Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Τι είναι το αστρολάβιο; Πώς λειτουργούσε ο «υπολογιστής τσέπης» του Μεσαίωνα και τι πρόσθεσε ο ισλαμικός κόσμος

Αυτό το κομψό όργανο από χαλκό έκανε δεκάδες δουλειές, από την αναγνώριση της ώρας και την εύρεση της κατεύθυνσης της Μέκκας μέχρι τη μέτρηση της ύψωσης των αστέρων και τον υπολογισμό του γεωγραφικού πλάτους. Τα μέρη του αστρολαβίου, πώς χρησιμοποιούνταν και οι συνεισφορές του ισλαμικού κόσμου από τον αλ-Φαζάρι στον αλ-Ζαρκαλί.

Τι είναι το αστρολάβιο; Πώς λειτουργούσε ο «υπολογιστής τσέπης» του Μεσαίωνα και τι πρόσθεσε ο ισλαμικός κόσμος

Το αστρολάβιο είναι ένα χειροκίνητο όργανο, συνήθως από χαλκό, που συνδυάζει ένα δισδιάστατο χάρτη του ουρανού με μια συσκευή μέτρησης. Επειδή μπορούσε να δείξει την ώρα, να υπολογίσει τις θέσεις του Ήλιου και των αστέρων, να βρει το γεωγραφικό πλάτος και να μετρήσει ύψη, ονομάζεται μερικές φορές «υπολογιστής του Μεσαίωνα».

Αρχές

Τα μαθηματικά πίσω από το αστρολάβιο είναι η προβολή της ουράνιας σφαίρας σε επίπεδο επίπεδο (στереογραφική προβολή), που φτάνει στην εργασία του Ίππαρχου και του Πτολεμαίου στην Αρχαία Ελλάδα. Ένα από τα παλαιότερα γνωστά εγχειρίδια αστρολαβίου γράφτηκε τον 6ο αιώνα από τον Ιωάννη τον Φιλοπόνο της Αλεξάνδρειας.

Συνεισφορές του ισλαμικού κόσμου

Στον ισλαμικό κόσμο το αστρολάβιο γίνει τόσο επιστημονικό όργανο όσο και έργο τέχνης. Οι πηγές αναφέρουν τον αλ-Φαζάρι, που ζούσε τον 8ο αιώνα, ως τον πρώτο που χτίσει αστρολάβιο στον ισλαμικό κόσμο. Η Μαριαμ αλ-Ιτζλιά, που ζούσε στο Χαλέπι τον 10ο αιώνα, ήταν διάσημη κατασκευάστρια αστρολαβίων στην αυλή του Χαμδανίδικα αρχηγού Σαϊφ αλ-Νταύλα. Τον 11ο αιώνα ο αλ-Ζαρκαλί της Τολέδου στην αλ-Ανταλούς ανέπτυξε το «πανεπιστημιακό αστρολάβιο», χρήσιμο σε οποιοδήποτε γεωγραφικό πλάτος με ένα μόνο πιάτο. Έμπειροι όπως ο αλ-Μπιρούνι έγραψαν εκτενή έργα για τους τύπους και τις χρήσεις των αστρολαβίων.

Στον ισλαμικό κόσμο το αστρολάβιο εκτιμόταν ιδιαίτερα για θρησκευτικές ανάγκες: καθορισμός των ωρών προσευχής, εύρεση του κιμπλα και υπολογισμός της έναρξης του Ραμαζάν. Οι χρονογράφοι των τζαμιών, γνωστοί ως «μουακκίτ», χρησιμοποιούσαν αστρολάβια για αυτούς τους υπολογισμούς.

Μέρη και πώς λειτουργεί

  • Ματερ: Ο κοιλός κύριος δίσκος με κλίμακες μοιρών και ωρών στην περιφέρεια.
  • Πιάτα γεωγραφικού πλάτους: Ανταλλακτικά πιάτα γλυπτά με γραμμές ορίζοντα, ύψωσης και αζιμούθ για ένα δεδομένο γεωγραφικό πλάτος.
  • Ρετε: Ο κομμένος επάνω δίσκος με δείκτες που σημαίνουν φωτεινά άστρα· η περιστροφή του αναπαράγει την κίνηση του ουρανού.
  • Αλιάδα: Ένας κανόνας στόχευσης στην πλάτη που χρησιμοποιείται για τη μέτρηση της ύψωσης του Ήλιου ή ενός αστέρα.

Ο χρήστης μετράει πρώτα την ύψωση ενός αστέρα ή του Ήλιου πάνω από τον ορίζοντα, μετά περιστρέφει το ρετε για να ταιριάξει με αυτή την ύψωση. Η τρέχουσα ώρα και η θέση του ουρανού μπορούν τότε να διαβαστούν από το όργανο.

Ταξίδι στην Ευρώπη

Η γνώση του αστρολαβίου πέρασε στην Ευρώπη μέσω της αλ-Ανταλούς· πολλά ονόματα αστέρων στα όργανα είναι ακόμα σήμερα αραβικής προέλευσης (όπως Αλντεμπαράν, Αλταΐρ και Βέγκα). Ο αγγλός ποιητής Τζέφρι Τσόσερ έγραψε έναν οδηγό για τον γιο του για τη χρήση του αστρολαβίου στα τέλη του 14ου αιώνα. Σήμερα μια από τις πλουσιότερες συλλογές αστρολαβίων βρίσκεται στο Μουσείο Ιστορίας της Επιστήμης στην Οξφόρδη.

Για τι χρησιμοποιούνταν το αστρολάβιο; Καθημερινές χρήσεις

Το αστρολάβιο ήταν ένα πολυδύναμο υπολογιστικό όργανο που φέρει ένα δισδιάστατο μοντέλο του ουρανού. Μέτροντας την ύψωση ενός αστέρα ή του Ήλιου πάνω από τον ορίζοντα και περιστρέφοντας τα μέρη του όργανου ανάλογα, ο χρήστης μπορούσε να βρει απαντήσεις σε πολλές ερωτήσεις.

  • Αναγνώριση της ώρας: Τοπική ώρα μπορούσε να βρεθεί μετρώντας την ύψωση του Ήλιου τη μέρα ή φωτεινών αστέρων τη νύχτα.
  • Ώρες προσευχής: Στον ισλαμικό κόσμο, οι μουακκίτ, αστρονόμοι υπεύθυνοι για την χρονομέτρηση, χρησιμοποιούσαν το αστρολάβιο για τον υπολογισμό των ωρών προσευχής.
  • Εύρεση γεωγραφικού πλάτους: Το γεωγραφικό πλάτος ενός τόπου μπορούσε να υπολογιστεί από τη γωνία των ουράνιων σωμάτων στο ανώτατό τους σημείο.
  • Μέτρηση ύψους και απόστασης: Χάρη στα τετράγωνα σκιών στην πλάτη, το ύψος ενός κτιρίου ή πύργου μπορούσε να εκτιμηθεί με απλούς αναλογισμούς.

Πού μπορείτε να δείτε αστρολάβιο σήμερα;

Τα αστρολάβια εκτίθενται τώρα στα κορυφαία μουσεία ιστορίας της επιστήμης του κόσμου. Το Μουσείο Ιστορίας της Επιστήμης του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης στην Αγγλία έχει μια από τις πιο ολοκληρωμένες συλλογές στον κόσμο, με αστρολάβια από τον ισλαμικό κόσμο και την Ευρώπη, και κάνει μέρος της συλλογής διαθέσιμο για εξερεύνηση διαδικτυακά.

Στην Türkiye, το Μουσείο Ιστορίας της Επιστήμης και της Τεχνολογίας στον Ισλαμικό Κόσμο στο Γκιουλχάνε Πάρκ της Κωνσταντινούπολης άνοιξε το 2008 υπό την ηγεσία του καθηγητή Φουάτ Σεζγκίν· εκεί μπορεί να δει κανείς μοντέλα αστρολαβίων και άλλων όργανων παρατήρησης κατασκευασμένα με βάση ιστορικές πηγές. Αυτά τα μουσεία είναι καλή αρχή για να κατανοήσει κανείς όχι μόνο πώς έβλεπε το όργανο αλλά και το σώμα της γνώσης με το οποίο κατασκευάστηκε.

Πηγές και επιπλέον ανάγνωση

  1. Τουρκικό Ίδρυμα Διαγιάντ Εγκυκλοπαίδεια Ισλάμ (TDV İA), λήμμα «Usturlap».
  2. Μουσείο Ιστορίας της Επιστήμης, Πανεπιστήμιο Οξφόρδης, συλλογή αστρολαβίων και «What is an astrolabe?».
  3. King, D. A., «In Synchrony with the Heavens: Studies in Astronomical Timekeeping and Instrumentation in Medieval Islamic Civilization», Brill (2004–2005).
  4. αλ-Μπιρούνι, «Kitab al-Tafhim li-Awa’il Sina‘at al-Tanjim».
  5. History of Science Museum, Oxford – Astrolabe collection
  6. Encyclopaedia Britannica – Astrolabe
  7. Museum for the History of Science and Technology in Islam (Istanbul)
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *