Paris Anlaşması, 12 Aralık 2015’te Paris’te yapılan BM İklim Konferansı’nda (COP21) kabul edilen ve 4 Kasım 2016’da yürürlüğe giren uluslararası bir iklim antlaşmasıdır. Neredeyse tüm dünya ülkelerini kapsayan anlaşma, sera gazı salımlarının azaltılması, iklim değişikliğinin etkilerine uyum ve bu çabaların finansmanı için ortak bir çerçeve çizer.
1,5 ve 2 derece hedefleri
Anlaşmanın merkezinde, küresel ortalama sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme göre 2 °C’nin “oldukça altında” tutmak ve artışı 1,5 °C ile sınırlamak için çaba göstermek hedefi yer alır. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) raporlarına göre 1,5 °C ile 2 °C arasındaki fark küçük görünse de sıcak hava dalgaları, deniz seviyesi yükselmesi, mercan resiflerinin kaybı ve gıda güvenliği açısından çok büyük sonuçlar doğurur. IPCC’ye göre ısınmayı 1,5 °C ile sınırlamak için küresel salımların 2030’a kadar 2019 seviyesine göre yaklaşık yüzde 43 azalması gerekir.
Nasıl işliyor?
- Ulusal katkı beyanları (NDC): Her ülke kendi salım azaltım ve uyum hedeflerini belirler ve BM’ye sunar. Hedefler bağlayıcı bir rakam olarak dayatılmaz, ancak ülkelerin her beş yılda bir daha iddialı hedefler sunması beklenir.
- Şeffaflık: Ülkeler salımlarını ve ilerlemelerini düzenli olarak raporlar.
- Küresel değerlendirme (Global Stocktake): Dünyanın hedeflere ne kadar yaklaştığı beş yılda bir toplu olarak değerlendirilir; ilki 2023’te Dubai’deki COP28’de tamamlandı ve fosil yakıtlardan uzaklaşma çağrısı yapıldı.
- Finansman: Gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere iklim finansmanı sağlaması öngörülür; 2024’te Bakü’deki COP29’da yeni bir finansman hedefi kabul edildi.
Dünya şu an nerede?
Dünya Meteoroloji Örgütü’ne (WMO) göre 2024, küresel ortalama sıcaklığın sanayi öncesine göre 1,5 °C’nin üzerine çıktığı ilk takvim yılı oldu. Paris hedefi uzun vadeli (yaklaşık 20 yıllık) ortalamayı ifade ettiği için tek bir yılın aşılması hedefin kaçırıldığı anlamına gelmez; ancak bilim insanları mevcut taahhütlerle dünyanın 1,5 °C’yi kalıcı olarak aşma yolunda olduğu uyarısını yapıyor.
Anlaşmadan çekilme ve tartışmalar
ABD, Paris Anlaşması’ndan iki kez çekilme kararı aldı: ilki 2020’de yürürlüğe girdi ve 2021’de anlaşmaya geri dönüldü; ikinci çekilme kararı Ocak 2025’te açıklandı. Eleştirmenler anlaşmanın bağlayıcı yaptırımlar içermemesini zayıflık olarak görürken, destekçiler neredeyse evrensel katılımı ve ülkeleri düzenli olarak hedef yükseltmeye zorlayan yapısını en büyük başarısı olarak değerlendiriyor.
Sizin için ne anlama geliyor?
Paris Anlaşması doğrudan bireylere yükümlülük getirmez; ancak ülkelerin bu çerçevede aldığı kararlar enerji fiyatlarından araç standartlarına, binalardaki yalıtım kurallarından iş dünyasının raporlama yükümlülüklerine kadar günlük hayatı şekillendirir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- UNFCCC, “The Paris Agreement”.
- IPCC, “Global Warming of 1.5 °C” (2018) ve Altıncı Değerlendirme Raporu Sentez Raporu (2023).
- Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), “State of the Global Climate 2024”.
Merak edilenler
Paris Anlaşması nedir ve ne zaman kabul edilmiştir? Paris Anlaşması, 12 Aralık 2015’te Paris’te yapılan BM İklim Konferansı’nda kabul edilen ve sera gazı salımlarının azaltılmasını amaçlayan uluslararası bir iklim antlaşmasıdır.
Paris Anlaşması'nın ana hedefi nedir? Anlaşmanın merkezinde, küresel ortalama sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme göre 2 °C’nin oldukça altında tutmak ve artışı 1,5 °C ile sınırlamak için çaba göstermek yer alır.
Ulusal katkı beyanları (NDC) nasıl işlemektedir? Her ülke kendi salım azaltım ve uyum hedeflerini belirleyerek BM’ye sunar ve ülkelerin her beş yılda bir daha iddialı hedefler sunması beklenir.
ABD Paris Anlaşması'ndan ne zaman çekilmiştir? ABD anlaşmadan ilk olarak 2020'de çekilmiş ve 2021'de geri dönmüştür; ikinci çekilme kararı ise Ocak 2025’te açıklanmıştır.
Bir yorum bırakın
E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar * ile işaretlenmiştir