Τα τελευταία χρόνια, πολλοί άνθρωποι έπρεπε να μάθουν να ζουν με πολλές αβεβαιότητες ταυτόχρονα: υψηλός πληθωρισμός, ανησυχίες για την ασφάλεια της εργασίας, ειδήσεις για πόλεμο και ερωτήματα σχετικά με το πώς η τεχνητή νοημοσύνη θα αλλάξει τον κόσμο της εργασίας. Σε αυτό το περιβάλλον, το άγχος, η αϋπνία και η αίσθηση εξάντλησης έχουν γίνει ευρέως διαδευμένα. Οι ψυχολόγοι τονίζουν ότι η έννοια που έχει τη μεγαλύτερη σημασία σε τέτοιες στιγμές είναι η «ψυχική ανθεκτικότητα». Τα καλά νέα είναι ότι η ανθεκτικότητα δεν είναι ένα χαρακτηριστικό με το οποίο κάποιοι απλώς γεννιούνται· είναι μια δεξιότητα που μπορεί να αναπτυχθεί με την πάροدو του χρόνου.
Τι είναι η ψυχική ανθεκτικότητα;
Η Αμερικανική Ψυχολογική Eταιρεία (APA) ορίζει την ανθεκτικότητα ως τη διαδικασία της επιτυχούς προσαρμογής σε δύσκολες εμπειρίες ζωής. Το να είσαι ανθεκτικός δεν σημαίνει ότι δεν αισθάνεσαι άγχος ή θλίψη. Οι ανθεκτικοί άνθρωποι επίσης αγωνίζονται, ανηSυχούν και θλίβονται, αλλά με την πάροدو του χρόνου μπορούν να ανακάμψουν, να προσαρμοστούν σε νέες συνθήκες και να συνεχίσουν τη ζωή τους. Γι' αυτό είναι πιο ακριβές να σκεφτόμαστε την ανθεκτικότητα όχι ως ασπίδα αλλά ως μυ: γίνεται πιο δυνατός όσο περισσότερο ασκείται.
1. Εστίασε σε ό,τι μπορείς να ελέγξεις
Σε αβέβαιους καιρούς, το μυαλό τείνει να περιστρέφεται γύρω από πράγματα που δεν μπορούν να ελεγχθούν: τι θα κάνουν οι αγορές, πού πηγαίνει η οικονομία, πώς θα τελειώσουν οι συγκρούσεις σε όλο τον κόσμο. Η σκέψη αυτών των θεμάτων είναι φυσική, αλλά η συνεχής ενασχόληση με αυτά αυξάνει το άγχος. Μια χρήσιμη μέθοδος είναι να χωρίσεις τις ανησυχίες σου σε δύο στήλες: τα πράγματα που μπορείς να ελέγξεις και τα πράγματα που δεν μπορείς. Η αναθεώρηση του προϋπολογισμού σου, η εκμάθηση μιας δεξιότητας ή η δημιουργία ενός ταμεία έκτακτης ανάγκης είναι βήματα υπό τον έλεγχό σου και δίνουν μια αίσθηση συγκεκριμένης δράσης.
2. Μην παραμελείς τις βασικές ανάγκες
Σε περιόδους στρες, τα πρώτα πράγματα που παραμελούνται είναι συνήθως ο ύπνος, η διατροφή και η κίνηση. Ωστόσο, αυτά είναι τα θεμέλια της ανθεκτικότητας. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά στους ενήλικες να κάνουν τουλάχιστον 150 έως 300 λεπτά σωματικής δραστηριότητας μέτριας έντασης την εβδομάδα· αυτό θα μπορούσε να σημαίνει έναν γρήγορο περίπατο μισής ώρας τις περισσότερες μέρες της εβδομάδας. Οι τακτικές ώρες ύπνου και τα ισορροπημένα γεύματα συμβάλλουν επίσης σε μια σταθερή διάθεση.
Μια απλή καθημερινή ρουτίνα δημιουργεί ένα νησί σταθερότητας στη μέση της αβεβαιότητας. Το να σηκώνεσαι την ίδια ώρα κάθε μέρα, να κάνεις έναν σύντομο περίπατο ή να κλείνεις τις οθόνες σε μια καθορισμένη ώρα το βράδυ είναι μικρά αλλά αποτελεσματικά βήματα.
3. Ενίσχυσε τους κοινωνικούς σου δεσμούς
Η έρευνα δείχνει σταθερά ότι οι ισχυρές κοινωνικές σχέσεις είναι ένας από τους πιο σημαντικούς προστατευτικούς παράγοντες στην αντιμετώπιση του στρες. Σε δύσκολες στιγμές οι άνθρωποι τείνουν να αποσύρονται, ωστόσο η συζήτηση με έναν φίλο, ο χρόνος με την οικογένεια ή η συμμετοχή σε μια κοινότητα βοηθούν στην κατανομή του φορτίου. Η βοήθεια προς τους άλλους χτίζει επίσης ανθεκτικότητα· ο εθελοντισμός φέρνει μια αίσθηση νόμου και ανήκειν.
Η δύναμη των κοινωνικών δεσμών προέρχεται περισσότερο από την ποιότητα των σχέσεων παρά από τον αριθμό τους. Το να έχεις μερικούς έμπιστους ανθρώπους στους οποίους μπορείς να απευθυνθείς μια δύσκολη μέρα είναι πιο προστατευτικό από έναν ευρύ αλλά επιφανειακό κύκλο. Ακόμη και σε πολυάσχολες περιόδους, αξίζει επομένως να αφιερώνεις τακτικό χρόνο για στενές σχέσεις, οι οποίες μπορούν να διατηρηθούν μέσω μικρών συνηθειών, όπως ένα σύντομο τηλεφώνημα ή μια εβδομαδιαία συνάντηση.
4. Διαχειρίσου τη ροή των πληροφοριών
Η συνεχής παρακολούθηση των ειδήσεων μπορεί να τροφοδοτήσει το άγχος, ειδικά κατά τη διάρκεια κρίσεων. Η ενημέρωση έχει σημασία, αλλά η έκθεση σε ειδοποιήσεις και ροές μέσων κοινωνικής δικτύωσης κάθε ώρα της ημέρας εξαντλεί το μυαλό. Η παρακολούθηση των ειδήσεων μία ή δύο φορές την ημέρα από αξiόπιστες πηγές και η μη ανάγνωση ειδήσεων πριν τον ύπνο είναι πρακτικοί τρόποι για να διατηρήσεις την ισορροπία.
5. Ανάπτυξε ευέλικτη σκέψη
Ένα από τα χαρακτηριστικά που μοιράζονται οι ανθεκτικοί άνθρωποι είναι η ικανότητα να βλέπουν τα γεγονότα από διαφορετικές οπτικές γωνίες. Αυτό δεν σημαίνει ότι αγνοείς τα προβλήματα ή ότι αναγκάζεις τον εαυτό σου να τα βλέπει όλα θετικά. Αντίθετα, η υποβολή ερωτήσεων όπως «Τι μπορώ να μάθω από αυτή την κατάσταση;» ή «Πώς ξεπέρασα μια παρόμοια δυσκολία στο παρελθόν;» οδηγεί το μυαλό από την αβοηθητότητα στην ανεύρεση λύσεων. Η υπενθύμιση των δυσκολιών που έχεις ξεπεράσει στο παρελθόν σου δίνει εμπιστοσύνη στην ικανότητά σου να αντιμετωπίσεις τη σημερινή αβεβαιότητα.
Σύντομες ασκήσεις αναπνοής, πρακτικές ενσυνειδητότητας ή η τήρηση ενός ημερολογίου μπορούν επίσης να σε βοηθήσουν να παρατηρήσεις και να ρυθμίσεις τα συναισθήματα. Αυτές οι μέθοδοι μπορεί να μην είναι εξίσου αποτελεσματικές για όλους· αυτό που έχει σημασία είναι να βρεις μερικά εργαλεία που λειτουργούν για σένα και να τα χρησιμοποιείς τακτικά.
Ένας άλλος τρόπος για να αντιμετωπίσεις την αβεβαιότητα είναι να σπάσεις τους μακροπρόθεσμους στόχους σε μικρά, διαχειρίσιμα βήματα. Όταν το μέλλον φαίνεται εντελώς αβέβαιο, ο εντοπισμός ενός συγκεκριμένου βήματος που μπορεί να γίνει αυτή την εβδομάδα ή αυτόν τον μήνα ενισχύει τόσο το κίνητρο όσο και την αίσθηση ελέγχου. Η παρατήρηση και ο εορτασμός μικρών επιτευγμάτων είναι επίσης ένα σημαντικό μέρος αυτής της διαδικασίας.
6. Πότε πρέπει να αναζητήσεις επαγγελματική υποστήριξη;
Η ανθεκτικότητα δεν σημαίνει ότι τα λύνεις όλα μόνος σου. Οι ακόλουθες καταστάσεις μπορεί να υποδηλώνουν ότι είναι ώρα να δεις έναν επαγγελματία:
- Αισθήματα άγχους ή πεσμένης διάθεσης που διαρκούν για εβδομάδες.
- Έντονες και διαρκείς αλλαγές στον ύπνο και την όρεξη.
- Μια σαφής πτώση στη λειτουργικότητα στην εργασία, στο σχολείο ή στις σχέσεις.
- Η αυξανόμενη στροφή στο αλκοόλ ή σε άλλες ουσίες.
- Σκέψεις αυτοτραυματισμού.
Αν έχεις σκέψεις αυτοτραυματισμού, επικοινωνήστε με τη γραμμή βοήθειας έκτακτης ανάγκης στη χώρα σου ή με μια υπηρεσία υγείας χωρίς καθυστέρηση.
Αυτό το άρθρο προορίζεται μόνο για γενικές πληροφορίες· δεν αποτελεί ιατρική ή ψυχολογική συμβουλή και δεν υποκαθιστά την αξιολόγηση από επαγγελματία.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί η ψυχική ανθεκτικότητα να αποκτηθεί αργότερα στη ζωή;
Ναι. Η έρευνα δείχνει ότι η ανθεκτικότητα είναι μια δεξιότητα που μπορεί να αναπτυχθεί με την πάροدو του χρόνου μέσω των γνωστικών συνηθειών, των κοινωνικών σχέσεων και των υγιεινών ρουτινών.
Σημαίνει το να είσαι ανθεκτικός ότι δεν αισθάνεσαι ποτέ στρες;
Όχι. Οι ανθεκτικοί άνθρωποι βιώνουν επίσης στρες και θλίψη· η διαφορά είναι ότι με την πάροدو του χρόνου μπορούν να ανακάμψουν και να προσαρμοστούν σε νέες συνθήκες.
Πρέπει να σταματήσω εντελώς να παρακολουθώ τις ειδήσεις;
Όχι απαραίτητα. Η παρακολούθηση των ειδήσεων μία ή δύο φορές την ημέρα από αξιόπιστες πηγές σού επιτρέπει να μένεις ενημερωμένος περιορίζοντας παράλληλα το άγχος.
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
- Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία (APA), “Building your resilience”.
- Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), “WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour”, 2020.
- Harvard Health Publishing, “Ramp up your resilience!”.
- Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), “Doing What Matters in Times of Stress: An Illustrated Guide”.
Αφήστε ένα σχόλιο
Η διεύθυνση email σας δεν θα δημοσιευθεί. Τα απαιτούμενα πεδία επισημαίνονται με *