Cách mọi người tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe, mức họ phải trả và ai được bảo hiểm có sự khác biệt rất lớn giữa các quốc gia. Hoa Kỳ chi tiêu cho y tế nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác trên thế giới, cả về mức bình quân đầu người và so với quy mô nền kinh tế, tuy nhiên quốc gia này vẫn tụt hậu so với nhiều nước châu Âu về một số chỉ số sức khỏe cơ bản như tuổi thọ. Điều này làm gia tăng sự quan tâm đến cách thức hoạt động của các hệ thống y tế khác nhau.
Trong bài viết này, chúng tôi so sánh từ góc độ trung lập hệ thống y tế của Hoa Kỳ và các quốc gia châu Âu lớn về các mô hình cơ bản, tài chính, phạm vi bao phủ và trải nghiệm của bệnh nhân.
Các mô hình cơ bản của hệ thống y tế
- Mô hình Beveridge: Chăm sóc sức khỏe được tài trợ bởi thuế chung và phần lớn do nhà nước cung cấp. NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia) của Vương quốc Anh, được thành lập vào năm 1948, là ví dụ nổi tiếng nhất về mô hình này. Tây Ban Nha và các nước Bắc Âu cũng sử dụng các phương pháp tương tự.
- Mô hình Bismarck: Người lao động và người sử dụng lao động đóng góp vào các quỹ bảo hiểm y tế bắt buộc. Có nguồn gốc từ nước Đức vào những năm 1880, mô hình này hiện được áp dụng dưới nhiều hình thức khác nhau tại các quốc gia như Đức, Pháp, Hà Lan và Bỉ.
- Hệ thống hỗn hợp: Tại Hoa Kỳ, bảo hiểm tư nhân, bảo hiểm của chủ lao động và các chương trình công tồn tại song song.
Hệ thống của Hoa Kỳ hoạt động như thế nào?
Tại Hoa Kỳ, một phần lớn dân số trong độ tuổi lao động có bảo hiểm y tế thông qua chủ lao động của họ. Có chương trình liên bang Medicare dành cho người từ 65 tuổi trở lên, và chương trình Medicaid, được điều hành phối hợp với các bang, dành cho những người có thu nhập thấp. Đạo luật Chăm sóc Sức khỏe Hợp túi tiền (Affordable Care Act) năm 2010 đã giảm đáng kể số lượng người không có bảo hiểm bằng cách điều tiết thị trường bảo hiểm cá nhân và cung cấp các khoản trợ cấp. Mặc dù vậy, một bộ phận dân số vẫn chưa có bảo hiểm, và những người đã có bảo hiểm có thể phải đối mặt với các khoản đồng chi trả và mức khấu trừ cao.
Chi tiêu và kết quả
Hoa Kỳ chi khoảng một sáu GDP cho y tế, cao hơn nhiều so với mức trung bình của EU. Các lý do dẫn đến mức chi tiêu cao bao gồm giá thuốc và dịch vụ cao, chi phí hành chính và việc sử dụng cường độ cao các công nghệ tiên tiến. Tuy nhiên, tuổi thọ khi sinh tại Hoa Kỳ vẫn tụt hậu so với hầu hết các nước Tây Âu. Cần nhấn mạnh rằng khoảng cách này không chỉ liên quan đến hệ thống y tế mà còn do các yếu tố như chế độ ăn uống, béo phì, tai nạn giao thông và bất bình đẳng thu nhập.
Điểm mạnh và điểm yếu của các hệ thống châu Âu
- Điểm mạnh: Phạm vi bao phủ gần như toàn dân, chi phí tự chi trả nhìn chung thấp và rủi ro phá sản do các vấn đề sức khỏe thấp.
- Điểm yếu: Ở một số quốc gia, thời gian chờ đợi khám chuyên khoa và phẫu thuật theo kế hoạch kéo dài, tình trạng thiếu hụt nguồn lực và thiếu hụt nhân sự.
- Áp lực chung: Dân số già, sự gia tăng các bệnh mãn tính và các phương pháp điều trị mới đắt đỏ cũng đang gây áp lực tài chính lên các hệ thống châu Âu.
Điểm mạnh và điểm yếu của hệ thống Hoa Kỳ
- Điểm mạnh: Tiếp cận rộng rãi với công nghệ y tế tiên tiến, thời gian chờ đợi ngắn và dẫn đầu thế giới trong nghiên cứu y học và phát triển thuốc.
- Điểm yếu: Chi phí cao, rủi ro mất bảo hiểm khi thay đổi công việc vì bảo hiểm gắn liền với việc làm, và quy trình thanh toán phức tạp.
Sự khác biệt trong trải nghiệm của bệnh nhân
Sự khác biệt giữa các hệ thống cũng được phản ánh trong trải nghiệm hàng ngày của bệnh nhân. Ở nhiều quốc gia châu Âu, bệnh nhân trước tiên sẽ gặp bác sĩ gia đình và thường tiếp cận bác sĩ chuyên khoa thông qua sự giới thiệu của họ. Cách tiếp cận "người gác cổng" này giúp kiểm soát chi phí nhưng có thể làm chậm việc tiếp cận các bác sĩ chuyên khoa. Tại Hoa Kỳ, tùy thuộc vào kế hoạch bảo hiểm, việc tiếp cận trực tiếp các bác sĩ chuyên khoa có thể khả thi; nhưng việc bác sĩ và bệnh viện nào nằm trong mạng lưới của bên bảo hiểm sẽ thay đổi đáng kể số tiền phải trả.
Giá thuốc cũng tạo ra sự khác biệt lớn. Ở hầu hết các nước châu Âu, nhà nước hoặc các cơ quan bảo hiểm ấn định giá thuốc bằng cách thương lượng với các nhà sản xuất; tại Hoa Kỳ, giá thuốc nhìn chung cao hơn nhiều.
Hệ thống tại Thổ Nhĩ Kỳ
Tại Thổ Nhĩ Kỳ, Chương trình Chuyển đổi Y tế vào những năm 2000 đã hợp nhất các tổ chức an sinh xã hội khác nhau thành Cơ quan An sinh Xã hội, và phạm vi bao phủ đã được mở rộng đáng kể thông qua Bảo hiểm Y tế Tổng quát. Hệ thống mang các yếu tố của mô hình Bismarck dựa trên sự đóng góp; các bệnh viện tư nhân và bảo hiểm y tế bổ sung cũng được sử dụng rộng rãi.
Dành cho người sống ở nước ngoài và khách du lịch
- Công dân EU tạm trú tại một quốc gia EU khác có thể tiếp cận các phương pháp điều trị cần thiết bằng Thẻ Bảo hiểm Y tế Châu Âu.
- Điều quan trọng đối với những người chuyển đến một quốc gia khác là tìm hiểu trước cách đăng ký với hệ thống địa phương và thời gian chờ đợi là bao lâu.
- Đối với khách du lịch đến Hoa Kỳ, nên mua bảo hiểm y tế du lịch toàn diện, vì chi phí y tế có thể rất cao.
Bài viết này chỉ dành cho mục đích thông tin chung; nó không phải là lời khuyên về bảo hiểm hay y tế. Bạn nên tham khảo ý kiến của chuyên gia tư vấn cho các quyết định bảo hiểm của mình; nội dung này không thay thế cho lời khuyên chuyên môn.
Câu hỏi thường gặp
Tại sao dịch vụ chăm sóc sức khỏe ở Hoa Kỳ lại đắt đỏ như vậy?
Giá thuốc và dịch vụ cao, chi phí hành chính và việc sử dụng cường độ cao các công nghệ tiên tiến được coi là những lý do chính.
NHS là gì?
Đó là hệ thống y tế quốc gia của Vương quốc Anh, được thành lập vào năm 1948, được tài trợ bởi thuế chung và phần lớn là miễn phí tại thời điểm sử dụng.
Mô hình Bismarck là gì?
Đó là một hệ thống mà người lao động và người sử dụng lao động đóng góp vào các quỹ bảo hiểm y tế bắt buộc. Nó được áp dụng dưới nhiều hình thức khác nhau tại các quốc gia như Đức, Pháp và Hà Lan.
Tại sao thời gian chờ đợi ở châu Âu có thể kéo dài?
Sự hạn chế về nguồn lực và nhân sự, nhu cầu ngày càng tăng và dân số già làm kéo dài thời gian chờ đợi khám chuyên khoa và phẫu thuật theo kế hoạch ở một số quốc gia.
Nguồn và tài liệu đọc thêm
- OECD, “Health at a Glance 2023: OECD Indicators” (oecd.org)
- OECD và Ủy ban Châu Âu, “Health at a Glance: Europe 2024” (oecd.org)
- The Commonwealth Fund, “Mirror, Mirror 2024: A Portrait of the Failing U.S. Health System” (commonwealthfund.org)
- Văn phòng Khu vực của WHO tại Châu Âu, các báo cáo quốc gia về “Health Systems in Transition” (who.int/europe)
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *