İçeriğe geç

Dünyayı aydınlatan bilgi

Gökyüzü Neden Mavi? Gün Batımı Neden Kızıl, Bulutlar Neden Beyaz?

Çocukların en sevdiği sorulardan biri, aslında fiziğin güzel bir dersi. Rayleigh saçılmasının ne olduğu, gökyüzünün neden mor değil de mavi göründüğü, gün batımının kızıllığı, bulutların beyazlığı ve Mars’ta gökyüzünün rengi.

Gökyüzü Neden Mavi? Gün Batımı Neden Kızıl, Bulutlar Neden Beyaz?

Güneş ışığı beyaz görünür, ama aslında gökkuşağının tüm renklerini içerir. Her rengin bir dalga boyu vardır: Mor ve mavi ışığın dalga boyu kısa, turuncu ve kırmızı ışığınki uzundur. Gökyüzünün rengi, bu ışığın atmosferle etkileşimiyle ilgilidir.

Rayleigh saçılması

Güneş ışığı atmosfere girdiğinde, ışığın dalga boyundan çok daha küçük olan azot ve oksijen molekülleriyle karşılaşır. Bu moleküller ışığı her yöne saçar. 19. yüzyılda İngiliz fizikçi Lord Rayleigh, bu saçılmanın dalga boyunun dördüncü kuvvetiyle ters orantılı olduğunu gösterdi. Yani dalga boyu kısaldıkça saçılma çok hızlı artar: Mavi ışık, kırmızı ışıktan kabaca beş kat kadar daha fazla saçılır. Gökyüzünün hangi yönüne bakarsak bakalım, gözümüze her yönden saçılmış mavi ışık ulaştığı için gökyüzü mavi görünür.

Peki neden mor değil?

Mor ışık maviden bile daha fazla saçılır. Ancak gökyüzü üç nedenle mor görünmez: Güneş ışığında mor ışık maviden daha azdır, mor ışığın bir kısmı atmosferin üst katmanlarında soğurulur ve gözümüz mora maviye göre çok daha az duyarlıdır. Gözümüzdeki renk algılayıcılarının bu karışıma verdiği tepki, beynimizde açık mavi olarak yorumlanır.

Gün batımı neden kızıl?

Güneş ufka yaklaştığında, ışığı bize ulaşmak için atmosferde çok daha uzun bir yol kat eder. Bu yolculukta mavi ışığın büyük kısmı yoldan saçılıp gider; bize ağırlıklı olarak turuncu ve kırmızı ışık ulaşır. Havadaki toz ve duman gibi parçacıklar da gün batımı renklerini daha canlı hâle getirebilir.

Bulutlar neden beyaz?

Bulutlardaki su damlacıkları, hava moleküllerinden çok daha büyüktür. Bu büyüklükteki parçacıklar tüm renkleri aşağı yukarı eşit saçar (Mie saçılması); tüm renklerin karışımı da beyaz görünür. Bulut çok kalınlaştığında ise ışığın büyük kısmı geçemez ve bulut gri görünür.

Mars’ta gökyüzü

Mars’ın atmosferi çok incedir ve havada asılı ince toz parçacıkları bulunur. Bu yüzden Mars’ta gündüz gökyüzü sarımsı kahverengi, gün batımı ise mavimsi görünür; NASA’nın keşif araçları bu manzarayı fotoğraflamıştır.

Deniz neden mavi? Yalnız gökyüzünün yansıması mı?

Denizin mavi görünmesinin bir kısmı gerçekten gökyüzünün yansımasıdır; bulutlu günlerde denizin griye dönmesi bu yüzdendir. Ancak asıl neden suyun kendisidir. Su molekülleri ışığın kırmızı ve turuncu kısmını biraz daha fazla soğurur; ışık birkaç metre derine indikçe bu renkler azalır ve geriye en çok mavi kalır. Bu nedenle bir bardak su renksiz görünürken derin ve berrak bir deniz koyu maviye çalar. Kıyıya yakın sulardaki yeşil ve kahverengi tonlar ise su içindeki planktondan, alglerden ve askıdaki tortudan gelir.

Mavi saat ve alacakaranlığın renkleri

Güneş battıktan hemen sonra gökyüzünün kısa bir süre derin ve yumuşak bir maviye büründüğü zamana fotoğrafçılar “mavi saat” der. Bu sırada Güneş ufkun altındadır ve ışık atmosferde çok uzun bir yol izler. Bu rengin oluşumunda Rayleigh saçılmasının yanında ozon tabakası da rol oynar: ozon, ışığın turuncu-kırmızı kısmını soğurduğu için alacakaranlıkta gökyüzü beklenenden daha mavi görünür.

  • Altın saat: Gün doğumundan hemen sonra ve gün batımından hemen önce; ışık sıcak ve yumuşaktır.
  • Mavi saat: Gün doğumundan hemen önce ve gün batımından hemen sonra; gökyüzü derin mavidir.

Kaynaklar ve ileri okuma

  1. NASA Space Place, “Why Is the Sky Blue?”.
  2. Met Office, “Why is the sky blue?”.
  3. Strutt, J. W. (Lord Rayleigh), “On the light from the sky, its polarization and colour”, Philosophical Magazine (1871).
  4. NASA Jet Propulsion Laboratory, “Sunset on Mars” görüntü arşivi.
  5. NOAA Ulusal Okyanus Servisi – Why does the ocean look blue?
  6. Met Office – Why is the sky blue?
Paylaş
YulaHub'ı takip edinGünün en önemli haberlerini ilk siz öğrenin.
RSS

Bir yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir