Μετάβαση στο περιεχόμενο

Γνώση που φωτίζει τον κόσμο

Οι Εφθαλίτες (Λευκοί Ούννοι): Το Κεντροασιατικό Κράτος Που Έβγαλε Φόρο Απο Τους Σασσανίδες

Οι Εφθαλίτες, γνωστοί στα Τουρκικά ως Αχούν (Λευκοί Ούννοι), χτίσαν ένα ισχυρό κράτος στον Τοχαριστάν και τη Τρανσοξιάνα στην Κεντρική Ασία στα μέσα του 5ου αιώνα. Κατέστρεψαν την Αυτοκρατορία των Σασσανίδων, αναγκάζοντάς την να πληρώνει φόρο, και η επιρροή τους έφτασε στη βόρεια Ινδία. Καταστράφηκαν στα μέσα του 6ου αιώνα από μια κοινή επίθεση των Γκιοκτούρκ και των Σασσανίδων. Η τουρκική ιστοριογραφία τους μετράει μεταξύ των τουρκικών κρατών· η προέλευσή τους διαφωνείται στην διεθνή επιστήμη.

Οι Εφθαλίτες (Λευκοί Ούννοι): Το Κεντροασιατικό Κράτος Που Έβγαλε Φόρο Απο Τους Σασσανίδες
Εικόνα: Background: Map created from DEMIS Mapserver, which are public domain. Koba-chan Hephtha… / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

Οι Εφθαλίτες ονομάζονται «Λευκοί Ούννοι» στις βυζαντινές πηγές και «Εφθάλ» ή «Εφθαλίτες» στις σασσανίδες και ισλαμικές πηγές. Στα μέσα του 5ου αιώνα ενίσχυσαν στην περιοχή του Τοχαριστάν νότια του Αμού Νταργιά και ήρθαν να κυριαρχούν σε ευρύ χώρο.

Αγώνας με τους Σασσανίδες

Οι Εφθαλίτες παρέμβαιναν στα εσωτερικά της Αυτοκρατορίας των Σασσανίδων. Ο βασιλιάς των Σασσανίδων Περόζ ήττησε στις εκστρατείες εναντίον τους και πέθανε στη μάχη το 484, μετά από το οποίο οι Σασσανίδες τους πλήρωναν φόρο για ένα χρονικό διάστημα. Γνωστός είναι ότι ο βασιλιάς των Σασσανίδων Καβάδης Α' ανακτάθηκε στον θρόνο με την υποστήριξη των Εφθαλιτών.

Ινδία και εμπόριο

Οι Εφθαλίτες και συγγενικές ομάδες προχώρησαν στη βόρεια Ινδία καθώς η Αυτοκρατορία των Γκούπτα αδύναζε. Ελέγχοντας ένα σημαντικό τμήμα της Οδού του Ιριού, έσπαραν τεράστια έσοδα από το εμπόριο. Ο βυζαντινός ιστορικός Προκόπιος τους περιγράφει ως, σε αντίθεση με άλλους Ούννους, οικισμένο λαό που κυβερνόταν με νόμους.

Πτώση

Ο Ιστέμι Γιαμπγκου, που διοικούσε το δυτικό φλόγα της Χαχανάδας των Γκιοκτούρκ ιδρυθείσας το 552, συμμαχούσε με τον βασιλιά των Σασσανίδων Χοσρό Α' Ανουσιρβάν. Η κοινή τους επίθεση κατέστρεψε το κράτος των Εφθαλιτών περίπου το 557–560, και οι γαίες τους διαιρέθηκαν μεταξύ των Γκιοκτούρκ και των Σασσανίδων.

Προέλευση

Η τουρκική ιστοριογραφία θεωρεί τους Εφθαλίτες ως συνέχεια της ουννικής παράδοσης και τουρκικό κράτος. Η διεθνή επιστήμη περιλαμβάνει και απόψεις ότι ήταν ιρανικής ή μικτής προέλευσης· το ζήτημα διαφωνείται.

Από τους Κιδαρίτες στους Αχούν: Μια Μετατόπιση Δύναμης στον Τοχαριστάν

Η άνοδος των Αχούν συνδέεται με την κατάρρευση μιας παλαιότερης ισορροπίας δύναμης στην Κεντρική Ασία και τη Βακτριανή (Τοχαριστάν). Από το τέλη του 4ου αιώνα μια δυναστεία γνωστή ως Κιδαρίτες συνόρευε τόσο με τους Σασσανίδες όσο και με τους Γκούπτα της βόρειας Ινδίας. Μετά τη μέση του 5ου αιώνα οι Αχούν έγιναν η κυρίαρχη δύναμη στη λεκάνη του Αμού Νταργιά, καταλαμβάνοντας τη θέση των Κιδαριτών.

Οι λεπτομέρειες αυτής της μετάβασης δεν είναι πλήρως κατανοητές διότι οι πηγές είναι σπάνιες. Καμία από τις βυζαντινές, σασσανίδες, κινεζικές ή ινδικές πηγές δεν περιγράφει τους Αχούν από πρώτο χέρι και ως ολόκληρο, και το γραπτό αρχείο του κράτους δεν έχει διασωθεί. Οι ιστορικοί προσπαθούν λοιπόν να χτίσουν μια εικόνα διαβάζοντας τα αρχεία των γειτονικών κρατών μαζί με τα νομίσματα. Εάν τα ονόματα Αχούν και Εφθαλίτες αναφέρονται στην ίδια κοινότητα ή σε συγγενείς αλλά διαφορετικές ομάδες είναι επίσης μεταξύ των διαφωνούμενων ερωτήσεων.

Πρωτεύουσα, Διοίκηση και η Βακτριανή Γλώσσα

Οι κινεζοί ταξιδιώτες και πρέσβεις είναι μεταξύ των σπάνιων άμεσων μαρτύρων που περιγράφουν τον ηγεμόνα των Αχούν και την έδρα της κυβέρνησής τους. Ένας από αυτούς, ο Σονγ Γιουν, γράφοντας στα πρώτα του 6ου αιώνα ταξιδεύοντας στη Κεντρική Ασία αναζητώντας βουδιστικές γραφές, λέει ότι υποδέχθηκε από τον ηγεμόνα των Αχούν σε μια σκηνοπαλάτι. Η ακριβής τοποθεσία του τόπου που ονομάζεται πρωτεύουσα στις κινεζικές πηγές παραμένει διαφωνούμενη.

Τις τελευταίες χρονιές, έγγραφα στη βακτριανή γλώσσα από την περιοχή Ροβ του Αφγανιστάν έδωσαν πολύτιμες πληροφορίες για την καθημερινή λειτουργία διοικήσεων που ακολούθησαν και επικαλύφθηκαν με τους Αχούν. Η βακτριανή, γραμμένη με αλφάβητο που προέρχεται από ελληνικά γράμματα, παρέμεινε η κοινή γλώσσα διοικητικής και εμπορικής αλληλογραφίας στην περιοχή. Αυτό υποδεικνύει ότι μια ηγετική τάξη νομάδων προέλευσης διέπρεπε μια οικισμένη κοινωνία βασιζόμενη σε τοπικές παραδόσεις γραφής και φορολογίας. Τα νομίσματα επίσης δείχνουν σχέδια εμπνευσμένα από σασσανίδες εκδόσεις και επιγραφές στα βακτριανά.

Οι Σασσανίδες Πόλεμοι: Η Ήττα του Περόζ και ο Καβάδης Α'

Ο αγώνας μεταξύ των Αχούν και των Σασσανίδων κατείχε την ανατολική σύνορο του Ιράν για μεγάλο χρονικό διάστημα στη δεύτερη μισή του 5ου αιώνα. Ο βασιλιάς των Σασσανίδων Περόζ αιχμαλωτίστηκε πρώτα στις εκστρατείες του εναντίον των Αχούν και απελευθερώθηκε μόνο μετά την πληρωμή τεράστιας λύτρας. Μια μεταγενέστερη εκστρατεία που ξεκίνησε για να πάρει εκδίκηση έληξε σε ήττα και τον θάνατό του περίπου το 484. Οι πηγές αναφέρουν ότι αυτή η ήττα ήταν πολύ ακριβή για τον σασσανίδη στρατό και το κρατικό ταμείο.

Μετά τον θάνατο του Περόζ οι Σασσανίδες αναγκάστηκαν να πληρώσουν φόρο στους Αχούν για ένα χρονικό διάστημα. Ο μελλοντικός βασιλιάς Καβάδης Α' πέρασε μέρος της νεότητάς του στην αυλή των Αχούν· όταν αποβλήθηκε το 488 ξαναβρήκε καταφύγιο παρ' αυτοίς, και περίπου το 498–499 ανακτάθηκε στον θρόνο με τη στρατιωτική τους υποστήριξη. Αυτά τα γεγονότα δείχνουν ότι οι Αχούν δεν ήταν απλώς απειλή συνόρων αλλά και αποφασιστικός παράγοντας στην εσωτερική πολιτική των Σασσανίδων.

Οι Εκστρατείες στην Ινδία: Τοραμάνα και Μιχιράκουλα

Από το τέλη του 5ου αιώνα ομάδες συνδεδεμένες με τους Αχούν πιέστηκαν και στη βόρεια Ινδία. Οι πιο γνωστοί ηγέτες αυτής της κοινότητας, που ονομάζεται Χούνα στις ινδικές πηγές, είναι ο Τοραμάνας και ο γιός του Μιχιράκουλα. Εάν αυτά τα ονόματα ανήκουν στους ίδιους Αχούν ή σε μια συγγενή ομάδα που ονομάζεται Αλχον διαφωνείται μεταξύ των ειδικών, και χρησιμοποιούνται αποδείξεις από νομίσματα και επιγραφές για να διευκρινιστεί η διάκριση.

Σύμφωνα με κινεζικά και ινδικά κείμενα, η βασιλεία του Μιχιράκουλα θυμάται ως καταστροφική για βουδιστικά μοναστήρια και οικισμούς, αλλά αυτοί οι λογαριασμοί προέρχονται κυρίως από βουδιστικές ή εχθρικές πηγές και μπορεί να υπερβάλλουν. Η γενικά αποδεκτή άποψη σήμερα είναι ότι οι ινδικοί ηγεμόνες σπάσαν αυτή την πίεση στην πρώτη μισή του 6ου αιώνα και ότι οι επιθέσεις των Χούνα συνέβαλαν στην αδύναμα των Γκούπτα. Παρ' όλα αυτά, το μέγεθος της ζημιάς δεν μπορεί να μετρηθεί με ακρίβεια.

Εμπόριο, Νομισματοκοπία και η Οδός του Ιριού

Οι γαίες υπό την κυριαρχία των Αχούν βρισκόταν εκεί που σταυρούσαν οι καραβάνες μεταξύ Κίνας, Ιράν και Ινδίας. Ενώ οι Σογδιανοί έμποροι ενίσχυαν γύρω από το Σαμαρκάνδ και τη Βουχάρα σε αυτή την περίοδο, οι ηγεμόνες των Αχούν έσπαρναν έσοδα από διέλευση και φόρο. Το κράτος λειτουργούσε λοιπόν όχι μόνο ως πολεμική κοινότητα αλλά και ως προστάτης και φορολόγος εμπορικών διαδρομών.

Τα νομίσματα είναι μεταξύ των πιο συγκεκριμένων εγγράφων της περιόδου των Αχούν. Τα ασημένια δραχμές μιμούνται κυρίως σασσανίδες μοντέλα και φέρουν τα ονόματα τοπικών ηγεμόνων και βακτριανές επιγραφές. Αυτό το νομισματικό σύστημα δείχνει ότι μια κοινή οικονομική γλώσσα συνέχιζε να υπάρχει στην περιοχή. Το γεγονός ότι βουδιστικοί πειραματικοί διέβαιναν την επικράτεια των Αχούν στην πορεία τους στην Ινδία υποδεικνύει επίσης ότι αυτές οι διαδρομές συνέχιζαν να λειτουργούν χωρίς διακοπή.

Κατάρρευση και Ιστορική Κληρονομιά

Το τέλος του κράτους των Αχούν ήρθε με την άνοδο της Τουρκικής Χαχανάδας. Σύμφωνα με τις πηγές, ο δυτικός τουρκικός γιαμπγκου Ιστέμι και ο βασιλιάς των Σασσανίδων Χοσρό Α' συμφώνησαν για κοινή επίθεση· μεταξύ των τέλη της δεκαετίας του 550 και περίπου το 560 η δύναμη των Αχούν σπάστηκε. Οι γαίες τους διαιρέθηκαν μεταξύ των δύο κρατών, κυρίως κατά μήκος του Αμού Νταργιά. Αυτό το γεγονός θεωρείται ως η αρχή της τουρκικής κυριαρχίας στην Κεντρική Ασία και μιας γειτονίας Σασσανίδων-Τούρκων.

Η κληρονομιά των Αχούν δεν περιορίστηκε σε ένα μόνο κράτος. Τοπικές δυναστείες στην περιοχή, το φορολογικό σύστημα και η βακτριανή γραφή συνέχισαν να υπάρχουν, και σε μεταγενέστερους αιώνες οι άρχοντες του Τοχαριστάν προσπάθησαν να διατηρήσουν τις θέσεις τους τόσο εναντίον κινεζικών όσο και μουσουλμάνων στρατευμάτων. Η σύγχρονη έρευνα αντιμετωπίζει τους Αχούν ως μια μεταβατική κοινωνία με και νομάδες και οικισμένα χαρακτηριστικά.

Πηγές και επιπλέον ανάγνωση

  1. Procopius, Wars, book I.
  2. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Eftalitler”.
  3. Encyclopaedia Britannica, “Hephthalite”.
  4. Procopius, History of the Wars (Persian War), Book I.
  5. Encyclopaedia Britannica, entry “Hephthalite”.
  6. Encyclopaedia Iranica, entry “Hephthalites”.
  7. Türkiye Diyanet Foundation Encyclopaedia of Islam, entry “Eftalitler”.
Κοινοποίηση
Ακολουθήστε το YulaHubΜάθετε πρώτοι τις σημαντικότερες ειδήσεις της ημέρας.
RSS

Αφήστε ένα σχόλιο

Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *