Onun sözleri ve uygulamaları (sünnet), hadis kitaplarında derlendi ve Kur’an’dan sonra İslam’ın ikinci temel kaynağı oldu. Ondan sonraki yüzyıllarda İslam medeniyeti, İspanya’dan Orta Asya’ya uzanan geniş bir coğrafyada bilim, sanat ve düşünce alanında parlak bir dönem yaşadı.
Medine Vesikası
Hz. Peygamber, Medine’ye hicretinden kısa süre sonra şehirde yaşayan Muhacirler, Ensar ve Yahudi kabileleri arasındaki ilişkileri düzenleyen yazılı bir sözleşme hazırladı. “Medine Vesikası” ya da “Medine Sözleşmesi” adıyla bilinen bu belge; tarafların ortak savunma yükümlülüğünü, anlaşmazlıkların çözüm yolunu ve Yahudilerin kendi dinlerini yaşama hakkını tanımlar. Metin, İbn İshak’ın siyerinde aktarılmıştır. Pek çok araştırmacı bu belgeyi, farklı inanç topluluklarını ortak bir siyasi yapı içinde tanımlayan erken bir “anayasa” örneği olarak değerlendirir.
Hudeybiye: Barışın getirdiği fetih
628’de Hz. Peygamber, ashabıyla umre yapmak için Mekke’ye yöneldi, ancak Mekkeliler buna izin vermedi. Hudeybiye’de yapılan görüşmeler sonunda imzalanan antlaşma, ilk bakışta Müslümanların aleyhine maddeler içeriyordu; bu nedenle bazı sahabeler hayal kırıklığı yaşadı. Ancak on yıllık barış ortamı, İslam’ın Arabistan’da hızla yayılmasını sağladı. Kur’an’da bu antlaşmanın ardından inen Fetih Suresi, olayı “apaçık bir fetih” olarak niteler. İki yıl sonra Mekke, büyük ölçüde kan dökülmeden fethedildi.
Sık sorulan sorular
İslam’da Hz. Muhammed’in resmi yapılır mı?
İslam geleneğinde, saygı gereği ve putperestliğe kapı açılmaması için peygamberlerin yüzlerinin resmedilmesinden kaçınılır. Bu nedenle onu anlatan eserlerde genellikle hat sanatıyla yazılmış ismi ya da “Hilye-i Şerîf” denilen, onun dış görünüşünü ve ahlakını kelimelerle tasvir eden levhalar kullanılır.
“s.a.v.” ne anlama gelir?
“Sallallâhu aleyhi ve sellem” ifadesinin kısaltmasıdır; “Allah’ın salat ve selamı onun üzerine olsun” anlamına gelir. Müslümanlar onun adını anarken saygı ifadesi olarak kullanır.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Muhammed” maddesi.
- İbn Hişâm, es-Sîretü’n-Nebeviyye.
- Ahmed b. Hanbel, el-Müsned.
- Muhammed Hamîdullah, İslâm Peygamberi.
- Encyclopaedia Britannica, “Muhammad”.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir