Chuyển đến nội dung

Tri thức soi sáng thế giới

Đế quốc Mughal: Một triều đại Turk từ Fergana đến Ấn Độ và di sản của Taj Mahal

Khởi đầu từ Thung lũng Fergana, Babur đã thành lập một đế quốc ở Ấn Độ vào năm 1526, tồn tại suốt ba thế kỷ. Từ cuốn Baburnama, được viết bằng tiếng Turk Chagatai, cho đến Taj Mahal, đây là câu chuyện về một triều đại được nhớ đến vì nghệ thuật và sự khoan dung.

Đế quốc Mughal: Một triều đại Turk từ Fergana đến Ấn Độ và di sản của Taj Mahal
Hình ảnh: Unknown artist / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Đế quốc Mughal là một triều đại cai trị phần lớn tiểu lục địa Ấn Độ từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 19 và trở thành một trong những quốc gia giàu có và đông dân nhất thế giới. Người sáng lập, Zahir al-Din Muhammad Babur, là một nhà cai trị gốc Turco-Mông Cổ, hậu duệ của Timur bên nội và Thành Cát Tư Hãn bên ngoại.

Từ Fergana đến Panipat

Babur sinh năm 1483 tại Thung lũng Fergana thuộc Uzbekistan ngày nay và lên ngôi khi mới mười hai tuổi. Thời trẻ của ông trôi qua trong việc giành lấy và đánh mất Samarkand, trong cảnh lưu vong và xây dựng lại cơ nghiệp. Sau khi định cư ở Kabul, ông hướng mắt về Ấn Độ, và tại Trận Panipat năm 1526, ông đã đánh bại một đội quân lớn hơn nhiều nhờ sử dụng khéo léo pháo binh dã chiến và kỵ binh cơ động. Qua đó, ông đã đặt nền móng cho một đế quốc tồn tại hơn ba thế kỷ.

Baburnama: cuốn hồi ký chân thực của một nhà cai trị

Có lẽ di sản lâu dài nhất của Babur không phải là thanh kiếm mà là cây bút của ông. Cuốn Baburnama, được viết bằng tiếng mẹ đẻ Chagatai Turk, được coi là một trong những cuốn tự truyện chân thực nhất từng được viết bởi một nhà cai trị. Babur viết một cách cởi mở về những sai lầm, nỗi niềm và cảm xúc cũng như những chiến thắng của mình. Sự mô tả của ông về thực vật, động vật và khí hậu của Ấn Độ với độ chính xác của một nhà tự nhiên học làm cho tác phẩm càng trở nên giá trị hơn. Babur cũng là một nhà thơ và là người đam mê các khu vườn.

Thời kỳ hoàng kim của nghệ thuật và sự khoan dung

  • Akbar: Cháu trai của Babur là Akbar được nhớ đến như một trong những nhà cai trị vĩ đại nhất của đế quốc nhờ sự khoan dung đối với các tôn giáo khác nhau, các cuộc tranh luận mà ông tổ chức với các học giả tôn giáo và hệ thống chính quyền mạnh mẽ của ông.
  • Kiến trúc: Lăng mộ Humayun ở Delhi, Pháo đài Agra và Fatehpur Sikri là những ví dụ về phong cách độc đáo pha trộn giữa truyền thống Turk, Ba Tư và Ấn Độ.
  • Taj Mahal: Lăng mộ bằng đá cẩm thạch trắng được xây dựng tại Agra bởi Shah Jahan để tưởng nhớ người vợ Mumtaz Mahal của mình đã được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới vào năm 1983 và được chọn là một trong "Bảy kỳ quan thế giới mới" vào năm 2007.
  • Tranh tiểu họa và thủ công mỹ nghệ: Các bức tranh tiểu họa, thảm và đồ trang sức được chế tác trong các xưởng của hoàng gia được các bảo tàng trên khắp thế giới trân trọng.

Sự kết thúc của một di sản lâu dài

Đế quốc suy yếu từ thế kỷ 18 và chấm dứt vào năm 1857, khi vị hoàng đế Mughal cuối cùng bị người Anh phế truất. Tuy nhiên, di sản Mughal vẫn tồn tại đến ngày nay trong kiến trúc, ẩm thực, âm nhạc và ngôn ngữ của Ấn Độ, Pakistan và Bangladesh.

Sự cai trị của Akbar: hệ thống mansabdari và Fatehpur Sikri

Cháu trai của Babur là Akbar (trị vì 1556–1605) đã biến đế quốc thành một quốc gia bền vững với nền hành chính trung ương mạnh mẽ. Akbar đã phát triển hệ thống "mansab", gắn kết các quan chức quân sự và dân sự với các cấp bậc số: cấp bậc của mỗi quan chức quyết định số lượng binh lính mà ông ta phải duy trì và mức lương của ông ta.

  • Jizya: Năm 1564, Akbar đã bãi bỏ thuế jizya đánh vào người dân không theo đạo Hồi; bước đi này đã giúp giành được sự ủng hộ của đông đảo người dân theo đạo Hindu.
  • Fatehpur Sikri: Thành phố này, được xây dựng như một thủ đô mới vào những năm 1570, đã bị bỏ hoang ngay sau đó; ngày nay nó nằm trong Danh sách Di sản Thế giới của UNESCO.
  • Các cuộc tranh luận: Akbar đã tổ chức các cuộc tranh luận quy tụ các học giả của các tôn giáo khác nhau.

Taj Mahal được xây dựng như thế nào?

Taj Mahal là lăng mộ mà Shah Jahan đã cho xây dựng bên bờ sông Yamuna ở Agra để tưởng nhớ người vợ Mumtaz Mahal, người đã qua đời vào năm 1631. Theo UNESCO, việc xây dựng kéo dài từ khoảng năm 1631 đến năm 1648, và hàng ngàn bậc thầy, công nhân và thợ thủ công đã được thuê. Đá cẩm thạch trắng đã được sử dụng trong tòa nhà, và các bề mặt của nó được trang trí bằng các tác phẩm khảm đá quý.

Taj Mahal được coi là ví dụ hoàn thiện nhất về sự pha trộn giữa các truyền thống kiến trúc Ấn Độ, Ba Tư và Trung Á, và nó đã được thêm vào Danh sách Di sản Thế giới của UNESCO vào năm 1983. Ngày nay, ô nhiễm không khí làm ố vàng đá cẩm thạch trắng là một vấn đề bảo tồn lớn; đây là lý do tại sao các biện pháp đặc biệt để giảm ô nhiễm được áp dụng xung quanh tòa nhà.

Các câu hỏi thường gặp

Tại sao triều đại này được gọi là "Mughal"?

Trong các ngôn ngữ phương Tây, triều đại này được gọi là "Mughal", một cách gọi ám chỉ nguồn gốc Mông Cổ. Nhưng người sáng lập ra nó là một nhà cai trị người Turk dòng Timur, và Babur coi mình trước hết là hậu duệ của Timur.

Babur được chôn cất ở đâu?

Theo di nguyện của chính mình, Babur được chôn cất tại "Vườn Babur" ở Kabul, thủ đô của Afghanistan.

Nguồn và đọc thêm

  1. UNESCO – Taj Mahal
  2. UNESCO – Fatehpur Sikri
  3. Encyclopaedia Britannica – Akbar
Chia sẻ
Theo dõi YulaHubNhận những tin quan trọng nhất trong ngày sớm nhất.
RSS

Để lại bình luận

Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *