Ο Τζίτζι ήταν ένας από τους Τσανγιού που ξεχώρισαν κατά τον εμφύλιο πόλεμο των Σιόνγκνου. Νίκησε τον αδερφό του Χουχάνε και κατέλαβε το βόρειο μέρος των γαιών των Σιόνγκνου, αλλά η θέση του εξασθένησε όταν ο Χουχάνε κέρδισε την υποστήριξη της Κίνας των Χαν.
Μετακίνηση στα δυτικά
Ο Τζίτζι αρνήθηκε να υποταχθεί στην Κίνα των Χαν και μετακινήθηκε στα δυτικά, πολεμώντας τους Γουσούν και άλλα λαά κατά τη διάρκεια του ταξιδιού. Με πρόσκληση του ηγεμόνα του Κάνγκιου, στην σημερινή Καζακστάν και Ουζμπεκιστάν, και σε συμμαχία μαζί του, εγκαταστάθηκε στον ποταμό Τάλας και χτίσε εκεί ένα φρούριο.
Το Δυτικό Ουννικό Κράτος
Γύρω στον Τάλα, ο Τζίτζι χτίσε ένα ισχυρό κέντρο που εισπρακτέλε φόρο από τα γειτονικά λαά. Η τουρκική ιστοριογραφία το ονομάζει «Δυτικό Ουννικό Κράτος», διακριτό από την Ανατολική Σιόνγκνου. Αλλά οι σχέσεις του με το Κάνγκιου εξελίχθηκαν σταδιακά αρνητικά, και η σκληρή του συμπεριφορά προς τους κινέζικους πρέσβεις ξεγέμισε την κινεζική οργή.
Θάνατος
Το 36 π.Χ. οι κινέζιει λειτουργοί στα Δυτικά Εδάφη, Τσέν Τανγκ και Γκαν Γιανσού, εξελαύναν στο φρούριο του Τζίτζι με μεγάλο στρατό που συγκεντρώθηκε χωρίς ρητή άδεια του αυτοκράτορα. Το φρούριο πολιορκήθηκε και καταλήφθηκε, και ο Τζίτζι τραυματίστηκε και σκοτώθηκε. Η ανεξαρτησία της Δυτικής Σιόνγκνου έληξε με αυτό το γεγονός.
Ιστορικό πλαίσιο του εμφυλίου πολέμου των Σιόνγκνου
Για να κατανοήσουμε την ιστορία του Τζίτζι, πρέπει πρώτα να δούμε την κατάσταση μέσα στη πατρίδα των Σιόνγκνου στη μέση του 1ου αιώνα π.Χ. Το κράτος των Σιόνγκνου είχε κυλήσει μεταξύ πολέμου και ειρήνης με την Κίνα των Χαν για αιώνες. Οι λιμοί στη βόρεια στέπη, οι απώλειες κτηνοτροφίας και η μακρά πίεση των κινέζικων στρατευμάτων, ωστόσο, εξασθένησαν τους Σιόνγκνου. Οι ηγέτες των φυλών διαφώνησαν για το ποιος θα κληρονομήσει τον θρόνο, και πολλοί άνδρες προκλήθηκαν ταυτόχρονα σάνιου. Οι κινεζικές πηγές περιγράφουν αυτή την αναταραχή με εκφράσεις όπως η περίοδος των «πέντε σάνιου».
Δύο αδερφοί ξεχώρισαν σε αυτή την αντιπαλότητα: ο Χουχάνε και ο Τζίτζι. Ο Χουχάνε στραφείκε νότια και ζήτησε συμμαχία με την Κίνα των Χαν, ενώ ο Τζίτζι ήθελε να χτίσει ένα ανεξάρτητο κράτος Σιόνγκνου στο βορρά. Το σχίσμα μεταξύ τους ήταν περισσότερο από μια διαμάχη θρόνου· ήταν σύγκρουση δύο εξωτερικών πολιτικών. Η μία ζητούσε ασφάλεια σε αντάλλαγμα με φόρο και δώρα, η άλλη άμυνε την παράδοση της στέπης χωρίς ποτέ να αποδεχτεί την κυριαρχία των Χαν. Το κεφάλαιο των Χανσου για τους Σιόνγκνου καταγράφει αναλυτικά αυτή την εσωτερική μάχη.
Το φρούριο στον Τάλα και η σχέση με το Κάνγκιου
Ο δρόμος του Τζίτζι προς τα δυτικά δεν ήταν εύκολος. Σύμφωνα με τις κινεζικές πηγές, συγκρούστηκε με τους Γουσούν και γειτονικές κοινότητες κατά τη διάρκεια του ταξιδιού και σε κάποιους τόπους τους νίκησε. Τελικά εγκαταστάθηκε γύρω στον ποταμό Τάλας με πρόσκληση του ηγεμόνα του Κάνγκιου. Το Κάνγκιου ήταν ένα κράτος της στέπης στη λεκάνη του Σыр Νταργιά, στην περιοχή της σύγχρονης Καζακστάν και Ουζμπεκιστάν, και μπορεί να θεώρησε μια συμμαχία με τον ισχυρό σάνιου Σιόνγκνου από την ανατολή ως αντισταθμισμό έναντι των Γουσούν.
Ο Τζίτζι χτίσε μια φρουρούμενη πόλη στις όχθες του Τάλα. Οι κινεζικές πηγές περιγράφουν την οικισμό ως ένα ισχυρό τειχισμένο κέντρο χτισμένο με μεγάλη εργατική δύναμη, από το οποίο εισπράττετο φόρος από τα περιβάλλοντα λαά. Ωστόσο οι σχέσεις με το Κάνγκιου χειροτέρευσαν με την πάροδο του χρόνου. Οι πηγές αναφέρουν ότι ο Τζίτζι αντιμετώπισε σκληρά τον σύμμαχό του και κακοποίησε κινέζικους πρέσβεις. Αυτή η σκληρότητα παρέταξε τις τοπικές ισορροπίες και ενίσχυσε την άποψη στο δικαστήριο των Χαν ότι το πρόβλημα ενός ανεξάρτητου σάνιου στα δυτικά έπρεπε να λυθεί.
Η εκστρατεία των Χαν και η πολιορκία
Ο ανώτερος κινέζικος λειτουργός στα δυτικά ήταν ο Γενικός Προστάτης των Δυτικών Εδαφών, Γκαν Γιανσού, και ο αναπληρωτής του ήταν ο Τσέν Τανγκ. Σύμφωνα με τις κινεζικές πηγές, ο Τσέν Τανγκ διατάχθηκε ένα διάταγμα χωρίς να περιμένει την έγκριση του αυτοκράτορα και συγκέντρωσε κινέζικους στρατιώτες και συμμαχικές μονάδες στην περιοχή· ο Γκαν Γιανσού αρχικά αντέστησε στην απόφαση αλλά τελικά συμμετείχε στην εκστρατεία. Σύμφωνα με τον νόμο των Χαν αυτό ήταν σοβαρή υπέρβαση εξουσίας, και το ζευγάρι αργότερα αντιμετώπισε τον κίνδυνο της δίωξης. Επειδή η εκστρατεία πέτυχε, ωστόσο, δεν τιμωρήθηκαν.
Ο συνδυασμένος στρατός προχώρησε στην περιοχή του Τάλα με διαφορετικές διαδρομές. Το φρούριο του Τζίτζι πολιορκήθηκε· οι άμυναντες αντέστησαν για ένα διάστημα, αλλά τα τείχη διαρρήγνυσαν. Σε αυτή τη μάχη το 36 π.Χ. ο Τζίτζι σκοτώθηκε και το κεφάλι του στάλθηκε στην κινεζική πρωτεύουσα. Το δικαστήριο των Χαν γιόρτασε τη νίκη ως σημαντικό γεγονός, διότι η ιδέα ότι όποιος απείθει στους Χαν τιμωρείται ό,τι μακριά κι αν είναι, ενίσχυσε την επιρροή των Χαν κατά μήκος του Δρόμου της Μεταξής.
Ιστορική σημασία και διαμαχές
Ο θάνατος του Τζίτζι σήμανε το τέλος των ανεξάρτητων δομών Σιόνγκνου χτισμένων εναντίον της Κίνας. Ενώ η γενιά του Χουχάνε παρέμεινε σε ειρήνη με τους Χαν, η δυτική δομή Σιόνγκνου που δημιούργησε ο Τζίτζι εξαφανίστηκε. Στη τουρκική ιστοριογραφία αυτό το γεγονός θεωρείται ως πρώιμο παράδειγμα του διαμερισμού των Σιόνγκνου και της δυτικής μετανάστευσης. Παρόλα αυτά, πόσο θεσμικοποιημένο ήταν το κράτος του Τζίτζι παραμένει υπό διαμάχη λόγω της σπανιότητας των πηγών· σχεδόν όλες οι πληροφορίες μας βασίζονται σε κινεζικές πηγές, που αφηγούνται τα γεγονότα από την οπτική γωνία του δικαστηρίου των Χαν.
Δημοφιλείς αφηγήσεις μερικές φορές ισχυρίζονται ότι ρωμαϊκοί στρατιώτες παρευρέθηκαν στην πολιορκία του Τάλα. Αυτή η ιδέα είναι μια υπόθεση που提出了 τον 20ο αιώνα ο Όμερ Νταμπς, βασισμένη σε μια περιγραφή αμυντικής διάταξης «διατεταγμένης ως ψάρια» σε ορισμένα κινεζικά κείμενα. Στις ακαδημαϊκές κύκλους, ωστόσο, αυτή η άποψη δεν αποδέχεται ως αποδεδειγμένη· παραμένει υπόθεση διότι δεν υποστηρίζεται από αρχαιολογικά ή γενετικά δεδομένα. Είναι πιο υγιεινό για τους αναγνώστες να στηρίζονται στα βασικά γεγονότα με βάση τις πηγές: τον εμφύλιο πόλεμο, τη δυτική μετακίνηση και την πολιορκία του 36 π.Χ.
Τι να έχετε υπόψη όταν διαβάζετε τις πηγές
Σχεδόν όλα τα κείμενα που περιγράφουν τον Τζίτζι προέρχονται από την ιστοριογραφία της Κίνας των Χαν. Οι συγγραφείς των Χανσου καταγράφουν τα γεγονότα από την οπτική γωνία του δικαστηρίου των Χαν, δηλαδή μέσα σε ένα πλαίσιο που αντιμετωπίζει έναν ανεξάρτητο σάνιου στη στέπη ως «εξεγέρτη». Γι' αυτό λεπτομέρειες αριθμού για το φρούριο του Τζίτζι, όπως αριθμοί στρατευμάτων και απώλειες, μπορεί να περιέχουν υπέρβαση ή προπαγάνδα. Οι ιστορικοί αξιολογούν τέτοιους αριθμούς όχι ως στερεά δεδομένα αλλά ως ενδείξεις που δείχνουν τη σημασία που δίνε το κινεζικό δικαστήριο στα γεγονότα.
Από την άλλη πλευρά, η δική φωνή των Σιόνγκνου δεν έχει φτάσει απευθείας μέχρι εμάς· δεν υπάρχει ισχυρή απόδειξη ότι οι Σιόνγκνου είχαν γραπτή ιστορική παράδοση. Η γνώση μας για τον Τζίτζι είναι επομένως τόσο ατελής όσο και μονομερής. Η αρχαιολογική εργασία, ειδικά στη κοιλάδα του Τάλα και τους στεπιακούς οικισμούς γύρω της, μπορεί να προσφέρει μια πιο ισορροπημένη εικόνα της υλικής κουλτούρας αυτής της περιόδου. Καθώς αυτές οι μελέτες συνεχίζονται, η πραγματική φύση της δομής που χτίσε ο Τζίτζι μπορεί να κατανοηθεί καλύτερα. Οι αναγνώστες πρέπει να αποφεύγουν στεναπός συμπεράσματα και να κρατούν υπόψη τους τους περιορισμούς των πηγών.
Πηγές και επιπλέον ανάγνωση
- Μπαν Γκου, Χανσου, κεφάλαια 70 και 94.
- Τουρκία Διγιανέτ Βακφı Ισλάμ Ανσικλοπεδισι, «Χουνλαρ».
- Encyclopaedia Britannica, «Xiongnu».
- Μπαν Γκου – Χανσου, κεφάλαια 70 και 94
- Τουρκία Διγιανέτ Foundation Encyclopaedia of Islam – «Χουνλαρ» entry
- Encyclopaedia Britannica – Xiongnu
- Μπαν Γκου – Χανσου, κεφάλαια 70 και 94
- Τουρκία Διγιανέτ Foundation Encyclopaedia of Islam – «Χουνλαρ» entry
- Encyclopaedia Britannica – Xiongnu
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *