Khi bạn quay trở lại tập luyện sau một thời gian dài nghỉ ngơi hoặc thử một bài tập mới, bạn có thể cảm thấy đau và cứng cơ rõ rệt vào ngày hôm sau hoặc hai ngày sau đó. Đây được gọi là tình trạng đau cơ khởi phát muộn (DOMS) và thường không gây hại.
Tại sao tình trạng này xảy ra?
Việc tập luyện cường độ cao hoặc các bài tập chưa quen, đặc biệt là các chuyển động mà cơ bắp co lại trong khi kéo dài (đi bộ xuống dốc, hạ thấp người khi squat, từ từ hạ tạ), gây ra những tổn thương vi mô cho các sợi cơ. Quá trình sửa chữa của cơ thể được cảm nhận dưới dạng đau và nhức. Trái với niềm tin phổ biến từ lâu, hiện nay người ta đã chấp nhận rộng rãi rằng sự tích tụ axit lactic không phải là nguyên nhân chính.
Tình trạng này kéo dài bao lâu?
Cơn đau thường bắt đầu từ 12–24 giờ sau khi tập, đạt đỉnh điểm trong khoảng từ 24 đến 72 giờ và tự giảm dần trong vài ngày. Khi bạn lặp lại cùng một bài tập thường xuyên, cơ thể sẽ thích nghi và tình trạng đau nhức sẽ giảm đi đáng kể.
Các thói quen hỗ trợ phục hồi
- Vận động nhẹ nhàng: Thay vì nằm yên hoàn toàn, các hoạt động cường độ thấp như đi bộ, đạp xe nhẹ nhàng hoặc bơi lội có thể làm dịu cơn đau bằng cách tăng cường lưu thông máu.
- Giấc ngủ: Phần lớn quá trình sửa chữa cơ bắp diễn ra trong khi ngủ. Ngủ đủ giấc và chất lượng là nền tảng của sự phục hồi.
- Dinh dưỡng: Cần cung cấp đủ protein và năng lượng để sửa chữa cơ bắp. Uống đủ nước trong suốt cả ngày cũng rất quan trọng.
- Tiến triển dần dần: Tăng cường độ và thời gian tập luyện từng chút một qua mỗi tuần là cách hiệu quả nhất để tránh đau nhức quá mức.
- Khởi động và hạ nhiệt: Khởi động nhẹ trước khi tập và hạ nhiệt chậm sau khi tập giúp cơ thể chuẩn bị cho tải trọng.
- Massage và lăn bằng ống xốp (foam rolling): Có thể giúp một số người cảm thấy bớt đau hơn.
Đau nhức bình thường so với chấn thương
Đau cơ khởi phát muộn thường là cảm giác đau âm ỉ lan tỏa khắp cơ, trở nên tồi tệ hơn khi chạm vào và cử động. Những điều sau đây có thể báo hiệu một chấn thương và cần được chuyên gia y tế kiểm tra:
- Đau nhói, đau đột ngột hoặc đau như dao đâm trong khi tập luyện
- Sưng tấy rõ rệt, bầm tím hoặc mất khả năng vận động khớp
- Cơn đau không thuyên giảm trong vòng một tuần hoặc ngày càng tồi tệ hơn
- Nước tiểu có màu sẫm kèm theo đau cơ dữ dội (một dấu hiệu hiếm gặp của tình trạng cần được chăm sóc khẩn cấp)
Khởi động, hạ nhiệt và giãn cơ có ngăn ngừa đau nhức không?
Khởi động trước khi tập luyện rất quan trọng để giảm nguy cơ chấn thương và chuẩn bị cho cơ thể vận động. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy việc giãn cơ trước hoặc sau khi tập luyện chỉ làm giảm đau cơ khởi phát muộn ở mức độ rất nhỏ. Cách hiệu quả nhất để ngăn ngừa đau nhức là chuyển dần sang một bài tập mới hoặc tăng tải trọng từ từ: khi cơ thể lặp lại cùng một chuyển động, các cơ sẽ thích nghi và tình trạng đau nhức sẽ giảm đáng kể trong các buổi tập sau.
Đó là lý do tại sao khi quay lại chơi thể thao sau một thời gian dài nghỉ ngơi, việc giữ thời gian và cường độ tập luyện ở mức thấp trong những tuần đầu tiên sẽ giúp giảm cả tình trạng đau nhức lẫn nguy cơ chấn thương.
Về thuốc giảm đau và thực phẩm bổ sung
Đau cơ khởi phát muộn thường tự biến mất trong vài ngày và thường không cần dùng thuốc. Việc thường xuyên uống thuốc giảm đau mà không hỏi ý kiến bác sĩ là không được khuyến khích; một số loại thuốc giảm đau có thể gây rủi ro cho dạ dày hoặc thận hoặc tương tác với các loại thuốc khác. Bằng chứng cũng còn hạn chế đối với các loại thực phẩm bổ sung được bán với tuyên bố rằng chúng “ngăn ngừa đau cơ”. Chế độ ăn uống cân bằng, đủ protein, đủ nước và giấc ngủ ngon vẫn là nền tảng của sự phục hồi.
- Nếu cơn đau bắt đầu nhói ngay sau khi tập luyện, đó có thể là dấu hiệu của chấn thương.
- Nếu có sưng tấy, bầm tím hoặc hạn chế vận động ở khớp, hãy tạm nghỉ tập.
- Nếu đau cơ dữ dội đi kèm với nước tiểu sẫm màu rõ rệt, hãy tìm kiếm sự trợ giúp y tế ngay lập tức.
Bài viết này chỉ mang tính chất thông tin chung và không thay thế cho lời khuyên y tế. Nếu bạn có các triệu chứng, hãy đến gặp bác sĩ.
Các câu hỏi thường gặp
Tôi có thể tập thể dục khi đang bị đau cơ không?
Với tình trạng đau nhẹ, tập thể dục cường độ thấp thường không sao. Tập luyện nhóm cơ đang bị đau nhẹ hơn trong vài ngày hoặc tập trung vào một nhóm cơ khác là một cách tiếp cận tốt.
Nếu tôi không thấy đau, liệu bài tập có hiệu quả không?
Không. Đau nhức không phải là thước đo hiệu quả của một bài tập. Việc ít đau hơn khi tập luyện thường xuyên cho thấy cơ thể bạn đang thích nghi.
Nguồn và đọc thêm
- American College of Sports Medicine (ACSM) – Tờ thông tin về Đau cơ khởi phát muộn (DOMS)
- Herbert RD et al. – Giãn cơ để ngăn ngừa hoặc giảm đau cơ sau khi tập luyện (Cochrane Database of Systematic Reviews, 2011)
Để lại bình luận
Địa chỉ email của bạn sẽ không được công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *