Trong những năm gần đây, nhiều người đã phải học cách sống chung với nhiều điều bất định cùng một lúc: lạm phát cao, lo lắng về an ninh việc làm, tin tức chiến tranh và các câu hỏi về việc trí tuệ nhân tạo sẽ thay đổi thế giới lao động như thế nào. Trong môi trường này, sự lo lắng, mất ngủ và cảm giác kiệt sức đã trở nên phổ biến. Các nhà tâm lý học nhấn mạnh rằng khái niệm quan trọng nhất vào những thời điểm như vậy là "khả năng phục hồi tâm lý". Tin tốt là khả năng phục hồi không phải là một đặc điểm mà một số người sinh ra đã có; đó là một kỹ năng có thể được phát triển theo thời gian.
Khả năng phục hồi tâm lý là gì?
Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA) định nghĩa khả năng phục hồi là quá trình thích ứng thành công với những trải nghiệm sống khó khăn. Có khả năng phục hồi không có nghĩa là không cảm thấy căng thẳng hay buồn bã. Những người có khả năng phục hồi cũng phải vật lộn, lo lắng và đau buồn, nhưng theo thời gian, họ có thể phục hồi, thích nghi với các điều kiện mới và tiếp tục cuộc sống của mình. Đó là lý do tại sao việc coi khả năng phục hồi không phải là một chiếc khiên mà là một cơ bắp sẽ chính xác hơn: nó trở nên mạnh mẽ hơn càng được rèn luyện nhiều.
1. Tập trung vào những gì bạn có thể kiểm soát
Trong thời kỳ bất định, tâm trí có xu hướng xoay quanh những thứ không thể kiểm soát: thị trường sẽ làm gì, nền kinh tế đang đi về đâu, các cuộc xung đột trên khắp thế giới sẽ kết thúc như thế nào. Suy nghĩ về những vấn đề này là điều tự nhiên, nhưng việc chìm đắm trong chúng liên tục sẽ làm tăng sự lo lắng. Một phương pháp hữu ích là chia những lo lắng của bạn thành hai cột: những điều bạn có thể kiểm soát và những điều bạn không thể. Xem xét ngân sách của bạn, học một kỹ năng hoặc xây dựng quỹ khẩn cấp là những bước nằm trong tầm kiểm soát của bạn, và chúng mang lại cảm giác hành động cụ thể.
2. Đừng bỏ bê các nhu cầu cơ bản
Trong thời kỳ căng thẳng, những thứ đầu tiên bị bỏ bê thường là giấc ngủ, dinh dưỡng và vận động. Tuy nhiên, đây lại là nền tảng của khả năng phục hồi. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị người lớn nên thực hiện ít nhất 150 đến 300 phút hoạt động thể chất cường độ vừa phải mỗi tuần; điều đó có thể có nghĩa là đi bộ nhanh nửa tiếng vào hầu hết các ngày trong tuần. Giờ giấc ngủ điều độ và các bữa ăn cân bằng cũng góp phần tạo nên một tâm trạng ổn định.
Một thói quen hàng ngày đơn giản tạo ra một hòn đảo ổn định giữa sự bất định. Thức dậy cùng một thời điểm mỗi ngày, đi dạo ngắn hoặc tắt màn hình vào một thời điểm cố định buổi tối là những bước nhỏ nhưng hiệu quả.
3. Củng cố các mối quan hệ xã hội của bạn
Nghiên cứu luôn cho thấy rằng các mối quan hệ xã hội mạnh mẽ là một trong những yếu tố bảo vệ quan trọng nhất trong việc đối phó với căng thẳng. Trong những thời điểm khó khăn, mọi người có xu hướng thu mình lại, nhưng trò chuyện với bạn bè, dành thời gian cho gia đình hoặc tham gia một cộng đồng giúp chia sẻ gánh nặng. Giúp đỡ người khác cũng xây dựng khả năng phục hồi; hoạt động tình nguyện mang lại ý nghĩa và cảm giác thuộc về.
Sức mạnh của các mối quan hệ xã hội đến từ chất lượng của các mối quan hệ nhiều hơn là số lượng của chúng. Có một vài người đáng tin cậy mà bạn có thể gọi vào một ngày khó khăn sẽ mang tính bảo vệ cao hơn là một vòng tròn rộng nhưng hời hợt. Ngay cả trong những thời kỳ bận rộn, do đó, việc dành thời gian thường xuyên cho các mối quan hệ thân thiết là rất đáng giá, có thể được duy trì thông qua các thói quen nhỏ như một cuộc gọi điện thoại ngắn hoặc một buổi gặp mặt hàng tuần.
4. Quản lý luồng thông tin
Việc liên tục theo dõi tin tức có thể nuôi dưỡng sự lo lắng, đặc biệt là trong các cuộc khủng hoảng. Việc cập nhật thông tin là quan trọng, nhưng việc tiếp xúc với các thông báo và nguồn cấp dữ liệu mạng xã hội vào mọi thời điểm trong ngày sẽ làm kiệt quệ tâm trí. Theo dõi tin tức một hoặc hai lần một ngày từ các nguồn đáng tin cậy, và không đọc tin tức trước khi đi ngủ, là những cách thiết thực để giữ sự cân bằng.
5. Phát triển tư duy linh hoạt
Một trong những đặc điểm mà những người có khả năng phục hồi chia sẻ là khả năng nhìn nhận các sự việc từ nhiều góc độ khác nhau. Điều này không có nghĩa là phớt lờ các vấn đề hoặc ép buộc bản thân nhìn mọi thứ theo chiều hướng tích cực. Thay vào đó, việc đặt ra các câu hỏi như "Tôi có thể học được gì từ tình huống này?" hoặc "Tôi đã vượt qua một khó khăn tương tự như thế nào trước đây?" hướng tâm trí từ sự bất lực sang việc tìm kiếm giải pháp. Nhớ lại những khó khăn bạn đã vượt qua trong quá khứ sẽ mang lại cho bạn sự tự tin vào khả năng đối phó với sự bất định của ngày hôm nay.
Các bài tập thở ngắn, thực hành chánh niệm hoặc viết nhật ký cũng có thể giúp bạn nhận biết và điều chỉnh cảm xúc. Những phương pháp này có thể không có hiệu quả như nhau đối với tất cả mọi người; điều quan trọng là tìm ra một vài công cụ phù hợp với bạn và sử dụng chúng thường xuyên.
Một cách khác để đối phó với sự bất định là chia các mục tiêu dài hạn thành các bước nhỏ, dễ quản lý. Khi tương lai có vẻ hoàn toàn bất định, việc xác định một bước cụ thể có thể thực hiện được trong tuần này hoặc tháng này sẽ thúc đẩy cả động lực và cảm giác kiểm soát. Nhận biết và tôn vinh những thành tựu nhỏ cũng là một phần quan trọng của quá trình này.
6. Khi nào bạn nên tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên nghiệp?
Khả năng phục hồi không có nghĩa là tự mình giải quyết mọi thứ. Các tình huống sau đây có thể cho thấy đã đến lúc bạn nên gặp chuyên gia:
- Cảm giác lo lắng hoặc tâm trạng kém kéo dài trong nhiều tuần.
- Những thay đổi rõ rệt và lâu dài về giấc ngủ và sự thèm ăn.
- Sự suy giảm rõ ràng về khả năng hoạt động tại nơi làm việc, trường học hoặc trong các mối quan hệ.
- Ngày càng lạm dụng rượu hoặc các chất khác.
- Ý nghĩ tự làm hại bản thân.
Nếu bạn có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy liên hệ ngay với đường dây nóng khẩn cấp tại quốc gia của bạn hoặc dịch vụ y tế mà không chậm trễ.
Bài viết này chỉ mang tínhchất thông tin chung; đây không phải là lời khuyên y tế hoặc tâm lý và không thể thay thế cho việc đánh giá bởi một chuyên gia.
Các câu hỏi thường gặp
Khả năng phục hồi tâm lý có thể đạt được vào giai đoạn sau của cuộc đời không?
Có. Nghiên cứu cho thấy khả năng phục hồi là một kỹ năng có thể được phát triển theo thời gian thông qua thói quen suy nghĩ, mối quan hệ xã hội và thói quen lành mạnh.
Có khả năng phục hồi có nghĩa là không bao giờ cảm thấy căng thẳng không?
Không. Những người có khả năng phục hồi cũng trải qua căng thẳng và buồn bã; điểm khác biệt là theo thời gian, họ có thể phục hồi và thích nghi với các điều kiện mới.
Tôi có nên ngừng hẳn việc theo dõi tin tức không?
Không nhất thiết. Theo dõi tin tức một hoặc hai lần một ngày từ các nguồn đáng tin cậy cho phép bạn cập nhật thông tin trong khi vẫn hạn chế được sự lo lắng.
Nguồn và đọc thêm
- Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA), “Xây dựng khả năng phục hồi của bạn”.
- Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), “Hướng dẫn của WHO về hoạt động thể chất và hành vi tĩnh tại”, 2020.
- Harvard Health Publishing, “Tăng cường khả năng phục hồi của bạn!”.
- Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), “Làm những gì quan trọng trong thời kỳ căng thẳng: Sách hướng dẫn minh họa”.
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *