Aurangzeb là con trai của Shah Jahan và Mumtaz Mahal và từng làm tổng trấn Deccan khi còn trẻ. Khi cha mình bị bệnh vào năm 1657, một cuộc chiến tranh kế vị bùng nổ giữa các anh em; Aurangzeb đánh bại anh trai cả Dara Shikoh và năm 1658 lên ngôi, giam cha mình tại Lâu đài Agra.
Chính sách tôn giáo và pháp lý
Fatawa-i Alamgiri, một bộ luật lớn được biên soạn theo pháp luật Hanafi, được viết trong triều đại của ông. Năm 1679 ông tái áp đặt thuế jizya mà Akbar đã bãi bỏ. Các nhà sử học đánh giá các chính sách này theo nhiều cách khác nhau.
Các cuộc chinh phục ở Deccan
Aurangzeb dành nửa sau triều đại ở phía nam, tại Deccan. Ông chinh phục các vương quốc Bijapur năm 1686 và Golconda năm 1687, và đế quốc trải dài trên hầu như toàn bộ Ấn Độ. Nhưng nhiều năm chiến tranh chống lại Marathas, những người đã trở nên mạnh mẽ dưới thời Shivaji, đã làm cạn kiệt kho bạc.
Cái chết
Aurangzeb qua đời tại Ahmednagar ở Deccan năm 1707 và, theo ý nguyện của mình, được an táng trong một ngôi mộ đơn giản tại Khuldabad. Sau cái chết của ông, các cuộc đấu tranh kế vị và sự trỗi dậy của các thế lực địa phương dẫn đến sự suy tàn nhanh chóng của Đế quốc Mughal.
Người Maratha, người Rajput và người Sikh
Triều đại kéo dài của Aurangzeb cũng được nhớ đến vì những xung đột với các cộng đồng mạnh mẽ bên trong đế quốc. Những cuộc đấu tranh này đặt nền móng cho sự suy yếu nhanh chóng của quyền lực Mughal sau cái chết của ông.
- Người Maratha: Lãnh tụ Maratha Shivaji trốn thoát khỏi giam cầm tại Agra năm 1666 và năm 1674 được phong vương, tuyên bố vương quốc riêng. Con trai ông Sambhaji bị bắt và xử tử năm 1689, nhưng sự kháng cự của người Maratha không sụp đổ; ngược lại, nó lan rộng khắp Deccan.
- Người Rajput: Năm 1679, sau cái chết của Jaswant Singh, vua Marwar, việc tước đoạt thừa kế của ông đã khiến một phần quý tộc Rajput nổi dậy.
- Người Sikh: Năm 1675, vị Guru Sikh thứ chín, Tegh Bahadur, bị xử tử tại Delhi. Con trai ông Guru Gobind Singh thành lập Khalsa năm 1699, tổ chức người Sikh thành một cộng đồng vũ trang.
Tính cách của ông và những tranh luận về ông
Các tài liệu truyền thống miêu tả Aurangzeb là một vị vua sống giản dị, tránh rượu và sự phô trương, tự tay chép Qur'an và cố gắng kiếm sống bằng cách may mũ nguyện. Triều đại gần bốn mươi chín năm của ông là một trong những triều đại lâu dài nhất trong các hoàng đế Mughal.
Tuy nhiên, các đánh giá của các nhà sử học khác biệt rõ rệt. Đầu thế kỷ XX, các nhà sử học như Jadunath Sarkar xem ông như một vị vua mà các chính sách áp lực tôn giáo của ông đã 촉 đẩy sự suy tàn của đế quốc. Các nghiên cứu gần đây hơn, ví dụ cuốn sách năm 2017 của Audrey Truschke, gợi ý nên giải thích các quyết định của ông trong bối cảnh chính trị và tài chính thời bấy giờ. Ngày nay Aurangzeb vẫn là một trong những chủ đề tranh luận lịch sử nóng hổi nhất tại Ấn Độ, vì vậy việc đọc các lời khẳng định về ông bằng cách đối chiếu với các tư liệu thời kỳ đó là rất quan trọng.
Ngôi mộ đơn giản của Aurangzeb, được xây dựng theo di chúc của ông, thường được so sánh với Taj Mahal huy hoàng của cha ông Shah Jahan; ngôi mộ trần trụi này được mô tả như một biểu tượng của thái độ của ông đối với của cải trần gian. Sau cái chết của ông, cuộc chiến tranh kế vị giữa các con trai ông được Bahadur Shah I chiến thắng, nhưng các hoàng đế Mughal không bao giờ lại tập hợp được quyền lực như thời Aurangzeb.
Các công trình kiến trúc dưới triều Aurangzeb
Aurangzeb không theo đuổi một chương trình xây dựng lớn như cha mình Shah Jahan; lối sống khổ hạnh của ông và việc dành ngân sách cho các chiến dịch đã đóng vai trò trong điều này. Tuy nhiên, một vài công trình từ triều đại của ông được tính là những ví dụ cuối cùng vĩ đại của kiến trúc Mughal.
- Đền thờ Badshahi (Lahore): Hoàn thành năm 1673, ngôi đền với đá sỏi đỏ và trang trí đá marmer trắng, từng là một trong những đền thờ lớn nhất thế giới.
- Bibi Ka Maqbara (Aurangabad): Lăng mộ được con trai ông Azam Shah xây cho vợ Aurangzeb là Dilras Banu Begum được gọi là "Taj của Deccan" vì nó được mô phỏng theo Taj Mahal.
- Đền thờ Moti (Delhi): Một ngôi đền thờ đá marmer nhỏ bên trong Lâu đài Đỏ, được xây cho việc thờ phượng riêng của vị vua.
Nguồn và đọc thêm
- Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, “Evrengzîb”.
- Saqi Musta‘idd Khan, Ma’asir-i Alamgiri.
- Encyclopaedia Britannica, “Aurangzeb”.
- Jadunath Sarkar – History of Aurangzib (5 vols, 1912–1924)
- Audrey Truschke – Aurangzeb: The Man and the Myth (Penguin, 2017)
- John F. Richards – The Mughal Empire (Cambridge University Press, 1993)
- Catherine B. Asher – Architecture of Mughal India (The New Cambridge History of India, Cambridge University Press, 1992)
- Encyclopaedia Britannica – "Badshahi Mosque"
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *